MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2617 E., 2025/... K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 28. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2018/... E., 2023/57 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı-birleşen davada davalı vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 24.03.2026 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.
Belli edilen günde gelen davacı-birleşen davada davalı vekili Avukat ... ile davalı-birleşen davada davacı ... vekili Avukat ... ve diğer davalı-birleşen davada davacı ....A.Ş. vekili Avukat ...'in sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saat 14.00'te Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
1. Asıl davada davacı ... (...) vekili; "...Mühimmatı"nın tedariki maksadıyla davalı ...San. ve Tic. Ltd. Şti. - ... A.Ş. İş Ortaklığı ile 22.09.2017 tarihli 26.990.000 ABD Doları bedelli 2017/... ihale kayıt numaralı tedarik sözleşmesi imzalandığını, teslim süresinin ihraç lisansının alınması dahil olmak üzere, sözleşmenin imzalandığı tarihi takip eden 180 gün sonra olarak belirlendiğini, sözleşmede belirtilen teslim süresi içerisinde malların teslim edilmemesi nedeniyle, sözleşmenin (12.1.1.) maddesi gereği 18.07.2018 tarihli fesih onayı ile anılan sözleşmenin müvekkil İdare tarafından feshedildiğini, ihalelerden yasaklandığını, teminatın irat kaydedildiğini, sözleşmenin gecikme cezası ve feshe yönelik hususları içeren (8.1.) maddesi gereği malzemeleri teslim süresi içerisinde teslim etmediği/işi bitiremediği takdirde geçen her takvim günü için İdare'ye geciken malzemeye ait bedelin 0,0005'i (onbindebeşi) nispetinden gecikme cezası ödeneceğinin karalaştırıldığını, bu nedenle taraflar arasında imzalanan 22.09.2017 tarihli tedarik sözleşmesinin (8.1.) maddesi uyarınca 1.484.450,00 ABD Doları gecikme cezasının 27.08.2018 temerrüt tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının ABD Doları ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranında işlemiş ve işleyecek faizi ile birlikte iş ortaklığını oluşturan şirketlerden müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
2. Birleşen davada davacılar vekilleri; sözleşmede objektif imkansızlık bulunması sebebiyle taraflar arasında akdedilen "...Mühimmatı" sözleşmesinin haksız fesih edildiğinin tespitine, davalı İdare tarafından haksız sözleşme feshine dayanılarak irat kaydedilen 7.925.019,72 TL kesin teminat bedelinin, irat kaydedilme tarihi olan 31.07.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte geri ödenmesine karar verilmesini talep etmişlerdir.
II. CEVAP
1. Asıl davada davalı ...Ş. vekili; müvekkil şirket tarafından öngörülmesi ve önlenmesi mümkün olmayan sebeplerle sözleşmenin ifasının imkânsız hale geldiğini, bu sebeple dava konusu uyuşmazlık kapsamında mücbir sebep halinin gerçekleştiğini, gecikme cezası talep edilmesinin kesinlikle mümkün olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
2. Asıl davada davalı ...vekili; tek taraflı fesih işleminin haksız ve hukuka aykırı olduğunu, mücbir sebep ve fiili imkansızlık nedeni ile edimin ifasının imkansız hale gelmesi nedeniyle sözleşmenin 9. maddesi uyarınca sulhen tasfiyeye gidilmesi talebiyle davacı ... Bakanlığına başvurduğunu, ancak talebin kabul edilmediğini, gecikme cezası talep edilmesinin mümkün olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
3. Birleşen davada davalı ... vekili; davacı tarafın sözleşmede belirtilen sürede sözleşme konusu mühimmatı teslim etmemesi nedeniyle sözleşmenin feshedilerek teminatın irat kaydedilmiş olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; sözleşmeye konu mühimmatların temin ve teslim edilememesinin davalılar birleşen dosya davacılarından (iş ortaklığından) kaynaklanmayan mücbir sebep hali dolayısıyla meydana geldiği, dolayısıyla sözleşme feshinin ve feshe bağlı işlemlerin hukuka aykırı ve haksız olduğunu hüküm altına alan ... 2. İdare Mahkemesinin 03.02.2021 tarihli ve 2018/... E., 2021/101 K. sayılı kararına karşı ... tarafından istinaf kanun yoluna başvurulduğu, ... Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin 15.12.2021 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin bu kararını temyizen inceleyen Danıştay 13. Dairesinin 22.12.2022 tarihli ve 2022/1258 E., 2022/4939 K. sayılı karar ile, kararının onanmasına karar vermesi karşısında, asıl davanın davalılarının ihale konusu mühimmatı objektif imkansızlık nedeniyle yerine getiremedikleri gerekçesiyle asıl davanın reddine, objektif imkansızlık hali nedeniyle birleşen dava bakımından ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 136/1 kapsamında çoğun içinde azda vardır ilkesi gereği borcun sona erdiğinin tespitine, davalı İdare tarafından irat kaydedilen 7.925.019,72 TL kesin teminat bedelinin irat kaydedilme tarihi olan 31.07.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte birleşen davada davacılara geri ödenmesine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı-birleşen davada davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; sözleşmeye konu.... Mühimmatının tek üretim ve tedarikini sağlayanın ... Devlet firması ... A.Ş. olduğu, söz konusu firmanın ... Devleti ve Savunma Bakanlığından aldığı talimat doğrultusunda, anılan mühimmatın satış ve teslimini özel şirketler eli ile yapamadığı, sözleşmeye konu mühimmatın temin ve teslim edilememesinin davalılardan kaynaklanmayan mücbir sebep kapsamında ifa edilemediği, davacı İdarece sunulan yazı kapsamında, ... firmasının mevcut siparişlerinden dolayı anılan mühimmatın satış ve tesliminin, üretim bandının dolu olması nedeniyle 2019 yılı sonuna kadar veremeyeceklerini bildirmesi ile 08.11.2018 tarihli ve ...sayılı apostil şerhi verilmiş belge de ... firmasının, söz konusu mühimmatı 2021 yılına kadar resmi makamlar haricinde bizzat yada özel şirketler eli ile özel kişi ve kurumlara ve/veya bu kişi ve kurumlar aracılığıyla satışı/tesliminin yapılamayacağının belirtildiği, bu kapsamda anılan mühimmatın, tedarikçi firmanın belirttiği şekilde ilgili devletlerce resmi yoldan temin edilmek suretiyle giderildiği, anılan mühimmatın tek üreticisinin (... Federasyonunun ana silah ihracat ajansı) ... firması olduğu, firmanın söz konusu mühimmatı yoğunluk nedeniyle ve ... Devleti kararı üzerine 2019 sonuna veya 2021 yılına kadar teslimini sağlayamadığı hususları dikkate alındığında, tedarikçi firmaların da söz konusu mühimmatı ... Devleti'nin anılan bu kararı kapsamında sözleşmede belirlenen sürede sağlayamayacaklarının anlaşıldığı, sözleşmeye konu mühimmatların temin ve teslim edilememesinin davalı birleşen dosya davacısı (iş ortaklığından) kaynaklanmayan mücbir sebep hali dolayısıyla meydana geldiği, dolayısıyla sözleşme feshinin ve feshe bağlı işlemlerin hukuka aykırı ve haksız olduğunu hüküm altına alan, ... 2. İdare Mahkemesinin 03.02.2021 tarihli ve 2018/1991 E., 2021/101 K. sayılı kararın derecattan geçerek kesinleştiği, her ne kadar davacı-birleşen dosya davalısı idare tacir değilse de iş ortaklığının tacir olmasına göre, uyuşmazlıkta avans faizinin istenebileceği ve diğer ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında, mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davacı/birleşen dosya davalısının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı-birleşen davada davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı-birleşen davada davalı vekili; davalı firmaların, mücbir sebebin varlığını Tedarik Sözleşmesinin (9.3.) maddesinde açıkça ifade edilen belgelerle ispat edemediğini, mühimmatın süresinde teslim edilememesi nedeniyle sözleşmenin haklı olarak feshedildiğini, şirketler tarafından Mahkemeye sunulan apostil şerhli belgenin geçerli olmadığını, bunun mücbir sebep kapsamında tevsik edilen belgeler arasında değerlendirilemeyeceğini, İdare Mahkemesinin kararına dayanılamayacağını, Mahkemece araştırma yapılması gerektiğini, bilirkişiye başvurulması talebinin göz ardı edildiğini ileri sürerek; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, asıl davada taraflar arasındaki "... Mühimmatı" sözleşmesinden kaynaklanan cezai şart, birleşen davada ise, sözleşmenin haksız feshedildiğinin tespiti ile haksız olarak irat kaydedilen kesin teminat bedelinin istirdadı istemine ilişkindir.
Eldeki davada, taraflar arasında "...Mühimmatı"nın tedariki maksadıyla 22.09.2017 tarihli 26.990.000 ABD Doları bedelli 2017/362131 ihale kayıt numaralı tedarik sözleşmesinin imzalandığı, tedarik konusu mühimmatın süresinde teslim edilmediği, bu nedenle ... tarafından ihalenin feshedilerek kesin teminatın irat kaydedildiği, firmaların ihalelerden yasaklandıkları, bu hususun Resmi Gazete'de yayınlandığı anlaşılmıştır.
Davalı şirketlerin, sözleşmenin feshinin haksız olması sebebiyle ihalelerden yasaklanması kararının iptali talebiyle açtığı ... 2. İdare Mahkemesinin 03.02.2021 tarihli ve 2018/1991 E., 2021/101 K. sayılı karar ile; "davalı idarece sunulan 13.05.2019 tarihli yazıda da belirtildiği üzere ... A.Ş.'nin mevcut siparişlerinden dolayı anılan mühimmatın satış ve tesliminin, üretim bandının dolu olması nedeniyle 2019 yılı sonuna kadar veremeyeceklerinin bildirildiği, ... A....nin söz konusu mühimmatın 2021 yılına kadar resmi makamlar haricinde bizzat ya da özel şirketler eli ile özel kişi ve kurumlara ve/veya bu kişi ve kurumlar aracılığıyla satışı/teliminin yapılamayacağı ve bu kapsmada anılan mühimmatın temin ve teslim edilememesinden davacılardan kaynaklanamayan mücbir sebep kapsamında olduğunun anlaşıldığı, bu itibarla davacıların bir yıl süre ile 4734 sayılı Kanun'un 2. ve 3. maddeleri ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline" karar verilmiş olup, karara karşı ... tarafından istinaf kanun yoluna başvurulduğu, ... Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin 15.12.2021 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin bu kararını temyizen inceleyen Danıştay 13. Dairesinin 22.12.2022 tarihli ve 2022/... E., 2022/4939 K. sayılı kararı ile onanmasına karar verildiği ve kararın kesinleştiği görülmekle, sözleşmeye taraf şirketlerin ihale konusu mühimmatı objektif imkansızlık nedeniyle yerine getiremediklerinin anlaşılmasına göre, davacı - birleşen davada davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,
40.000,00 TL Yargıtay duruşması vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalılara verilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
24.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.