(6570 S. K. m. 1, 4, 11)
Dava: Dava dilekçesinde kira parasının 1.9.2002 gününden başlayarak aylık net 500.000.000 lira olarak tespiti istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü cihetine gidilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadakı bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
Karar: Davada, 1.9.2002 tarihinde başlayan dönem kira parasının net 500.000.000 lira olarak tespiti istenilmiştir.
Mahkemece, hak ve nesafet ilkeleri uygulanarak net 360.000.000 lira kira parasına hükmedilmiştir.
Taraflar arasında kira sözleşmesi 1.9.2000 tarihli ve bir yıl sürelidir.
Şartlar değişmediği ve özel gelişmelerin varlığı iddia ve ispat edilmedikçe kira sözleşmesinde olağan rayice uygun olarak kararlaştırılan kira parasına; Toptan Eşya Fiyat Endeksi artış oranının (TEFE %65'i açtığı dönemlerde %65 ile sınırlı olarak) üç yıl için (ardarda üç defa) artırımı esas alınarak bulunacak kira parasının o dönemin hak ve nesafet kurallarına uygun ve aşırı olmayan bir kira parası olduğu ilke olarak kabul edilmeli ve ona göre uygulama yapılmalıdır. 3 yıldan sonra ise hak ve nesafet ilkeleri uygulanarak kira parası tespit edilecektir.
Dava dosyasına ibraz edilen kira sözleşmesi 1.9.2000 başlangıç tarihli olmakla birlikte dava dilekçesinde davalının eski yıllardan beri kiracı olduğu belirtilmiştir.
Bu durumda mahkemece yapılacak iş, en son yapılan 1.9.2000 tarihli sözleşmenin, o dönem için emsallere, hak ve nesafete uygun olarak düzenlenip- düzenlenmediğini tespit etmektir. Şayet hak ve nesafeti yansıtan nitelikte bir sözleşme ise; sözleşmede belirlenen bedele 4531 sayılı yasa gereğince %10 artış oranı uygulanmak suretiyle bulunacak bedelin 2001 yılı kira bedelini yansıttığı kabul edilerek bu miktara %63 sınırlı endeks uygulanmak suretiyle yeni dönem kira parasını saptamaktır. Aksi halde, yani 1.9.2000 tarihli kira sözleşmesinin hak ve nesafeti yansıtmadığı saptanır ise; dava konusu edilen 1.9.2002 dönemi kira parası 18.11.1964 gün 2/4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında açıklanan hususlar gözetilerek belirlenmelidir. Bunun için bilirkişiden ek rapor alınarak istenilen hususlar açıklattırılmalı ve sonucuna göre hüküm kurulmalıdır. Bundan ayrı olarak kabule göre de, kira parası net olarak belirlenmiştir.
Kira parasının bir bölümünün stopaj, fon kesintileri adı altında vergi dairelerine kiracı tarafından ödenmesi, kiraya verenin gelir vergisi yükümlülüğüne ait vergi yasalarınca düzenlenen bir konudur.
Yakıt parası, aydınlatma ve temizlik ücreti sigorta veya doğrudan taşınmazın kullanımından doğan masraf kalemlerinden olmayan vergi, kira tespitinde bir unsur olarak dikkate alınamayacağından fon ve vergi stopajı düşülerek kira parası tespit edilemez.
Sonuç: Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine 29.9.2003 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy