(2709 S. K. m. 28) (5187 S. K. m. 1) (4721 S. K. m. 24, 25) (818 S. K. m. 49)
Dava: Davacı Aziz A. Karadeniz vd. vekili Avukat D.T. tarafından, davalı Münci İnci vd. aleyhine 17/07/1998 gününde verilen dilekçe ile yayın yoluyla kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat istenmesi üzerine Mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın reddine dair verilen 28/11/2001 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacılar vekili tarafından süresi içinde istenilmekle, gereği görüşüldü:
Karar: Davacılar, yapılan yayının hukuka aykırı olması nedeniyle kişilik haklarının saldırıya uğradığı savı ile manevi tazminat isteminde bulunmuşlardır.
Davalılar yayının, Basın Yasasının, tanıdığı sınırlar dışına çıkılmadan, özle biçim arasındaki denge korunarak verildiğini bu nedenle davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuşlardır. Mahkemece, istem reddedilmiş, karar davacılar tarafından temyiz edilmiştir.
Dava, yayın yoluyla kişilik haklarının saldırıya uğradığı savına dayanmaktadır. Diğer bir anlatımla dava, yapılan yayında yer alan açıklamaların kişilik değerlerine saldırı içerdiği ve böylece hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Böyle bir uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasında, genel durumlardaki hukuka aykırılık teşkil eden eylemlerden farklı bir yöntemin izlenmesi ve ayrı ölçütlerin koşul olarak aranması gerekmektedir.
Bunun nedeni, Anayasanın 28. maddesindeki basının özgür olduğu güvencesine ve bu ilkeyi güçlendiren 5680 sayılı Basın Yasasının 1. maddesindeki düzenlemedir. Bu düzenlemede basının özgürce yayın yapmasının güvence altına alındığı görülmektedir. Basına sağlanan güvencenin nedeni; toplumun sağlıklı, mutlu ve güven içinde yaşayabilmesi içindir. Bunun için de kişinin, dünyada ve özellikle içinde yaşadığı toplumda meydana gelen ve toplumu ilgilendiren konularda bilgi sahibi olması ile olanaklıdır. Diğer bir anlatımla basın, olayları izleme, araştırma, değerlendirme, yayma ve böylece kişileri bilgilendirme, öğretme, aydınlatma, yönlendirme yetki ve sorumluluğuna sahiptir. Bunun içindir ki basının yayın yaparken, yaptığı yayından dolayı hukuka aykırılık teşkil edecek olan eylemi, genel olaylardaki hukuka aykırı olan eylemden farklılıklar taşır. İşte bu farklılık ve ayrık durum gözetilerek yapılan yayının hukuka aykırılık veya uygunluk sınırı belirlenmelidir. Basın dışı bir olaydaki davranış biçiminin hukuka aykırılık oluşturduğu kabul edildiği durumlarda, basın yoluyla yapılan bir yayındaki olay hukuka aykırılık oluşturmayabilir. İşte basının bu nedenle ayrı bir konumu bulunmaktadır.
Ne var ki basının bu ayrıcalık taşıyan konumu ve özgürlüğü, tüm özgürlüklerde olduğu gibi sınırsız değildir. Bundan dolayıdır ki, yayınlarında kişilik haklarına saygı göstermesi ve gerek Anayasanın Temel Hak ve Özgürlükler bölümünde yer alan ve gerek MK'un 24 ve 25. maddesinde ve yine özel yasalarda güvence altına alınmış bulunan kişilik haklarına saldırıda bulunmaması da yasal ve hukuki bir zorunluluk ve gerekliliktir.
Açıklanan bu yasal düzenlemelerden ve yargısal uygulamalardan da anlaşılacağı üzere, basının özgürlüğü ile kişilerin, kişilik değerlerinin karşı karşıya geldiği, diğer bir anlatımla, hukuk düzenince koruma altına alınan yararların birbirine karşı çatışma içinde bulundukları biçiminde bir görünümün var olduğu kanısı uyanmaktadır.
Halbuki hukuk düzeninin, çatışan iki değeri aynı zamanda koruma altına alması düşünülemez. Aksi halde hukukun kendisi, kendi kuralları ile çatışmış olur. Aslında, yapılan düzenleme, hukukun diğer temel kavramları ile birlikte incelendiğinde, iki yararın aynı anda ve aynı olayda birbiri ile çatışmadıkları, somut olaydaki olgular itibariyle koruma altına alınmış bulunan bu iki değerden birinin diğerine üstün tutulması gerektiği anlaşılacaktır. Bunun sonucunda da, daha az üstün olan yarar, daha çok üstün tutulması gereken yarar karşısında, o olayda ve o an için hukuk düzenince korumasız kalmasının uygunluğu kabul edilecektir.
Bunun için temel ölçüt, kamu yararıdır. Diğer bir anlatımla yayın, salt toplumun yararı gözetilerek yapılmalıdır. Toplumun çıkarı dışında hiçbir kişisel çıkar, gerçeklerin yanlış olarak sunulmasına neden olmamalıdır. Haber olduğu biçimi ile verilmeli ve kişisel katkı yer almamalıdır. Gerek yazılı ve gerek görsel basının bu işlevini yerine getirirken, özellikle yayının gerçek olmasını, yayında kamu yararı bulunmasını, toplumsal ilginin varlığını, konunun güncelliğini ve haber verilirken özle biçim arasındaki dengeyi de korumalıdır. Bu ilke ve kurallar gözetilmeden yapılan yayın hukuka aykırılığı oluşturur ve böylece kişilik hakları saldırıya uğramış olur. Aksi bir yayının ise, gerek Anayasa ve Basın Yasası ve gerek basının genel işlevi karşısında hukuka uygun olduğu, kişilik değerlerine saldırı teşkil etmediği kabul edilmelidir.
Yine basın, objektif sınırlar içinde kalmak suretiyle yayın yapmalıdır. O an için o olay veya konu ile ilgili olan, görünen bilinen her şeyi araştırmalı, incelemeli ve olayları olduğu biçimi ile yayınlamalıdır. Bu işlevi ile gerek yazılı ve gerek görsel basın, somut gerçeği değil, o anda belirlenen ve var olan ve orta düzeydeki kişilerce de yayının yapıldığı biçimi ile kabul edilen olguları yayımlamalıdır. O anda ve görünürde var olup da sonradan, gerçek olmadığı anlaşılan olayların ve olguların yayınından basın sorumlu tutulmamalıdır.
Davaya konu edilen yayınlardan 22.3.1998 tarihli yayında; davacı Aziz Karadeniz'in diğer davacı şirketin başına genel müdür olarak getirilmesinden sonra yatırımcıların ve şirket sahibinin hayal kırıklığına uğratıldığı, büyük yatırımcıların davacı şirketi terkettiği yazılarak, "...sebebi ise Alfa'nın müşteri sırrını saklamaması, hatta müşteri aleyhine kullanması. Dedikodulara göre Aziz Karadeniz aldığı bilgileri şahsı için kullanıyormuş davranışlar şüpheyi davet ediyor ..." biçiminde yayın yapıldığı; yine dava konusu 19.04.1998 tarihli yayında ise; Aziz Karadeniz'in davacı şirketi halka açmaya hazırlandığı, davacı şirkette %10 hissesi bulunduğu için davacı Aziz Karadeniz'in de halka açılmış olacağı yazılarak, "...Nasıl mı, gayet basit. SPK'ya kayda aldırıp dilediği anda hissesini satıp Amerika'ya gidebilir." biçiminde yayın yapıldığı görülmektedir.
Davacılar; dava konusu yayınlarda müşteri sırlarının saklanmadığı, müşteri aleyhine ve şahsı için bu bilgilerin kullanıldığı, davranışların şüpheli olduğu, hissenin satılıp Amerika'ya gidileceği yönündeki iddiaların kişilik haklarına saldırı oluşturduğunu ileri sürmüşlerdir. Davalı yan ise, yayınlarda davacı şirketin halka arz yapacağının ve aracı kurumlarda olması gereken ilkelerin yayın konusu edildiğini, yatırımcıların zarara uğramalarını engellemeyi yöneticilerin uyarılarak olayı araştırmalarının amaçlandığını savunmuştur. Aynı yayınlar nedeniyle açılan kamu davasında ise davalılardan sorumlu yazı işleri müdürü olan sanığın, yayınlarda duyumlarını yazdıklarını bildirdiği, kamu davasının ertelenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dosyadaki bilgi, belge ve anlatımlar ile dava konusu yayınlar ve tüm dosya içeriği incelenip değerlendirildiğinde; dava konusu edilen konuların gerçek olduğunu davalıların kanıtlayamadıkları, duyuma ve dedikodulara dayalı iddiaların gerçekliğinin araştırılmadan yayına konu edildiği ve gerçek olduğunun kanıtlanamadığı, yayınlarda davacıların müşteri sırlarını saklamadıkları, müşteri aleyhine ve şahsı için kullandıkları, şüpheli davranışlar bulunduğu ve Amerika'ya gideceğinin gerçekliği araştırılmadan iddia ve duyum biçiminde yazılmasının davacıların kişilik haklarına saldırı oluşturduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Şu durum karşısında davacıların kişilik haklarına saldırı bulunduğu benimsenerek davalı yanın sorumluluğuna karar verilmesi gerekirken, mahkemece yayınlarda MK 24 ve B.49. maddelerinin unsurları bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda açıklanan nedenle BOZULMASINA, oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy