(7201 S. K. m. 10, 28) (1086 S. K. m. 73) (Tebligat Tüzüğü m. 13, 29, 46, 47, 48, 50)
Dava: Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen ve yukarıda tarih numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
Karar: Davalılar Ömer ve Belgine duruşma günlü davetiye İstanbul-Silivri-Fenerli köyü adresine gönderilmiş, Belgin yönünden tanınmadığı, Ömer yönünde ise İstanbul da olduğu ve adresi bilinmediğinden iade edilmiş, zabıta araştırması ile adresleri de bulunmadığı gerekçesiyle Tebligat Kanunun 28. maddesi uyarınca ilan yapılmak suretiyle dava sonuçlandırılmış ve hüküm kurulmuştur.
Tebligat, tebliğ yapılacak kişiye bilinen en son adresinde yapılır (Tebligat Yasası md.10). Tebliği alacak kişi bu adreste bulunmamışsa tebliğ memuru bulunabileceği yeri araştırır. Bulamazsa durumu, mahalle, köy muhtarlıklarına doğruluğunu onaylatmak suretiyle tespit eder. (T.Y.m.28) Durum, tebliği çıkaran kuruluşa bildirilir. İlgili kuruluş, tebligatı alacak kişi memursa ve esnaf ise adreslerini mensubu oldukları teşkilatlardan, avukatların adresini barodan Adliye Bakanlığından, Askerse askerlik şubesinden Savunma Bakanlığından sorarak öğrenmeye çalışır (Tebligat tüzüğü md.13). Tebligat tüzüğünün 13. maddesine göre yapılan soruşturmaya rağmen ikametgahı, oturduğu yer veya işyeri bulunamamış ise o halde kişinin adresinin meçhul olduğu kabul edilerek (Teb. Tüz. m.46) ilanen tebliğe karar verilebilir. Ancak belirtilen soruşturma biçimi sınırlayıcı değildir. Nitekim aynı maddenin ikinci fıkrasında bu durum açıklığa kavuşturulmuş, Tebligatı çıkaran merciinin lüzum görmesi halinde adres soruşturmasını özel kuruluşlardan, dairelerden de yapması gereği ilk cümlede vurgulanmıştır. Belirtilen özel ve resmi kuruluşların içinde adres tespitinin yapılabileceği Nüfus, Tapu İdareleri, Belediye, Sivil Savunma gibi kuruluşlarda vardır.
Davada savunma hakkıyla sıkı sıkıya ilişkili olan adres araştırmasının, zabıtaya yaptırılan bir inceleme ile sınırlı tutulması, savunma hakkının kısıtlanmasına yol açabilecek bir durum yaratabilir.
O halde adres araştırmasının geniş bir çerçeve içinde ele alınması soruşturmanın çok yanlı ve özellikle kanuni karine ile tespit edilen ikametgahından yapılması gerekir.
İlan kendisine tebligat yapılacak kimsenin öğrenmesini en uygun şekilde ulaşacağı umulan bir gazete ile yapılır. (Teb. Tüz. m. 47/2). Ayrıca varsa tebliği çıkaran merciin bulunduğu yerdeki yerel gazetelerden birine de ilan verilir. Bundan sonra tebliğ edilecek belgeler bir ay süre ile tebliği çıkaran merciin herkesin kolayca görebileceği bir yerinde (mahkeme divanhanesinde) askıya çıkarılır.
Belirtilen inceleme ve soruşturmayı kapsamayan adres araştırılmasıyla yetinilerek adresin meçhul olduğunun kabul edilmesi ve bunun sonucu olarak tebligatın ilanen yapılması savunma hakkını kısıtlayan önemli bir usul hatasıdır.
Diğer yönden tebligatın mahkeme divanhanesinde yasal kurallarına uygun olarak askıya çıkarılmamış olması da kanuna aykırıdır. (Teb. K. m. 29)
İlanen tebligat en son başvurulacak bir çaredir. O nedenle adres araştırılmasının titizlikle ve kararlılıkla yapılması zorunluluğu açıktır.
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunun 73. maddesi uyarınca taraflar usulüne uygun olarak iddia ve savunma için mahkemeye çağrılmadıkça haklarında hüküm kurulamaz. Bu nedenle Tebligat Kanunun 28. ve Nizamnamenin 46, 47, 48 ve 50. maddelerinde açıklandığı üzere, ilanen tebligat yoluna gidilebilmesi için Nizamnamenin 13. maddesi uyarınca yukarıda izah edildiği üzere öncelikle muhatapların resmi ve özel müessese ve dairelerden özellikle dava konusu olayda evlenme akitlerinin yapıldığı Bahçelievler ve Kavaklı (Büyükçekmece) Belediyelerinden adres araştırma yoluna gidilmemesi doğru olmadığı gibi açıklanan biçimde ilanın mahkeme divanhanesine asılmamış olması da doğru değildir. Bu suretle davalıların usulüne uygun olarak çağrılmamıştır. Savunma haklarının kısıtlandığı anlaşıldığından yokluklarında yapılan tahkikat sonunda oluşturulan hükmün bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyize konu hükmün açıklanan nedenle BOZULMASINA, bozma sebebine göre sair yönlerin şimdilik incelenmesine yer olmadığına, 18.10.2001 tarihinde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy