MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2022/... E., 2024/370 K.
Mahkeme kararının davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine, Dairece kararın onanmasına dair verilen kararın davacı vekili tarafından düzeltilmesi istenilmiş olmakla; kesinlik, süre ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, karar düzeltme dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili, davalı ile İngilterede bulunan...Ltd.Şti. arasında 30.03.2009 tarihinde “... Eğitim Sahası (...) Projesi ... VE ... tedarik sözleşmesi” imzalandığını, müvekkilinin sözleşme kapsamında yabancı şirket tarafından verilmesi gereken teminat mektubunu muvafakatname ile ... A.Ş. ... Ticari ... Şube Müdürlüğünden talep ettiğini, bunun üzerine Bankanın 26.03.2009 tarih ve ... mektup nolu kesin teminat mektubunu davalıya verdiğini, davalının 14.09.2012 tarihli yazısı ile haksız olarak teminat mektubunun 2.204.262 Euro tutarındaki kısmanın nakde çevrilmesini talep ettiğini, Bankanın da belirtilen miktarı 20.09.2012 tarihinde davalıya ödediğini, teminat mektubunun kalan tutarının ise 1.587.068 euro tutarındaki ... teminat mektubu ile birlikte 15.10.2012 tarihinde davalı tarafından serbest bırakıldığını, sözleşme kapsamında ...'ın üzerine düşen tüm edim yükümlülüklerini yerine getirdiğini, sistemlerin yurt dışında davalı tarafından görüldüğünü yeterliliği konusunda test edildiğini ve davalı tarafından talep edilen sistemler olduğu konusunda tarafların mutabık kaldığını, ancak ... tarafından gerekli hükümet izinlerinin tahsis yazısının alınamadığını, sözleşmenin 13.1.1.1. maddesinde hükümet izinlerinin alınamaması durumunda 30 gün içinde kesin teminat mektubunun iade edileceği, sözleşme geçersiz sayılarak tarafların birbirine karşı hiçbir sorumluluğunun kalmayacağının kararlaştırıldığını, sözleşme bu kadar açıkken davalının haksız olarak teminat mektubunu nakde çevirdiğini, ...ın davalıya yazdığı 06.02.2012 tarihli yazıda ... ve k3 sistemlerinin ilgili ülkelerden Türkiyeye ihracatı için gerekli lisansların alınamamasının tam anlamıyla firmanın kontrolünde olmayan nedenlerle ortaya çıktığı bu nedenle mücbir sebep olarak değerlendirilmesi ve sözleşmenin 13.1.1.1 hükmünün uygulanması gerektiği belirtilerek kesin teminat mektubu ve SK ve ofset teminat mektubunun iadesinin talep edildiğini, davalının bu yazıya rağmen ... ile görüşmeye devam ettiğini ve ısrarla 13.1.1.1'i uygulamadığını, ... in 26.06.2012 tarihli yazısıyla bir kez daha fesih talebinde bulunduğunu, söz konusu teminat mektubunda davalı muhatap, banka garantör ... lehtar, müvekkilinin ise kontrgaran olduğunu, davalının haksız olarak kesin teminat mektubunu nakde çevirmesi nedeniyle müvekkilinin zarara uğradığını, ticari itibarının ve kredibilitesinin düştüğünü, ileri sürerek 26.03.2009 tarihli ... nolu teminat mektubunun nakde çevrilerek gelir kaydedilen 2.204.262 euronun nakde çevrildiği 20.09.2012 tarihindeki Türk Lirası karşılığı olan 5.152.682 TL’nin 20.09.2012 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, 10.04.2019 tarihli ıslah dilekçesiyle 2.204.262,00 Euro'nun devlet bankalarınca 1 yıl vadeli Euro bazında açılmış mevduat hesabına uygulanan en yüksek faizin işletilmesi ile hesaplanacak tutarı ile beraber davalıdan tahsilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili, kontrgaran olan davacı ile müvekkili arasında bir hukuki ilişkinin bulunmadığını, teminat mektubuna veren bankanın dahi taahhüdünün lehtarın borcunun geçerliliğine bağlı olmadığını, garanti verenin garanti alana karşı borçlunun ileri sürebileceği itirazları ileri süremeyeceğini, garanti verenin açamayacağı davayı kontrgaranın evleviyetle açamayacağını, bu hususun HGK'nın1980/15-2072 e. 1983/948 k. sayılı kararında da belirtildiğini, davanın zamanaşımına uğradığını, davaya konu kılınan sözleşmesin 42. maddesi gereği uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiğini, iddiaların gerçeği yansıtmadığını, sözleşmenin 13.1.1. hükmünde belirtilen şartların yüklenici tarafından yerine getirilmemesi durumunda eğer süre uzatımı verilmemişse veya verilen süre uzatımında da yüklenicinin şartları yerine getirmemiş ise sözleşmenin 40.02. maddesi kapsamında müvekkilinin sözleşmeyi feshedebileceği ancak yüklenicinin başvuru için gerekli tüm yükümlülükleri yerine getirmesine rağmen hükümet izinlerinin alınamaması durumunda sözleşmenin geçersiz sayılacağının kararlaştırıldığını, 40.2.3.3. maddesinde kesin teminat mektubunun kısmi fesih halinde fehedilen kısma tekabül eden miktarının, tamamen feshi halinde ise tamamının nakde çevrilerek ceza olarak irat kaydedileceğinin belirlendiğini, yüklenicinin ... sistemine ilişkin olarak avans teminat mektubunu müvekkiline ibraz etmediğini (13.1.1.2.), SK/O sözleşmesinin teminat mektubunun sunulduğunu ancak süresinin 28.11.2010 tarihinde dolduğunu, süresinin 30.06.2013 tarihine kadar uzatılması 20.02.2012 tarihli yazı ile istenilmesine rağmen yüklenicinin teminat mektubunu ibraz etmediğini (13.1.1.3.), K3 sistemi için konfiğürasyon doğrulaması yapıldığını ancak ... sisteminin satış için tahsisi gerçekleştirilmediğinden konfigürasyon doğrulaması yapılamadığını ve dolayısıyla sistem konfigürasyonu doğrulama belgesinin imzalanmadığını (13.1.1.5.) bu doğrultuda, ... sistemi için sistem tedarikine yönelik herhangi bir somut gelişme kaydedilmediği, satış için tahsisatın dahi gerçekleştirilmediği ve yukarıda belirtildiği üzre sözleşmenin belirtilen maddelerindeki yükümlülükler yerine getirilmediği için sözleşmenin 40.2.maddesi gereği feshedilerek teminat mektubunun ... sistemine ilişkin kısmının ceza olarak nakde çevrildiğini, K3 sistemine yönünden ise ...'ın ilgili makamlar nezdinde gerçekleştirilen tüm çalışmalar kapsamında sistem konfigürasyon doğrulama işlemi gerçekleştirildiği ancak şirketin 06.02.2012 tarihli yazasıyla sistemin tahsis edilmesine yönelik gerekli izinlerin çıkmadığına ilişkin resmi belgelerin ibraz edildiğini dolayısıyla sözleşmenin K3 sistemine ilişkin bölümünün geçersiz seyildiğini ve tarafların birbirine karşı sorumlulukları kalmadığı için teminat mektubunun K3 sistemine ilişkin kısmının serbest bırakıldığını, yüklenicinin sözleşme gereği yükümlülüklerini 120 gün içinde yerine getirmesi gerekirken sözleşmenin imzalanmasının üstünden 4 sene geçmiş olmasına rağmen bu yükümlülüklerini tam olarak yerine getiremediğini durumun sorumlusunun ... olduğunu aralarındaki yazışmalardan ek süre taleplerinden de durumun anlaşılacağını, davacının da dilekçesinde bahsettiği ...'ın 06.2.2012 tarihli yazısında ... sistemi için modernizasyon konularında yaşanan ciddi lojistik ve yedek parça sıkıntıları nedeniyle sistemin devreye alınamayacağı, alındığı durumlarda ise sistemin kısa sürede devre dışı kalabileceği bu nedenle gösterilemeecek durumda olduğunun beyan edildiğini, ... dahi sistemi hazır edemediğini, sistemin yerinde incelenmesine ve konfigürasyon kontrolüne yönelik bir gelişmenin sağlanamadığını kabul etmiş iken davacının şirketin tüm yükümlülüklerini yerine getirdiği yönündeki iddiasının mahkemeyi aldatmaya matuf olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 11.02.2020 tarihli kararıyla; dava konusu olayda mücbir sebep hallerinden hiçbirisinin meydana gelmediği, ayrıca hükümet izinlerinin alınması kapsamında gerekli başvuruların yapıldığının davacı tarafından kanıtlanamadığı, yükleniciye sözleşmedeki yükümlülüğünün yerine getirilmesi için davalı SSM tarafından 6 kez süre uzatımı verilmesine rağmen yüklenicinin ... sistemi ile ilgili yükümlülüğünü yerine getiremeyeceğinin anlaşılması üzerine, davalının sözleşmenin 40.2.1.1. maddesi gereğince, dava konusu sözleşmeyi feshetmesinde ve sözleşmenin ... sistemiyle ilgili kısmına ilişkin teminatını irat kaydetmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Dairece verilen 20.10.2021 tarihli ilamla; hükmün onanmasına karar verilmiş, davacı vekili, bu kez karar düzeltme isteminde bulunmuştur.
Dairece verilen 30.03.2022 tarihli ilamla; bozma nedenine göre davacının sair karar düzeltme isteklerinin bu aşamada incelenmesine gerek görülmediği belirtilerek davacının, davalı ... ile dava dışı ... şirketi arasındaki ihale sözleşmesi uyarınca, dava dışı şirket lehine teminat mektubu temin ettiği, sonrasında davalı tarafından sözleşmenin feshi nedeniyle anılan teminat mektubunun nakde çevrildiği, davacının delil dilekçesinde, davalı bünyesinde bulunan ihale dosyasına dayandığının anlaşıldığı, ancak hükme esas alınan bilirkişi kök ve ek raporunda ihale dosyası incelenmeksizin tespitlerde bulunulduğu, halihazırda ihale dosyasının davalı tarafından birtakım nedenlerle dosyaya ibraz edilmediğinin görüldüğü, eldeki davada, ihale dosyasının Mahkeme dosyasına ibrazı devlet güvenliği sebebiyle sakıncalı ise de anılan bu yasal düzenleme uyarınca, konusunda uzman bilirkişi ve Mahkeme tarafından ilgili belgelerin yerinde incelenmesi zaruri olduğundan Mahkemece, HMK'nın 218. maddesine uygun olarak, yerinde inceleme yapıldıktan sonra, konusunda uzman bilirkişi heyetinden, dava dışı ... şirketi ile davalı arasındaki ihale sözleşmesinin feshinin haklı veya haksızlığının tespiti ile söz konusu teminat mektubunun irat kaydedilmesinin yerindeliği ve davacının talebi hususunda sonucuna uygun bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle, kararın bozulması gerekirken, zuhulen onandığı gerekçesiyle, davacı vekilinin karar düzeltme talebinin kabulüne ve Dairenin 20.10.2021 tarihli onama kararının kaldırılarak hükmün davacı yararına bozulmasına karar verilmiştir.
Bozmaya uyan Mahkemenin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bilirkişi raporlarının denetime olanak verecek şekilde düzenlendiği, usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından hükme esas alındığı, dava dışı yüklenici ... firması ile davalı idare arasında akdedilmiş
30.03.2009 tarihli "...Eğitim Sahası (...) Projesi ... ve ... Tedarik Sözleşmesi"nin, "İhracat Lisansları" başlıklı 10.1. maddesinde, yüklenici firmanın
yükümlülüklerinin; "Yüklenici, işbu Sözleşme’nin ifası için gereken tüm ihracat lisans(lar)ına, hükümet onay(lar)ına, izin(ler)e ve benzeri doküman(lar)a ilişkin başvuruları yapacak, ilgili işlemleri takip edecek ve söz konusu lisans(lar)ı, onay(lar)ı, izin(ler)i ve benzeri doküman(lar)ı,
Sözleşme’nin ifasına herhangi bir kısıtlama veya gecikme getirmeksizin SSM’ye sunmakla
yükümlü olacaktır." olarak belirlendiği, sözleşmenin, "Ödemeler başlıklı" 13.1.1.1.maddesinde, yükleniciye sözleşme
kapsamında ödeme yapılabilmesinin; "Yüklenici tarafından, Sözleşme’nin ifası için gerekli bütün devlet onaylarının ve ihraç lisanslarının madde 10 hükümlerine göre SSM’ye sunulması ve SSM tarafından kabul edilmesi" koşuluna, sözleşmenin 13.1.1.5. maddesinde de; "EK-2 İş Tanımı’na uygun olarak
Ürünler’in konfigürasyon doğrulamasının yapılmasını müteakip Sistem Konfigürasyonu
Doğrulama Belgesi’nin imzalanmış olması…" koşuluna bağlandığı, 13.1.1.5. madde
devamında da; "Alt madde 13.1.1’de belirtilen şartların, Yüklenici tarafından yerine
getirilmemesi durumunda, eğer SSM tarafından herhangi bir süre uzatımı verilmemiş ise veya verilen süre uzatımında da Yüklenici söz konusu şartları yerine getirmemiş ise, işbu Sözleşme, alt madde 40.2 kapsamında SSM tarafından feshedilecektir; ancak, Yüklenici’nin, başvuru için gerekli yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen alt madde 13.1.1.1’de belirtilen hükümet izinlerini alamaması durumunda, bu durumun Yüklenici tarafından SSM’ye yazılı olarak bildirilmesini takip eden 30 (otuz) gün içerisinde Kesin Teminat Mektubu tutarı SSM
tarafından iade edilecek ve Sözleşme geçersiz sayılarak, tarafların birbirine karşı hiçbir
sorumluluğu kalmayacaktır." düzenlemesine yer verildiği, sözleşme hükümleri uyarınca ... ve ... Sistemlerinin satın alınması için önce gerekli
tahsis izinlerinin, "Sistem Konfigürasyonu Doğrulama Belgesi"nin alınması, daha sonra "Son Kullanıcı Belgesi" uyarınca ilgili ülke yetkili mercilerinin ihracat izinlerinin alınmasının gerektiği, ... ve davacının, sözleşmenin 13.1.1.1 maddesine göre, tahsis izinlerini
almak için resmi başvuruları yaptığını, resmi cevapları aldığını ancak alım konusu sistemlerin Türkiye'ye ihracına ilgili hükümetlerce izin verilmemiş olduğunu
tevsik etmesinin gerektiği, dosya mündericatında, ... sistemi ile ilgili olarak ... ve davacı tarafından bu konuda sunulmuş bir belgeye rastlanılmadığı, davacının gerekli başvuruları yaptığı hususunun kanıtlanamadığı,
Kesin Teminat Mektubunun süresinin 28.11.2010 tarihinde sona erdiği, davalının Teminat Mektubu süresinin 30.06.2013 tarihine kadar uzatılması talebinin yerine getirilmediği, ... sisteminin satışı için tahsis işlemi dahi gerçekleştirilmediğinden konfigürasyon doğrulamasının yapılmadığı, dolayısıyla Sistem Konfigürasyonu Doğrulama Belgesinin imzalanmadığı, sözleşmenin 40.2.1.1. maddesindeki yüklenicinin; "işbu sözleşme kapsamındaki herhangi bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve/veya Sözleşmenin herhangi bir hükmünü ihlal etmesi ve bu durumu SSM'nin yapacağı yazılı bildirimi müteakip 30 (otuz) gün içerisinde düzeltmemesi" sebebiyle ve davalı kurum tarafından gerekli bildirim yapılmak suretiyle sözleşmenin ... Sistemine ilişkin kısmının feshedildiği, yapılan fesih işlemi neticesinde de sözleşmenin 40.2.3.3. maddesinde yer alan "Kesin teminat mektubunun; kısmi fesih halinde feshedilen kısmına tekabül eden miktarını, tamamen fesih halinde tamamını nakde çevirip cezai şart olarak irat kaydedecektir." şeklinde belirtilmiş olan açık hüküm ve dosyada mevcut belgeler ve ihale dosyasına ilişkin yerinde yapılan bilirkişi incelemeleri dikkate alındığında, ... firmasının ... sisteminin ithalatına ilişkin süreçleri ihracatçı ülkeler ve bunların ihracatçı kurumları veya firmaları nezdinde gerektiği gibi yürütmediği, yüklenici tarafından verilmiş olan kesin teminat mektubunun ... Sistemine ilişkin kısmının, cezai şart olarak nakde çevrilip irat kaydedilmesinin uygun olduğu, davacının, iddiasını ispatlayamadığı, bu haliyle davacı tarafın davasını kanıtlayamadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
VI. KARAR DÜZELTME
Dairece, bozma ilamına uygun olarak yerinde inceleme yapıldıktan sonra konusunda uzman bilirkişi heyetinden kök ve ek rapor alındığı, davalı tarafça sözleşmenin feshedildiği ve teminat mektubunun nakde çevrildiği tarihe kadar olan belgeler incelendiğinde, ... sistemi için, sistem adının ve hükümet onay süreci sonucunun açıkça belirtildiği herhangi bir yazışmanın dava dosyasında olmadığı, sözleşme, dosyada mevcut belgeler ve ihale dosyasına ilişkin yerinde yapılan bilirkişi incelemeleri dikkate alındığında, ... firmasının ... Sisteminin ithalatına ilişkin süreçleri ihracatçı ülkeler ve bunların ihracatçı kurumları veya firmaları nezdinde gerektiği gibi yürütmediği, yüklenici tarafından verilmiş olan kesin teminat mektubunun ...
Sistemine ilişkin kısmının, cezai şart olarak nakde çevrilip irat kaydedilmesinin uygun olduğu anlaşıldığından, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.
A.Karar Düzeltme Sebepleri
Davacı vekili bozma kararında belirtilen hususların dikkate alınmadığını, yerinde inceleme yapılmadan alınan bilirkişi raporunun hükme esas alındığını, 30.01.2023 tarihli bilirkişi raporunda eksiklik belirtilmesi üzerine ... yazısının tercümesi sunulmuş olmasına rağmen dikkate alınmadığını, bu yazıda 2011 senesinde ... Milli Savunma Bakanlığı'nın ... Projesi kapsamında yürütülen işlemlere ilgi gösterilmediğinden ... projesi ile ilgili yürütülen çalışmanın durdurulduğunun belirtildiğini, bu yazının yüklenicinin yükümlülüğünü yerine getirmesine rağmen ilgili ihracatçı ülkenin müsaade etmemesi nedeniyle projenin gerçekleşemediğini ve bu nedenle sözleşmenin 13.1.1.5 maddesi uyarınca teminatın iade edilmesi gerektiğini ortaya koyduğunu, ancak Yargıtayın belgeyi yalnızca şekli anlamda değerlendirdiğini ve hukuki sonuçlarını gözardı ettiğini, kararda bu yazının davalı kuruma süresinde bildirildiğinin ispatlanamadığı belirtilmekle yetinildiğini oysa burada esas olanın projenin ifasının fiilen imkansız hale geldiğini somut bir biçimde kanıtlayan devlet makamı yazısının içeriği olduğunu, aynı içerikteki belgenin ... sistemi bakımından teminatın iadesini sağlarken ... sistemi için cezai şartın uygulanmasının çelişkili olduğunu, ... ın tüm edimlerini yerine getirdiğini, bilirkişi heyetinin yerinde inceleme yapılmak üzere gittiğinde içeri alınmadıklarını mahkemenin disiplin kararı vermesi gerektiğini belirterek Daire kararının düzeltilmesini Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sözleşmenin haksız feshedilmesi nedeniyle irat kaydedilen teminat mektubu bedelinin faiziyle birlikte tahsili istemine ilişkindir.
Karar düzeltme yoluyla incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere, özellikle uyulan bozma ilamında belirtilen esas ve usullerde araştırma ve inceleme yapılarak karar verildiğinin ve önceki karar ve bozma ilamı ile karşı taraf yararına kazanılmış hak durumu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine imkan bulunmadığının, yerinde inceleme yapılarak verilen bilirkişi raporunun da bulunduğunun, ... sisteminin satın alınması için önce gerekli tahsis izinlerinin, sistem konfigürasyon doğrulama belgesininin alınması daha sonra son kullanıcı belgesi uyarınca ilgili ülke yetkili mercilerinin ihracat izinlerinin alınmasının gerektiğinin, ancak ... sistemi için tahsis işleminin ve dolayısıyla konfigürasyon doğrulamasının dahi yapılamadığının, yüklenicinin taahhütlerini yerine getirememesi nedeniyle teminat mektubunun irat kaydedilmesinin hukuka uygun olduğunun anlaşılmasına göre, davacı vekilinin karar düzeltme taleplerinin reddine karar verilmiştir
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı vekilinin karar düzeltme talebinin REDDİNE,
Aşağıda yazılı bakiye karar düzeltme harcı ile para cezasının karar düzeltme isteyenden alınmasına,
12.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.