(6570 S. K. m. 11)
Dava: Davacı kiracı, dava dilekçesinde kira parasının 1.4.1996 gününde başlayarak aylık 50.000.000 lira olarak tespiti istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü ile aylık kira parasının 258.060.000 lira olarak tespiti ile, davalının açtığı mukabil davanın reddi cihetine gidilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosydaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
Karar: Davacı kiracı, 1.4.1996 tarihinden itibaren aylık kiranın indirilerek 50.000.000 TL. olarak tespit edilmesini talep etmiş, bu arada kiralayan AŞTİ Genel Müdürlüğü ise 1.4.1996'den itibaren yeni dönem kira parasının % 65 oranında artışla aylık kiranın 678.759.900 TL. olarak tespit edilmesini talep etmiştir. Mahkemce, aylık 258.060.000 TL. kira parasına karar verilmiştir.
Taraflar arasında düzenlenen kira sözleşmesi 1.4.1995 başlangıç tarihli olup, 1 yıl sürelidir ve aylık kira parası 361.042.500 TL. olarak kararlaştırılmıştır. Sözleşmede kira parasının DİE'nin yıllık kentsel yerler tüketici Endeksinin Ankara içine ait bir önceki ay için belirlenen orandan az olmamak üzere artırılarak, terminal yönetimince belirleneceği kararlaştırılmıştır.
Kira parasının tespiti istenen taşınmaz mal, açık artırmanın davacının üzerinde kalması sonucu kira sözleşmesi kurulmuştur. Kira süresi sona erdikten sonra, taraflarca feshi ihbar edilmediği için, sözleşme 6570 sayılı yasanın 11. maddesi hükmüne göre uzatılmış bulunmaktadır.
Davacı kiracı, kira sözleşmesinde belirtilen kira parasının emsal kira paralarına göre fahiş olduğunu ileri sürerek kiranın yeni dönem için daha az olduğunun tespitini istemiştir.
Kural olarak, aksi ileri sürülüp kesin delillerle kanıtlanmadıkça açıkartırma yapılırken, davacı kiracının o yılki emsal rayiçleri ve bu rayiç üzerine etki yapan ekonomik ve sair koşulları gözönünde tutmuş bulunduğu ve her türlü etken dışında "serbest iradesi" ile kira sözleşmesini imzaladığı kabul edilmelidir.
Davacı kiracı, dava dilekçesinde, ilk kira dönemini izleyen ve davaya konu yapılan dönemde kira parasının düşüş göstermesine olağan rayiç dışında neden olan faktörlerden, örneğin, kiralananın yüzölçümünde veya diğer niteliklerindeki değişmelerden, kiralananın bulunduğu yerdeki ticari durum değişikliklerinden ve genellikle memleketteki ticari ve ekonomik dalgalanmaların, paranın satın alma gücündeki değişikliğin memur maaşlarındaki katsayı ve işçi ücretlerindeki asgari ücret değişikliklerinin kendi lehine olarak kira parasına etki yaptığından söz etmemiştir. Memleketteki ticari ve ekonomik konjöktür ve paranın alma gücündeki düşme ise, ilk döneme nazaran yeni kira döneminde, kira paralarının azalmayıp, artırdığı yönünde gelişme kaydettiği bilinen bir gerçektir.
Hükme esas alınan tek kişilik bilirkişi raporunda, yukarıda açıklanan bütün bu hususları içeren bir araştırma ve incelemeye yer verilmediği gibi sözleşmede kararlaştırılan aylık kira parasının (361.042.500 TL.nın) aslında 136.000.000 TL. olması gerekeceği ve yeni dönem kira parası için bu miktara endeks uygulanarak aylık kiranın 258.060.000 TL. olabileceği belirtilmiştir.
Mahkemece eksik incelemeye dayanan bu rapor esas alınarak kira parasının indirilerek tespit edilmesi ve karşı davacının (kiralayan AŞTİ'nin) davasının reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.
Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine 30.10.1997 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy