(2908 S. K. m. 34, 50, 55, 75, 87, 88)
Dava: Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
Karar: Davalı Körler Derneğinin, 2908 sayılı Dernekler Kanununun 88. maddesi uyarınca federasyona katılmaması sebebiyle aynı kanunun geçici 6. maddesi uyarınca feshine karar verilmesi istenmiş, dava kabul edilmiştir.
2908 sayılı Dernekler Kanununun 88. maddesinde:
"Sakatlara hizmet amacı ile kurulan derneklerin, Körler Federasyonu, Sağırlar Federasyonu, Zihinsel Özürlüler Federasyonu, Ortopedik Özürlüler Federasyonu olmak üzere dört federasyon teşkil etmeleri ... zorunludur." hükmü yer almaktadır. Öte yandan aynı kanunun geçici 6. maddesinde: "88. maddede öngörülen federasyon ve konfederasyonların kurulmasını izleyen 3 ay içinde kurulan federasyonlara katılmayan sakatlara yardım amacı ile kurulmuş dernekler, kendiliğinden dağılmış sayılır ve bu kanunun 55. maddesine göre tasfiye edilir." hükmüne yer verilmiştir.
1 - Her şeyden önce şunu ifade etmek gerekir ki Geçici 6. madde 2908 Sayılı Kanun yürürlüğe girdiği 7.10.1983 tarihinden önce kurulu olan derneklerle ilgilidir. Bu yön maddenin yazılışında yer alan "88. maddede öngörülen federasyon ve konfederasyonun kurulmasını izleyen üç ay içinde" sözleriyle açıkça ifade edilmektedir. Aksi düşünülmüş olsa idi düzenleme geçici madde ile değil sürekli hüküm halinde düzenlenirdi. Davalı dernek 29.9.1994 tarihinde kurulduğundan mahkemenin geçici 6. maddesi hükmüne dayanak yapması uygun değildir.
2 - 2908 sayılı Kanunun 88. maddesinin kapsamına ve yorumuna gelince:
"Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.... Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Dernek kurma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve koşullar kanunda gösterilir" ( TC. Anayasası md. 33 )
"Kuruluş amaçları aynı olan ve kamu yararına çalışan en az üç derneğin , amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri..." suretiyle federasyonlar kurulur. ( Dernekler Kanunu Md. 34 )
"Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılması için:
1 - Derneğin en az bir yıldan beri faaliyette bulunması,
2 - Derneğin amacı, bu amacı gerçekleştirmek için giriştiği faaliyetlerin ülke çapında yararlı sonuçlar verecek nitelik ve ölçüde olması şarttır." ( Dernekler Kanunu Md. 58 )
"Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılması, ilgili bakanlıkların görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığı'nın önerisi, Danıştay İdari Davalar Kurulunun kararı ve Bakanlar Kurulunun onayına bağlıdır." ( Dernekler Kanunu Md. 59 )
Görüldüğü gibi Anayasamız Dernek kurma, derneğe girme ya da girmeme hürriyetini garanti altına almaktadır. Dernek kurma hürriyetine paralel olarak derneklerin federasyon ya da konfederasyona girmeye zorlanamaması zorunluluğu Anayasa'nın bu düzenlemesinin tabii sonucudur. Kanunun 88. maddesi Anayasa'nın 33. maddesinde yer alan "hiç kimse bir derneğe üye olmaya ... zorlanamaz" hükmüne aykırı olarak yorumlamak, Anayasa hükmünü gözardı etmek olur. Kanunda gösterilen hüküm de Anayasa'nın hükmüne aykırı bir açıklık olmadığından, kanunun Anayasa'ya aykırılığı konusunun tartışılması da gereksiz bir çaba olur. Yorumu Anayasa'ya uygun yapmak hukukun genel prensiplerinin bir gereğidir. Dernekler Kanununun 88. maddesinde yer alan hüküm, derneklerin federasyon ya da konfederasyonlara girme mecburiyetini değil sakatlara yardım derneklerinin kurabilecekleri federasyon ve konfederasyonların sınırını, başka bir deyimle sayısını göstermektedir. Bu hükümde yer alan "zorunludur" sözünü federasyona girmek mecburiyeti olarak değil "ancak 4 federasyon teşkil edilebileceği" yönünde anlamak Anayasa'ya uygun yorumun bir sonucudur.
Bu maddede yer alan "zorunludur" sözcüğünü, federasyona girmekte zorunluluk olarak anlamak dernek kurma hürriyetinin yürütme tarafından kısıtlanmasına da yol açar. Şöyle ki; Dernekler Kanununun 34. maddesi uyarınca ancak kamu yararına çalışan dernekler konfederasyona girebilir. Hangi derneğin kamu yararına çalışan dernek olduğunun belirlenmesi de ilgili bakanlıkların, özellikle İçişleri Bakanlığının takdirine bağlıdır. Nitekim somut olayda da davalı derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılmasına imkan verilmemiş; Federasyona girmek için müracaatları ret edilmiştir. Bu kabul biçimi derneklerin kapatılmasının kendi fiillerine bağlı olarak Mahkeme kararı ile olabileceğine ilişkin Anayasa'nın 33/4. maddesine aykırı olarak, idarenin tasarrufu sonucu kapatma imkanı yaratır.
Öte yandan derneklerin kapatılma, fesih, dağılmış sayılma sebepleri 2908 sayılı kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir. Kanunun 88. maddesi hükmünü federasyona girme mecburiyeti olarak kabulü halinde bunun müeyyidesinin diğer hükümlerin müeyyidesinin yer aldığı 50. ila 55. maddeler ile 75 ila 87. maddelerde gösterilmesi gerekirdi. 88. maddeye atıf yapan açık bir kapatma, fesih, dağılmış sayılma hükmü kanunda yoktur. Derneğin feshi, kapatılması ya da dağılmış sayılması dernek kurma hürriyetinin kaldırılması niteliğinde olduğundan Anayasa'nın 13/1. maddesi gereği kanunun herhangi bir hükmünün yorum yolu ile genişletilmesine de imkan vermez.
Açıklanan sebeplerle;
Davalı ... Gap Körler Derneğinin 2908 sayılı kanunun 88. maddesine göre kurulan federasyona girmemesi sebebiyle "acze düştüğünden feshine" karar verilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.
Sonuç: Hükmün açıklanan sebeple BOZULMASINA, bozma sebebine göre sair yönlerin şimdilik incelenmesine yer olmadığına oyçokluğuyla karar verildi. 10.7.2001 Salı.
MUHALEFET ŞERHİ
Federasyonlar; kuruluş amaçları aynı olan ve kamu yararına çalışan en az üç derneğin amaçlarını gerçekleştirmek için üye sıfatıyla bir araya gelmeleri ile kurulu ( DK. Md. 34 ) sakatlara hizmet amacı ile kurulan derneklerin Körler Federasyonu, Zihinsel Özürlüler Federasyonu, Sağırlar Federasyonu ve Ortopedik Özürlüler Federasyonu olarak dört federasyon teşkil etmeleri ve bu dört federasyonun da birleşerek Türkiye Sakatlar Konfederasyonunu oluşturmaları zorunludur ( DK. md. 88 ). Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için derneğin en az bir yıldan beri faaliyette bulunması, derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için giriştiği faaliyetlerin ülke çapında yararlı sonuçlar verecek nitelik ve ölçüde olması gerekmektedir ( DK. md. 58 ). Ayrıca bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılması, ilgili bakanlığın görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığının önerisi, Danıştay İdari İşler Kurulunun kararı ve Bakanlar Kurulunun onayına bağlıdır ( DK. md. 59 ).
Sakatlara yardım amacıyla kurulan derneklerin federasyonlara katılması zorunludur. Federasyon kuracak ya da kurulmuş federasyona üye olacak derneklerin kamu yararına çalışan derneklerden olması da gerekmektedir.
...'da kurulan "Gap Körler Derneği'nin" kamu yararına çalışan derneklerden olma talebi kabul edilmemiştir. Gerçekleşen bu durum karşısında dernek kuruluş amaç ve şartlarını kaybetmiştir. Dernekler Yasasının 51. maddesi uyarınca karar verilmesinde isabetsizlik yoktur. Açıklanan sebeple de bozma doğrultusunda oluşan değerli çoğunluğun bozma kararlarına iştirak edilmemiştir.
Full & Egal Universal Law Academy