(818 S. K. m. 248, 270)
Dava dilekçesinde kira parasının 1.11.1978 gününden başlayarak aylık 5000 lira olarak tespiti istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü cihetine gidilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Ekonomi esaslarına göre, kira parası tespit edilirken, aksi ileri sürülmedikçe, ancak kira sözleşmesinde, tarafların serbest irade ile kabul ettikleri veya ara dönemlerde tespit ettikleri kira paralarının, olağan rayice uygun olduğu kabul edilerek, bu kira paralarının dava konusu dönem kira parasının saptanmasında esas alınması gerekir.
Ara dönemlere ait kira parası için, tarafların o dönem rayicine uygun bir kira saptamaları olmadığı gibi, hükmen de tespit edilen bir kira parası bulunmadığından, dava konusu kira dönemine ait kira parası tespit edilirken ara dönemlere ait kira paraları da mahkemece dava konusu yapılmış gibi, belli edilip, endeks uygulaması yapılması, kiracı aleyhine bir yöntemin benimsenmesi olur.
Tarafların, yeni kira dönemleri için, olağan rayicin altında kira parası tespit etmelerini önleyen bir yasa hükmü de bulunmamaktadır. Belli bir nedene dayanmadan kira parası artırılmayarak yenilenen kira sözleşmelerinin kiracı yararına, ara dönemlerde kira parasında artırma yapılmamak suretiyle kira paralarının rayicin altında saptana gelme doğrultusunda, zımni bir anlaşmayı da içerdiğini kabul etmek gerekir. Dava konusu dönem için her dönem kira parası tespit edilen yerlere göre, daha az kira parası saptamanın yasal dayanağı da taraflar arasında uzun süre uygulanan bu zımni anlaşmadır. Bu halde de kiralayanın kiracı açısından yararlı davranışının, cezalandırılmasından da söz edilemez.
Diğer taraftan, kira parasının tespitinde uygulanacak yöntemlerin, günün koşullarına ve sosyal yararı amaçlayan sınırlı kira esasına da uygun olması gerekir. Davada, iki dönem arasında endeks artış oranı ve bunun kira parasına yansıyan kısmı % 108,45 olduğu halde mahkemece uygulanan yöntemle kira parası % 170 oranında artmıştır. Bu da, mahkemece uygulanan yöntemin hakimi yasal amaçtan uzaklaştırdığını açık ve seçik olarak göstermektedir.
Bu nedenlerle, bir yıl süreli kira sözleşmelerinin yasal olarak uzatılmış sayılması sonucu, iki dönem arasında bir yıldan fazla süre geçen hallerde ekonomi esaslarına göre kira parası tespit edilirken, iki dönem arasında toptan eşya fiyat endeksinde meydana gelen yıllık artış oranlarının kira parasına yansıyan kısımları toplamı kadar kira parasının arttırılması şeklinde bir yöntem uygulanması gerekirken, mahkemece ara dönemlere ait her yılın toptan eşya fiyat endeksindeki artış ve yansıma oranları kadar bir önceki yıl kira parası arttırılarak ve müteakip yılların kira paraları da bu şekilde hesap edilmek suretiyle, yeni dönem kira parasının tespiti yoluna gidilmesi doğru değildir.
Sonuç: Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK. nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, 12.04.1979 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy