(2004 S. K. m. 72) (818 S. K. m. 62, 66) (1086 S. K. m. 428)
Dava: Dava dilekçesinde 31.897.603 liranın faiz ve masraflarla birlikte davalı taraftan tahsili istenilmiştir. Mahkemece davanın zaman aşımı nedeniyle reddi cihetine gidilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup, gereği düşünüldü:
Karar: Davada davalı tarafından doğalgaz faturalarında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 1995/1 sayılı tebliğine göre fazla tahsil edilen alacak dava edilmiştir.
Davalı taraf, zaman aşımı savunmasında bulunmuştur.
Mahkemece İİK (İcra İflas Kanunu) 72/7. maddesine göre son ödeme tarihinden itibaren 1 yıl geçtikten sonra dava açıldığından bahisle zaman aşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
Öncelikle, dava konusu alacak ile ilgili icra takibi yapılmadığı belirtilmelidir. O halde İİK 72/7. maddesinin davada uygulama olanağı yoktur.
Dava, sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan alacak istemine ilişkin bulunduğundan dolayı zaman aşımı sorununun bu doğrultuda çözümlenmesi gerekmektedir.
BK mad. 62'ye göre istirdat, ancak borçlu bulunulmayan bir şeyin iradi olarak tediyesi halinde hataya tabi tutulmuştur. İfanın borcun mevcut olmadığını bilerek (yani hata söz konusu olmadan) yapılmış olmasına rağmen, iade isteminde bulunabilecek bir durum, ifanın serbest irade ile yapılmaması, diğer bir anlatım ile baskı altında yapılmış olmasıdır. Zira iradi olmayan bir tediye, edada bulunan kimse edada bulunduğu zaman borcun mevcut olmadığını bilmekte bulunmuş olsa bile istirdat edilebilir.
Davacı, mevcut olmayan borcun ifası amacı ile tediyede bulunmuş değildir. Tam tersine davalı kurumla yaptığı iltihaki sözleşmenin (tediyede bulunmadığı takdirde) ileride kendisini hukuk açısından zor durumda bırakabileceği kuşkusu içerisinde ve kamu tüzel kişisine güvenerek ödemede bulunmuştur. O halde yapılan tediyenin iradi olduğundan söz edilemeyecektir.
Şu hususu da değinmekte yarar vardır; Uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi bazen bir sözleşme ilişkisi dolayısıyla kurulan temaslar sırasında nedensiz zenginleşme olgusu ortaya çıkabilir. Örneğin bir borcun ifası sırasında bunun çerçevesini aşan kazandırmalar böyledir ve bunun sözleşmeden doğan bir hak veya borçla asla ilgisi yoktur. O halde davanın hukuksal temelini oluşturan vaki kazandırmanın nedensiz zenginleşmeye konu olabileceğinin kabulü gerekecektir.
BK. mad. 66'ya göre iade alacaklısının geri alma hakkının varlığını öğrenmesinden itibaren 1 yıl ve herhalde bu hakkın doğduğu tarihten itibaren 10 yıl sonra nedensiz zenginleşmeden doğan iade istemi zaman aşımına uğrar. Bir yıllık sürenin başlaması için, iade alacaklısının kendisi aleyhine zenginleşen kişiyi ve zenginleşmenin kapsamını (nedensiz olarak uğranılan malvarlığı azalmasını) bilmesi aranmalıdır. Zira davalının zenginleşmesinin, davacının hukuk alanının ihlali sonunda elde edildiği bilinmeden dava açılamaz.
O halde mahkemece yapılacak iş; bir yıllık zaman aşımı süresinin davacının (zarar görenin) malvarlığındaki eksilmeye yol açan eylem ve işlemin haksız olduğuna kesin olarak kani bulunduğu ve malvarlığındaki eksilmenin miktarını tam olarak öğrendiği tarihten itibaren başladığını kabul ederek bu ilkeye göre yapılacak araştırma sonucunda doğacak uygun sonuca göre, davanın zaman aşımından reddine veya kabulüne karar vermekten ibaret olmalıdır.
Sonuç: Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan, kabulü ile hükmün HUMK'nin 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 7.7.1998 tarihinde, oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy