(3213 S. K. m. 15)
Dava ve Karar: Davacı Ş. ... vekili Avukat tarafından, davalı B... Mad. San. Tic. AŞ aleyhine 17.8.1995 gününde verilen dilekçe ile kurşun maden ocaklarının bulucusunun davacı olduğunun tesbitinin istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kabulüne dair verilen 30.12.1999 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili ve dahili davalı vekilleri tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
Dava, maden ocağının bulucusunun tesbitine ilişkindir.
Davacı vekili, davalı B... şirketi tarafından işletilmekte olan Şebinkarahisar ilçesi Hacıköy ve Dereköy hudutları dahilinde kalan iki adet kurşun madeni ocağının davacı tarafından bulunduğunu belirterek bu maden ocaklarının bulucusunun davacı olduğunun tespitini istemiş; mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı vekili ve dahili davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Hukukumuzda genel anlamda tesbit davalarının varlığını düzenleyen yasa maddeleri mevcut olmamakla birlikte tesbit davalarının da dinlenebileceği uygulamada ve yerleşmiş yargı kararlarında kabul edilmiş bulunmaktadır. Tesbit davası, bir hukuki ilişkinin tesbitine yöneliktir. Hukuki ilişkiden amaç, bir kişi ile diğer bir kişi veya eşya arasında somut bir olaydan kaynaklanan hukuki ilişkindir. Tesbit davası, bir hukuki ilişkinin saptanmasına yönelik olmakla birlikte, talepte bulunanın bu isteminde hukuki yararı da olmalıdır. Ayrıca tesbit davası, eda davasının öncüsü niteliğinde olması nedeniyle hukuki ilişkinin belli edilmesi, hukuki ve bağlayıcı bir sonuç doğurması bakımından da açılabilir.
Diğer davalarda olduğu gibi tesbit davasında da hukuki yarar bulunması zorunludur. Tesbit davası açılmasında hukuki yarar için ise; a)Davacının hakkı veya hukuki durumu bir tehlike ile karşı karşıya bulunmalı, b)Tehdit nedeniyle hakkının sağlanmasında duraksama meydana gelmeli veya tesbit isteyenin yararı zarar görecek nitelikte olmalı, c)Tesbit talebiyle bu tehdit ortadan kaldırılabilmelidir. Tesbit davasının açılabilmesi için diğer bir koşulda, henüz eda davasının açılabilme zamanı gelmemiş olmalıdır. Eğer o anda eda davası açılabilecekse tesbit davası açma olanağı kalmaz.
Dosyadaki delillere ve davacının iddiasına göre tesbit talebinin nedeni (hukuki yarar) açıklanmamıştır. Bir davanın açılabilmesi ve bir talepte bulunulabilmesi için istek sahibinin hukuki yararının bulunması gerekir. Ayrıca yukarıda açıklandığı üzere eda davasının açılabileceği durumlarda tesbit davasının açılması uygun değildir. Mahkemece, bu yön üzerinde durulmadan hukuki dayanağı bulunmayan tesbit istemi hakkında yazılı biçimde hüküm kurulmuş olması doğru olmadığı gibi, Ç... AŞ aleyhine harcı yatırılmak suretiyle yöntemine uygun olarak açılmış bir dava olmadığı halde bu davalı aleyhine hüküm kurulması da usul ve yasaya aykırı olup, kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA ve peşin alınan harçların istek halinde geri verilmesine 23.10.2000 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy