(4721 S. K. m. 24, 25) (2709 S. K. m. 28) (5680 S. K. m. 1) (YHGK 13.07.2005 T. 2005/4-480 E. 2005/467 K.)
Dava: Davacı N. E. vekili Avukat M. Ö. tarafından, davalılar Gerçek Yay. A.Ş. ve A. D. aleyhine 23.7.1999 tarihinde verilen dilekçe ile basın yoluyla kişilik haklarının saldırıya uğramasından doğan manevi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 20.10.2003 tarihli kararın Yargıtay'ca tetkiki davalılar vekili tarafından süresi içerisinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
Karar: Davacı, yapılan yayının hukuka aykırı olması sebebiyle kişilik haklarının saldırıya uğradığı savı ile manevi tazminat isteminde bulunmuştur.
Davalılar yayının, Basın Yasası'nın tanıdığı sınırlar dışına çıkılmadan, özle biçim arasındaki denge korunarak verildiğini bu sebeple davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuşlardır.
Mahkemece, istek kısmen kabul edilmiş, karar davalılar tarafından temyiz edilmiştir.
Dava, yayın yoluyla kişilik haklarının saldırıya uğradığı savına dayanmaktadır. Sair bir anlatımla dava, yapılan yayında yer alan açıklamaların kişilik değerlerine saldırı içerdiği ve böylece hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Böyle bir uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasında, genel durumlardaki hukuka aykırılık teşkil eden eylemlerden farklı bir yöntemin izlenmesi ve ayrı ölçütlerin koşul olarak aranması gerekmektedir.
Bunun nedeni, Anayasa'nın 28. maddesindeki basının özgür olduğu güvencesine ve bu ilkeyi güçlendiren 5680 s. Basın Yasası'nın 1. maddesindeki düzenlemedir. Bu düzenlemede basının özgürce yayın yapmasının güvence altına alındığı görülmektedir. Basına sağlanan güvencenin nedeni; toplumun sağlıklı, mutlu ve güven içerisinde yaşayabilmesi içindir. Bunun için de kişinin, dünyada ve özellikle içerisinde yaşadığı toplumda meydana gelen ve toplumu ilgilendiren konularda bilgi sahibi olması ile olanaklıdır. Sair bir anlatımla basın, olayları izleme, araştırma, değerlendirme, yayma ve böylece kişileri bilgilendirme, öğretme, aydınlatma, yönlendirme yetki ve sorumluluğuna sahiptir. Bunun içindir ki basının yayın yaparken, yaptığı yayından dolayı hukuka aykırılık teşkil edecek olan eylemi, genel olaylardaki hukuka aykırı olan eylemden farklılıklar taşır. İşte bu farklılık ve ayrık durum gözetilerek yapılan yayının hukuka aykırılık veya uygunluk sınırı belirlenmelidir. Basın dışı bir olaydaki davranış biçiminin hukuka aykırılık oluşturduğu kabul edildiği durumlarda, basın yoluyla yapılan bir yayındaki olay hukuka aykırılık oluşturmayabilir. İşte basının bu sebeple ayrı bir konumu bulunmaktadır.
Ne var ki basının bu ayrıcalık taşıyan konumu ve özgürlüğü, bütün özgürlüklerde olduğu gibi sınırsız değildir. Bundan dolayıdır ki, yayınlarında kişilik haklarına saygı göstermesi ve gerek Anayasa'nın Temel Hak ve Özgürlükler Bölümü'nde yer alan ve gerekse MK. nun 24 ve 25. maddesinde ve yine özel yasalarda güvence altına alınmış bulunan kişilik haklarına saldırıda bulunmaması da kanuni ve hukuki bir zorunluluk ve gerekliliktir.
Açıklanan bu kanuni düzenlemelerden ve yargısal uygulamalardan da anlaşılacağı üzere, basının özgürlüğü ile kişilerin, kişilik değerlerinin karşı karşıya geldiği, sair bir anlatımla, hukuk düzenince koruma altına alınan yararların birbirine karşı çatışma içerisinde bulundukları şeklinde bir görünümün var olduğu kanısı uyanmaktadır.
Halbuki hukuk düzeninin, çatışan iki değeri aynı zamanda koruma altına alması düşünülemez. Aksi durumda hukukun kendisi, kendi kuralları ile çatışmış olur. Aslında, yapılan düzenleme, hukukun sair temel kavramları ile birlikte incelendiğinde, iki yararın aynı anda ve aynı olayda birbiri ile çatışmadıkları, somut olaydaki olgular itibariyle koruma altına alınmış bulunan bu iki değerden birinin diğerine üstün tutulması gerektiği anlaşılacaktır. Bunun sonucunda da, daha az üstün olan yarar, daha çok üstün tutulması gereken yarar karşısında, o olayda ve o an için hukuk düzenince korumasız kalmasının uygunluğu kabul edilecektir.
Bunun için temel ölçüt, kamu yararıdır. Sair bir anlatımla yayın, salt toplumun yararı gözetilerek yapılmalıdır. Toplumun çıkarı dışında hiçbir kişisel çıkar, gerçeklerin yanlış olarak sunulmasına neden olmamalıdır. Haber olduğu biçimi ile verilmeli ve kişisel katkı yer almamalıdır. Gerek yazılı ve gerekse görsel basının bu işlevini yerine getirirken, özellikle yayının gerçek olmasını, yayında kamu yararı bulunmasını, toplumsal ilginin varlığını, konunun güncelliğini ve haber verilirken özle biçim arasındaki dengeyi de korumalıdır. Bu ilke ve kurallar gözetilmeden yapılan yayın hukuka aykırılığı oluşturur ve böylece kişilik hakları saldırıya uğramış olur. Aksi bir yayının ise, gerek Anayasa ve Basın Kanunu ve gerekse basının genel işlevi karşısında hukuka uygun olduğu, kişilik değerlerine saldırı teşkil etmediği kabul edilmelidir.
Yine basın, objektif sınırlar içerisinde kalmak suretiyle yayın yapmalıdır. O an için o olay veya konu ile ilgili olan, görünen bilinen her şeyi araştırmak, incelemek ve olayları olduğu biçimi ile yayınlamalıdır. Bu işlevi ile gerek yazılı ve gerekse görsel basın, somut gerçeği değil, o anda belirlenen ve var olan ve orta düzeydeki kişilerce de yayının yapıldığı biçimi ile kabul edilen olguları yayınlamalıdır. O anda ve görünürde var olup da sonradan, gerçek olmadığı anlaşılan olayların ve olguların yayınından basın sorumlu tutulmamalıdır.
Dava konusu edilen yayın Asabi Gazetesi'nin 5.7.1999 tarihli sayısında; N. E.'nin Özbekistan Cumhurbaşkanı Kerimov'a suikast teşebbüsünde bulunanlara yüzbin dolar yardım ettiği ortaya çıktı. E.'nin suikastcilere para verdiğini, suikastin tetikçilerinden Rüstem Mamatkulov itiraf etti biçiminde ifadeler yer almıştır.
Yayının dayanağını oluşturan Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 1999/110 Esas ve 2003/15 Karar s. soruşturma dosyasında; Ankara DGM Başsavcılığı'nın 12.7.1999 günlü talimatı ile konunun Özbekistan makamlarından sorulduğu, yazılan yazıya Özbek makamlarınca verilen cevapta: R. M. ve Z. A. hakkında yürütülen soruşturma evrakları gönderilmiştir. Bu belgelerde adı geçen şahısların ifadeleri incelendiğinde; R. M.'nin İstanbul'a ilk geldiğinde, T. Y. ile karşılaştım, onların dini hareket lideri, öğrendim ki Türkiye Devletinde Başbakan sayılan N. E. bir milyon ABD doları miktarında maddi yardım etmesi gerekiyordu. Ama T. Y.'ye o bunun yüzbin ABD dolarını verdi. Netice olarak T. Y. ile N. E.'nin dost olduklarını öğrendim. biçiminde beyanda bulunduğu, yine ifadesi alınan A. Z. A.'nın de N. E. ile T. Y.'yi tanıştırdığını 1996 yılının sonunda E. ile Özbekistan'da hükümeti ele geçirme amacında olan M. S.'ye yardım etme amacıyla yüzbin ABD doları miktarında para verdiğini kesin bilirim. dediği anlaşılmıştır. Bu açıklamalar itibariyle, dava konusu haberde yayın konusunun örtüştüğü görülmektedir. Böylece, yayında da bu kişilerin ifadeleri aktarıldığından ve yayın da görünürdeki gerçekliğe uygun bulunduğundan davanın tümden reddi yerine kısmen kabul edilmiş olması bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz edilen kararın yukarda gösterilen sebeple BOZULMASINA ve peşin alınan harcın istem halinde geri verilmesine 28.06.2004 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy