(743 S. K. m. 917)
Dava: Taraflar arasındaki tazminat davası üzerine yapılan yargılama sonunda, ilamda yazılı nedenlerden dolayı 3.000.000 liranın davacının fazlaya ilişkin talep ve hakları saklı kalmak kaydıyla dava tarihi olan 6.3.1984 tarihinden 19.12.1984 tarihine kadar % 5, bu tarihten tahsil tarihine kadar ise % 30 yasal faizi ile birlikte davalı idareden alınarak davacıya ödenmesine ilişkin hükmün süresi içinde davalı Maliye Hazinesi adına Hazine avukatı ve müdahil Yaşar avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, tetkik hakimi tarafından düzenlenen rapor okunduktan sonra dosya incelendi, gereği konuşuldu:
Karar: Davacı, tapu siciline şerh verilmiş satış vadi sözleşmesine rağmen taşınmazın satıldığını ileri sürerek zararının tazminini istemiştir.
Mahkemece satış bedeli olan 3.000.000 liranın davalı Devletten tahsiline karar vermiştir.
Davacının 7041 ada 8 parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde bulunan 9 nolu bağımsız bölümün satışı için kayden malik olan kişiye satış vaadi sözleşmesi yaptığı ve tapu kütüğüne şerh edildiği; daha sonra malik aleyhine yapılan bir icra takibintde taşınmazın icra yoluyla üçüncü kişiye satıldığı ve tapu memurunun tapuda şerh edilmiş satış vaadi sözleşmesini icra memurluğuna bildirmediğinde bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Davacının, satış vaadi sözleşmesinde taraf olan malik aleyhine açtığı tescil davası sırasında, ancak davadan önce, taşınmazın icra yoluyla üçüncü kişiye satıldığını öğrendiği ve bu olgu karşısında tescil davasının reddedildiği anlaşılmıştır.
Devletin, tapu sicilinin tutulmasından dolayı Medeni Kanunun 917. maddesine dayanan kusursuz sorumluluğu tapu siciline şerh edilmiş kuvvetlendirilmiş şahsi hakları da kapsar. Davacının dayandığı satış vaadi sözleşmesi de tapu sicilinde şerh edilmekle kuvvetlendirilmiştir; o halde, öncelikle, somut olayda sorumluluğun unsurları özellikle zarar ve illiyet bağı üzerinde durulmalıdır.
Davacı, satış vaadi sözleşmesine dayanarak açtığı tescil davasının reddedilmesinden sonra doğrudan bu davayı açmıştır. Davacının, icrada taşınmazı alan kişi aleyhine bir dava açma veya bu satış işlemini esas alan ihalenin feshini isteme olanağı bulunduğu kabul edilirse zarar ve illiyet bağının varlığından söz edilmeyecektir.
Gerçekte tapu sicilinde bulunmasına rağmen, kesinleşen icra şartnamesinde bulunmadığı için şu şekilde satılan taşınmazın yeni malikil ile kuvvetlendirilmiş hasi hak sahibi arasında hukuki ilişkisinin sonuçlanacağı tartışmalıdır (Bkz. R. Arslan, İcra İflas Hukukunda İhale ve İhalenin Feshi, Ankara - 1984, sh: 48).
1 - Kuvvetlendirilmiş şahsi hak ilişkisinin ortaya çıkardığı eşyaya bağlı borç kavramı esas alındığında: Borçluluk sıfatı, üzerinde şerh kaydı mevcut olan taşınmazın mülkiyetine bağlıdır. Malik kim ise, taşınmazla ilgili şerhin konusu olan borcun borçlusu da odur; malik değiştikçe o borcun borçlusu da değişir ve eski borçlu borcundan kurtulur. Burada borç ilişkisi kanundan dolayı yeni malike intikal eder; borçlu daima taşınmazın o andaki malikidir (Görsoy - Eren - Cansel, Türk Eşya Hukuk, 1978, sh: 294; Oğuzman - Seliçi, Eşya Hukuku, 1982, sh: 26; Erel, Eşyaya Bağlı Borç İlişkisi, sh: 4; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları, 20.6.1951 gün ve 13/15; 21.5.1958 gün ve 7/5 sayılı).
Bu şekilde kuvvetlendirilmiş bir şahsi hakkın yarattığı hukuki ilişki ve durum esas alındığında; hakkın, satış sırasında açıklanmamış veya bilinmemiş olması sonuca etkili olmayacaktır. Çünkü, borç ilişkisinin herkese karşı sürülmesini sağlayan şerh kayıtları hakkında, Medeni Kanunun 931. maddesinde düzenlenen ve iyiniyetli kişileri koruyan genel güven kuralı uygulanamaz; bu kural, sadece tapu üzerinde aynı hakların kazanılmasına ilişkindir (Gürsoy - Eren- Canrsel, age., sh: 287). Diğer taraftan satış şartnamesinde yer almamış olmasına rağmen; tapudaki kaydı bilmediği itirazının dinlenemeyeceği, çünkü alıcının kendisinden beklenen özeni gösterip tapu sicilini de incelemesi gerektiği de ileri sürülmektedir (Sungurbey, Kişisel Hakların Tapu Kütüğüne Şerhi, 1963, sh: 125-129).
Bu görüşler esas alındığında tapuda kayıtlı olan satış vaadi sözleşmesinin yarattığı mükellefiyetler yeni alıcıya geçmiştir. Davacı, bunun aleyhine dava açmadığına göre doğmuş bir zarardan söz edilemeyecektir. Kaldı ki, davacı tescil davası sırasında bu kişi aleyhine dava açmayacağını da söylemiştir.
2 - Bu yolda ileri sürülen ikinci görüş, İcra İflas Hukukunu esas alarak aksi bir sonuca varmaktadır: Tapu siciline kayıtlı olmasına rağmen usulüne uygun olarak hazırlanmış ve kesinleşmiş bulunan mükellefiyetler listesinde geçmemiş bulunan yükler, bunu bilmeyen (iyi niyetli) alıcıyı bağlamaz. Tapu kayıtlarıyla müktellefiyetler arasında fark bulunduğu takdirde mükellefiyetler listesindeki kayıtlar üstün tutulmalıdır. Tapu sicilinin aleniyetine ve sicilde yer alan kayıtların bilindiğine ilişkin ilke burada kabul edilmemelidir; artırma şartnamesi artık tapu sicili hükmündedir ve alıcı şartnameye göre pay sürecektir (Prof. Dr. Baki Kuru, İcra ve İflas Hukuku, 1983, sh: 382; R. Arslan, age., sh: 49).
Ne var ki, bu gün gerek uygulamada gerekse öğretide, artırma şartnamesi ve buna ilişkin konularda yapılan yolsuzluklardan dolayı tapu sicilinde kayıtlı kişisel hak sahiplerinin ihalenin feshini istemeyebileceği kabul edilmektedir (R. Arslan, age., sh: 127 vd. ve orada anılan kararlar).
O halde bir an için bu görüş benimsenmiş olsa dahi tapu sicilinin tutulmasıyla zarar arasında uygun illiyet bağının varlığından söz edilemeyecektir. Çünkü, davacımız, yasaların kendisine tanıdığı hukuki durumlardan yararlanmak suretiyle ihalenin feshi yoluna gitmemiş ve fesih isteme süreleri de geçmiştir; bu hak kullanılmış olsaydı zarar gerçekleşmeyecekti. Davacının ortaya çıkan bu özensiz durumu Devletin sorumluluğunda illiyet bağını kesen ağır bir kusur niteliğindedir.
Görülüyor ki, davacının sahip olduğu kuvvetlendirilmiş şahsi hakkı ile icrada yapılan satış işlemleri nedeniyle ortaya çıkan hukuki durum yukarıdaki görüşlerden hangisiyle değerlendirilirse değerlendirilsin, sonuç değişmeyecektir. Sorumlulukta zarar ve illiyet bağının unsurlarından biri eksik kalacak ve sonuçta Devletin sorumluluğundan söz edilmeyecektir. Mahkemenin, maddi olguları, yasal ve hukuk gerçekler içinde tartışmadan sorumluluğu kabul etmesi usul ve yasaya aykırı olmuştur; hüküm, dava reddedilmek üzere bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenle davalı yararına BOZULMASINA ve müdahil Yaşar'dan peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine, 26.1.1987 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy