(2709 S. K. m. 28) (5680 S. K. m. 1) (743 S. K. m. 24, 25) (1086 S. K. m. 275)
Dava: Davacı İsa Kurt vekili Avukat Serdar Özgürol tarafından, davalı Ahmet F. Şenel ve Sabriye Aydeniz aleyhine 15.11.2001 gününde verilen dilekçe ile yayın yoluyla kişilik haklarına saldırı nedeni ile manevi tazminat (20.000.000.000) istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne (5.000.000.000) dair verilen 19.11.2002 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalılar tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.
Davacı, yapılan yayının hukuka aykırı olması nedeniyle kişilik haklarının saldırıya uğradığı savı ile manevi tazminat isteminde bulunmuştur.
Davalılar yayının, Basın Yasası'nın, tanıdığı sınırlar dışına çıkılmadan, özle biçim arasındaki denge korunarak verildiğini bu nedenle davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuşlardır.
Mahkemece, istem kısmen kabul edilmiş, karar davalılar tarafından temyiz edilmiştir. Dava, yayın yoluyla kişilik haklarının saldırıya uğradığı savına dayanmaktadır. Diğer bir anlatımla dava, yapılan yayında yer alan açıklamaların kişilik değerlerine saldırı içerdiği ve böylece hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Böyle bir uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasında, genel durumlardaki hukuka aykırılık teşkil eden eylemlerden farklı bir yöntemin izlenmesi ve ayrı ölçütlerin koşul olarak aranması gerekmektedir.
Bunun nedeni, Anayasa'nın 28. maddesindeki basının özgür olduğu güvencesine ve bu ilkeyi güçlendiren 5680 sayılı Basın Yasası'nın 1. maddesindeki düzenlemedir. Bu düzenlemede basının özgürce yayın yapmasının güvence altına alındığı görülmektedir. Basına sağlanan güvencenin nedeni; toplumun sağlıklı, mutlu ve güven içinde yaşayabilmesi içindir. Bunun için de kişinin, dünyada ve özellikle içinde yaşadığı toplumda meydana gelen ve toplumu ilgilendiren konularda bilgi sahibi olması ile olanaklıdır. Diğer bir anlatımla basın, olayları izleme, araştırma, değerlendirme, yayma ve böylece kişileri bilgilendirme, öğretme, aydınlatma, yönlendirme yetki ve sorumluluğuna sahiptir. Bunun içindir ki basının yayın yaparken, yaptığı yayından dolayı hukuka aykırılık teşkil edecek olan eylemi, genel olaylardaki hukuka aykırı olan eylemden farklılıklar taşır. İşte bu farklılık ve ayrık durum gözetilerek yapılan yayının hukuka aykırılık veya uygunluk sınırı belirlenmelidir. Basın dışı bir olaydaki davranış biçiminin hukuka aykırılık oluşturduğu kabul edildiği durumlarda, basın yoluyla yapılan bir yayındaki olay hukuka aykırılık oluşturmayabilir. İşte basının bu nedenle ayrı bir konumu bulunmaktadır.
Ne var ki basının bu ayrıcalık taşıyan konumu ve özgürlüğü, tüm özgürlüklerde olduğu gibi sınırsız değildir. Bundan dolayıdır ki, yayınlarında kişilik haklarına saygı göstermesi ve gerek Anayasanın Temel Hak ve Özgürlükler bölümünde yer alan ve gerekse MK.nun 24 ve 25. maddesinde ve yine özel yasalarda güvence altına alınmış bulunan kişilik haklarına saldırıda bulunmaması da yasal ve hukuki bir zorunluluk ve gerekliliktir.
Açıklanan bu yasal düzenlemelerden ve yargısal uygulamalardan da anlaşılacağı üzere, basının özgürlüğü ile kişilerin, kişilik değerlerinin karşı karşıya geldiği, diğer bir anlatımla, hukuk düzenince koruma altına alınan yararların birbirine karşı çatışma içinde bulundukları biçiminde bir görünümün var olduğu kanısı uyanmaktadır.
Halbuki hukuk düzeninin, çatışan iki değeri aynı zamanda koruma altına alması düşünülemez. Aksi halde hukukun kendisi, kendi kuralları ile çatışmış olur. Aslında, yapılan düzenleme, hukukun diğer temel kavramları ile birlikte incelendiğinde, iki yararın aynı anda ve aynı olayda birbiri ile çatışmadıkları, somut olaydaki olgular itibariyle koruma altına alınmış bulunan bu iki değerden birinin diğerine üstün tutulması gerektiği anlaşılacaktır. Bunun sonucunda da, daha az üstün olan yarar, daha çok üstün tutulması gereken yarar karşısında, o olayda ve o an için hukuk düzenince korumasız kalmasının uygunluğu kabul edilecektir.
Bunun için temel ölçüt, kamu yararıdır. Diğer bir anlatımla yayın, salt toplumun yararı gözetilerek yapılmalıdır. Toplumun çıkarı dışında hiçbir kişisel çıkar, gerçeklerin yanlış olarak sunulmasına neden olmamalıdır. Haber olduğu biçimi ile verilmeli ve kişisel katkı yer almamalıdır. Gerek yazılı ve gerekse görsel basının bu işlevini yerine getirirken, özellikle yayının gerçek olmasını, yayında kamu yararı bulunmasını, toplumsal ilginin varlığını, konunun güncelliğini ve haber verilirken özle biçim arasındaki dengeyi de korumalıdır. Bu ilke ve kurallar gözetilmeden yapılan yayın hukuka aykırılığı oluşturur ve böylece kişilik hakları saldırıya uğramış olur. Aksi bir yayının ise, gerek Anayasa ve Basın Yasası ve gerekse basının genel işlevi karşısında hukuka uygun olduğu, kişilik değerlerine saldırı teşkil etmediği kabul edilmelidir.
Yine basın, objektif sınırlar içinde kalmak suretiyle yayın yapmalıdır. O an için o olay veya konu ile ilgili olan, görünen bilinen her şeyi araştırmak, incelemek ve olayları olduğu biçimi ile yayınlamalıdır. Bu işlevi ile gerek yazılı ve gerekse görsel basın, somut gerçeği değil, o anda belirlenen ve var olan ve orta düzeydeki kişilerce de yayının yapıldığı biçimi ile kabul edilen olguları yayınlamalıdır. O anda ve görünürde var olup da sonradan, gerçek olmadığı anlaşılan olayların ve olguların yayınından basın sorumlu tutulmamalıdır.
Davaya konu edilen 9.6.2001 tarihli ve Doğumevinde skandal başlıklı yayında, Emine Aksoy'un doğum sırasında ölmesinin haber konusu yapıldığı; yine dava konusu edilen 11.6.2001 tarihli Şüpheli ölüm başlıklı yayında ise, ölenin eşi Orhan Aksoy'un açıklamalarının haber konusu yapıldığı görülmektedir. Davacı doktor hakkında kusuru bulunmadığı nedeniyle verilen 12.9.2001 tarihli takipsizlik kararının itiraz üzerine Ağır Ceza Mahkemesince kaldırıldığı ve davacı hakkında soruşturma izini verilmemesine ilişkin valilik kararının da idare mahkemesinin 13.11.2002 tarihli kararıyla kaldırılarak davacı hakkında kamu davası açılması için evrakın savcılığa gönderilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. Belirtilen bu belgeler içeriğinden, davacının olay tarihinde nöbetçi olup olmadığı, hastanede bulunup bulunmadığı, olay saati hakkında hastane kayıtlarında tahrifat olup olmadığı konularının da soruşturma ve dava konusu edildiği görülmektedir. Ölüm olayı 7.6.2001 tarihinde meydana gelmiş, dava konusu yayınlar ise bu olaydan iki ve dört gün sonra ve davacı hakkındaki hazırlık soruşturması sırasında yapılmıştır.
İlk yayının içeriğinde davacının adına yer verilmediği, ölüm olayının haber konusu yapıldığı, ikinci yayında ise bu olaya ilişkin olarak ölenin eşinin açıklamalarının haberde belirtildiği, her iki yayında kullanılan sözcükler itibarıyla öz ve biçim dengesinin aşılmadığı, davacının kişilik hakkına saldırı oluşturan bir sözcük kullanılmadığı, yazı başlıkla birlikte bir bütün olarak değerlendirildiğinde ölüm olayının haber veriliş tarzında, içeriğinde bir hukuka aykırılık bulunmadığı, yayın tarihindeki olgular itibarıyla ve görünürdeki gerçeğe uygun olarak olayın anlatıldığı, davacı hakkında kamu davası açılması ile sonuçlanan maddi olgu gözetildiğinde başlıklarda yer alan Skandal ve şüpheli ölüm sözcüklerinin yayın bütünlüğü itibarıyla bir ayrıntı düzeyinde kaldığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Şu durum karşısında davacının kişilik hakkına saldırı bulunmadığı kabul edilerek davanın reddedilmesi gerekirken mahkemece davalıların sorumluluğuna karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
Öte yandan hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan bir konuda, davacının kişilik hakkına saldırı bulunup bulunmadığı konusunda, HUMK.'nun 275. maddesine aykırı olarak bilirkişi dinlenmesi ve bu konudaki yargılama giderlerinin de davalıya yükletilmesi benimseme biçimi açısından ayrıca bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenlerle BOZULMASINA ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 12.05.2003 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy