(2908 S. K. m. 5, 37, 51, 76) (1086 S. K. m. 76) (5253 S. K. m. 30, 32) (4721 S. K. m. 87)
Dava: Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
Karar: Davalı Derneğin amacı dışı faaliyetlerde bulunduğu Dernekte çeşitli tarihlerde kumar oynandığı, üye olmayan şahısların Dernek Lokalinde bulundukları nedeniyle, Dernekler Yasasının 51. maddesine göre, kendiliğinden dağılmış olma sebeplerinin varlığının tespiti için bu dava açılmıştır.
Derneklerin kendiliğinden dağılmış sayılması hallerinden biride kuruluş amaç ve şartlarını kaybetmesidir. (DY. m. 51) Derneklerin kuruluş amaç ve şartlarını kaybetmiş olmaları başka amaç dışı faaliyette bulunmaları başka bir hukuki durumu ifade eder.
Dernekler, Tüzüklerinde gösterilen amaç ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları ve biçimleri dışında faaliyette bulunamayacakları gibi, kanunlara, kamu düzenine, genel asayişe, genel ahlaka aykırı faaliyetlerde de bulunamazlar. (Der. Y. m.5/4, 37/1-2)
Olayları açıklamak taraflara hukuki nitelendirme hakime aittir. (HUMY. m.76)
Davalı Derneğin kuruluş amaç ve şartlarını kaybettiği kanıtlanmamıştır. Somut deliller ve istem incelendiğinde; Derneğin, kuruluş amaç ve şartlarını kaybetmediği, ancak amaç dışı, yasaya, genel asayişe, genel ahlaka aykırı faaliyetlerde de bulunduğu anlaşılmaktadır.
Amaç dışı, yasaya, genel asayişe, genel ahlaka aykırı faaliyette bulunma halinde Dernekler Yasasının 5/4. ve 37/1-2. madde ve fıkraları gereğince Derneğin kapatılması görevi ayni Yasanın 76. maddesi gereğince Asliye Ceza Mahkemesine aittir.
O halde, Dernekler Yasasının 51. maddesi koşulları oluşmadığından Derneğin kendiliğinden dağılmış sayılmasına karar verilemez. Davanın reddi gerekir. Bu yön gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan hükmün açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine 21.02.2000 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY
Dava konusu İstanbul Hal Esnafları Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma derneğinin amacı dışına çıkarak kumar oynatan yer haline getirildiğinden söz edilerek 2903 sayılı yasarın 37/1. ve 11/6-71. maddeleri uyarınca feshi istenmiştir.
Derneğin ana tüzüğünde amaç kültürel faaliyetlerde bulunmak, üyelerin birbirlerine yardımlarını sağlamak, alış veriş düzenlerini iyileştirme temiz, hilesiz mal almalarını sağlamak, ihtiyaçlarını ve isteklerini görüşüp dile getirmek mesleğin her yönden modernleştirilmesi olarak belirtilmiştir.
Ancak Emniyet Müdürlüğünce tutulan dosyadan derneğin kumarhane olarak çalıştırılmakta olduğu anlaşılmaktadır. Davalı da dolaylı olarak bu olgunun varlığını kabul etmektedir. Sayın çoğunlukla bu konuda görüş ayrılığı bulunmamaktadır. Çoğunluk Dernekler Yasasının 37/1. maddesine aykırı davranış içine giren derneğin kapatılması yetkisinin ceza mahkemesine ait olduğunu düşünmektedir. Oysa Dernekler yasasının 51. maddesi derneğin kuruluş amaç ve şartlarını kaybetmesi veya acze düşmesi yönetim kurulunun tüzük gereğince kurulamaması gibi haller için düzenlenmiştir. Kuruluş amacını yitirme durumuna düşme derneğin aciz içinde olmasından kaynaklanır, tüm çabalara rağmen amacı doğrultusunda görev yapamamayı ifade eder. Amacı dışına çıkma ise derneğin kuruluşunun muvazaalı olduğunu, ifade eder.
Dernekler yasasının 37/1. maddesi de bu son durumu vurgulamak üzere düzenlenmiştir. Amaç dışına çıkan dernek hakkındaki yaptırım dernekler yasasıyla değil Medeni Kanunun 71. maddesiyle düzenlenmiştir. Yasanın 93. maddesi dernekler yasasında hüküm bulunmayan hallerde Türk M.K. Derneklerle ilgili hükümlerinin uygulanacağını hükme bağlıyarak M.K. nu yollamada bulunmuştur. O halde çoğunluğun düşüncesi gibi M.K. 71. maddesi genel hüküm niteliğinde olmayıp özel yasada hüküm bulunmamakla onun yerine geçerek yasal boşluğu dolduran özel bir hükümdür. Dernekler Yasasında yasalara uygun bir amaç için kurulup ta amacı dışında faaliyet göstermesinin yatırımı 37/1. madde ile yasaklanmıştır. Amaç dışında eylem aynı yasanın 77. maddesi ile yaptırma bağlanmıştır. Sayın çoğunluğun bu konudaki görüşlerine katılıyorum. Ne var ki amaç dışı eylemi bir suç oluşturuyor ve bu konuda açılmış bir ceza davası varsa mahkumiyet halinde derneğin kapatılması yetkisi ceza mahkemesine aittir. Ortada bir ceza mahkumiyeti ve bu konuda açılmış bir dava yoksa amaç dışı eylemin yaptırımı Medeni Kanunun 71. maddesidir. (Bak. Prof.Dr. Aydın Zevkliler Medeni Hukuku 1997/5 başı sh. 661 Prof.Dr. Bülent Köprülüler Medeni Hukuk 1984 bası sh.541-Prof. Dr. Ergun Özsunay, Medeni hukukumuzda Tüzel kişiler 1984 Bası sh.330) Gayesi dışında faaliyet gösteren dava konusu derneği Medeni Kanunun 71. maddesi uyarınca kapatma yetkisi asliye mahkemesine aittir.
Sulh Mahkemesinin açıklanan gerekçelerle görevsizlik kararı vermesi gerekir. Hüküm bu gerekçe ile bozulmalıdır. Sayın çoğunluğun oluşan gerekçelerine katılmıyorum. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy