(6570 S. K. m. 14) (2886 S. K. m. 51) (1086 S. K. m. 8)
Dava: Dava dilekçesinde kira parasının 1999 yılı için gününden başlayarak yıllık 782.000.000 lira olarak tespiti istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü 872.000.000 lira cihetine gidilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
Karar: Davacı (kiracı), davaya konu taşınmazı (kiralananı) 2886 sayılı Yasanın 51/G. maddesi uyarınca 5 yıllığına kiraladığını, 1999 yılı kirasının 1998 yılı kira bedelinin %80.4 oranında artırılması suretiyle 782.000.000 lira olması gerekirken davalı Hazine tarafından icra takibi ile 3.284.400.000 lira olarak talep edildiğini, takibe itiraz edilmesi üzerine davalı hazinenin kira tespit davası yerine itirazın iptali davası açtığını ileri sürerek 1999 yılı kirasının 782.500.000 lira olarak tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece Dava konusu yer, davalı idare tarafından davacıya 2886 sayılı Kanunun 51/G maddesi uyarınca pazarlıkla kiraya verilmiş ve sözleşme 6570 sayılı kanuna uygun olarak hazırlanmıştır. 6570 sayılı Kanunun 14.maddesine göre 2490 sayılı arttırma, eksiltme ve ihale Kanununa tabi olarak kiraya verilen gayrimenkuller hakkında da bu kanun hükümleri tatbik olunacağı ortadadır. 2490 sayılı Kanunun 2886 sayılı kanunla 1.1.1984 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırıldığı anlaşılmıştır. Yeni yasa uyarınca da kiraya verilecek taşınmazlarda 6570 sayılı Kanun hükümleri uygulanması gerekir. Zira yeni kanun, 6570 sayılı Kanunun 14.maddesini yürürlükten kaldırmamıştır. Bu şekilde, Devlete ait taşınmaz malları kiralayacak şahısların korunması gayesini gütmüştür. Usul ve yasaya uygun alınan bilirkişi raporuna göre belirlenen 872.100.000 liranın 1999 yılı kira bedeli olarak kabulüne karar verilmiş olup hükmü davalı Maliye Hazinesi temyiz etmektedir.
Taraflar arasındaki kira sözleşmesi 1.11.1995 başlangıç tarihli olup, 5 yıl sürelidir. Sözleşmenin özel şartlar kısmının 7. maddesinde aynen: İlk yıl kirası ihale bedeli üzerinden, 2. ve 3.yıllar kira bedelleri ise yeniden değerlendirme oranında artırılması ile belirlenecek bedel üzerinden tahsil edilecek, 4. yıl kira bedeli ise rayice göre yeniden tespit edilecektir hükmü yer almış bulunmaktadır.
Davalı Hazine tarafından 1999 yılı kira parası olarak 1.642.200.000 lira belirlenmiş ve icra takibine geçilmiştir. Takip itiraz ile durduğundan Alanya Asliye Hukuk Mahkemesinde itirazın iptali davası açılmış ise de mahkemece verilen davanın reddine ilişkin karar Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nce aşağıdaki gerekçelerle bozulmuştur.
...Tarafların kabulünde bulunan kira sözleşmesi 1.11.1995 başlangıç tarihli ve 5 yıl sürelidir. Kira sözleşmesinin eki olan şartnamede 4.yıla kadar kira paralarının nasıl hesap edileceği hangi oran dahilinde artırılacağı açıkça belirtilmiştir. Uyuşmazlık 4.yıl kira parasına ilişkindir. Kural olarak uzun süreli kira sözleşmelerinde sözleşme süresinin içindeki herhangi bir yıla ilişkin olarak HUMK. nun 8.maddesinde öngörüldüğü şekilde bir kira tespit davası açılması olanaklı değildir. Bu davada, davacı kiralayan sözleşmenin 7.maddesi gereğince kendisine verilen hakka dayalı olarak davalıya tespit edip bildirdiği kira parasını istemekte davalı ise, tespit edilen kira parasının hakkaniyete ve sözleşme hükümlerine uygun olmadığını savunmaktadır. Bu durumda hakimin, taraflar arasındaki bu sözleşmeye müdahale ederek davacıya sözleşme hükümleri ile tanınan hakkın kötüye kullanılıp kullanılmadığını denetlemesi; hakkın kötüye kullanıldığının anlaşılması halinde de gerçek 4.yıl kira parasının ne olması gerektiğinin saptanması gerekir.
Dava itirazın iptali davası olarak açılmıştır. İtirazın iptali davalarında genel hükümler uyarınca gerçek alacak ve borç saptanıp bir karar verilir. Davadaki istemin niteliği ve miktarı itibariyle görev Asliye Hukuk Mahkemesi'nindir.
Mahkemece, taraflar arasındaki uyuşmazlığı nitelendirmede yanılgıya düşülerek işin esasına girilip sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken somut olayın özelliğine uygun düşmeyen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiş olması usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir...
Yargıtay ilamı ile yapılacak iş ve uygulanacak yöntem belirtilmiş 1.11.1999 tarihinde ödenmesi gereken kira parasının tespiti de öngörülmüştür. Bu dava devam ederken davacı kiracı 11.2.2000 tarihinde 1.11.1999 tarihinden itibaren kira parasının 782.000.000 lira olarak tespiti talebiyle Sulh Hukuk Mahkemesinde işbu davayı açmıştır. 1.11.1999 tarihinde başlayan dönem kira parasının ayrı bir dava konusu yapılmış olması usul ekonomisine uygun olmadığı gibi davacının kira parasının tespitini istemekte hukuki yararının varlığından söz edilemez. Bu itibarla dava şartı gerçekleşmediğinden davanın reddi gerekir. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada bu davanın bekletici mesele yapılmış olması sonucu etkilememelidir.
Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK. nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 27.05.2002 tarihinde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy