(2330 S. K. m. 1, 3, 4) (818 S.K. m. 51)
Dava: Davacı İçişleri Bakanlığı vekili Avukat S.Y. tarafından, davalı A. aleyhine 22.7.1999 gününde verilen dilekçe ile 2330 sayılı yasa uyarınca yapılan ödeme (7.346.350.000 TL'nin) rucüen tahsilinin istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın reddine dair verilen 8.3.2000 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kâğıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
Karar: Davacı idare, davalının hukuka aykırı eylemi sonucu, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki yasa kapsamı içinde bulunan kamu görevlisine ödemede bulunduğunu belirterek, yaptığı ödemenin davalıdan rucüen ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece, anılan yasa hükümleri uyarınca, yapılan ödemelerin rucüen istenemeyeceği gerekçesi ile istem reddedilmiş, karar davacı idare tarafından temyiz edilmiştir.
Davaya konu edilen uyuşmazlığın çözümünde uygulanması gereken ve özel bir nitelik taşıyan 2330 sayılı yasa ile BK'nın rucüa ve birlikte sorumluluğa ilişkin hükümlerinin bir arada incelenmesi önem taşımaktadır. Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle göz önünde tutulması gereken 2330 sayılı yasanın hükümlerine göre devlet, bu yasa kapsamı içinde yer alan kamu görevlisinin görevi sırasında ve görevi ile bağlantılı olarak uğradığı zararların öncelikle ödemesini üstlenmektedir. Diğer bir anlatımla, devlet, kamu görevlisinin ölmesi halinde mirasçılarına, yaralanması durumunda ise yaralanma derecesine göre kendisine nakdi tazminat adı altında yine yasada öngörülen ölçü ve miktarlarda ödemede bulunmayı yükümlenmiştir. Bunun amacı zarar gören kamu görevlisinin öncelikle ve ivedilikle korunmasıdır. Buradaki devletin sorumluluğu, yasadan doğan ve zaman itibarıyla öncelik taşıyan bir sorumluluktur. Bu bağlamda devlet öncelikle ve ivedilikle yaptığı bu ödeme ile ilgili olarak, zararlandırıcı eylemin meydana gelmesinde sorumluluğu bulunup-bulunmadığını gözetmeden, daha sonra değerlendirme yapılmak ve sorumluluğun kapsamını ve failin kimler olduğunu belirlemek üzere bir bakıma zarar verenin yükümlülüklerini yerine getirmektedir. İşte devlet zarar verenin yükümlülüğü oranında onun yerine geçmek suretiyle yaptığı ödeme nedeniyle ona dönme hakkını elde edebilmektedir.
Öte yandan, BK'nın 51. maddesinde, BK'nın 51. maddesinde, zincirleme sorumluluk halleri yer almış ve sorumlu olanlardan tamamının ayrı ayrı hukuki nedenlerden dolayı da olsa zincirleme sorumlu olacakları düzenleme altına alınmıştır. Maddenin şu düzenleniş biçimi itibarıyla somut olaya uygulandığında, davacı idarenin meydana gelen zarardan yasa gereğince, zarar verenin de haksız eylem nedeniyle sorumlu oldukları kabul edilmek gerekir. İşte devlet, bu yasal sorumluluğu nedeniyle başkaca kimlerin sorumlu olduğunu bu bağlamda zarar vereni belirleme yoluna gitmeden öncelik ve ivedilikle yasadan doğan yükümlülüğünü yerine götermektedir. Devletin yasadan doğan bu yükümlülüğü sonucu yaptığı ödemenin bir bağış ve atıfet olmadığı işin kapsam ve niteliğinden anlaşılmaktadır. Aksi halde, zarar veren 2330 sayılı yasa kapsamı içinde yer alan bir görevliye karşı verdiği zarardan sorumlu tutulmamış olacaktır. Böyle bir sonucun hukuken uygun görülemeyeceği açıktır. Şu durumda, devletin yaptığı ödemede, zarar verene, kusuru oranında rücu etme hakkının var olduğu kabulü sorumluluk hukukunun genel bir kuralıdır.
Somut olayda zarar veren hukuka aykırı eylemi nedeniyle devleti, zarar görene karşı yükümlülük altına sokmuş ve devlet de 2330 sayılı yasa uyarınca bu yükümlülüğünü yerine getirmiştir. Devletin zarar görene ödeme yapması sonucu, devletin mal varlığında, zarar verenin eylemi nedeniyle bir eksilmenin meydana geldiği, ödemekle yükümlü olan zarar verenin de borcunun başkası tarafından ödenmesi nedeniyle ödeme miktarı kadar haksız zenginleştiği açıktır. İşte davacı idare, yaptığı bu ödemenin davalının kusuru oranında rücuen ödetme kararı ile hüküm altına alınmasını istemiştir.
Şu durumda mahkemece yapılacak iş, dosyadaki sorumluluk durumuna göre davalının ödemekle yükümlü olduğu tazminat kapsamı belirlenerek hüküm altına almaktır. Açıklanan bu yön gözetilmeden, karar yerinde yazılı bulunan gerekçe ile davanın reddi yönünde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olduğundan bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenlerle BOZULMASINA 4.12.2000 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy