(818 S. K. m. 18)
Dava: Davacı R.K. vd. vekili Av. Ö.A. tarafından, davalı S.G. ve A.N.I. aleyhine 11.2.2005 gününde verilen dilekçe ile muvazaalı satışın iptalinin istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın reddine dair verilen 21.09.2005 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacılar vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
Dava, BK.nun 18. maddesinden kaynaklanan muvazaalı olarak yapılan araç satışına dair işlemin iptali istemine ilişkindir.
Mahkemece, istem reddedilmiş, hüküm davacı tarafından temyiz edilmiştir.
Davacı, trafik kazası nedeniyle açtığı tazminat davasında davalı S.G.'ye ait araç üzerine 26.01.2005 tarihinde ihtiyati tedbir konulmasına karar verildiğini ancak aracın diğer davalı A.N.I.'ya satılmış olması nedeniyle tedbirin uygulanmadığını, satış işleminin muvazaalı olduğunu iddia ederek devir sözleşmesinin iptalini istemiştir.
Davalılar aracın 05.10.2004 tarihinde haricen satıldığım, davalı A.N.I.'nın bir miktar parayı ödediğini, geri kalan bedeli 24.01.2005 tarihinde ödedikten sonra 31.01.2005 tarihinde aracın devir edildiğini ve yapılan işlemin muvazaalı olmadığını savunarak adi nitelikte bir sözleşme ibraz ederek davanın reddini istemişlerdir.
Aracın 05.10.2004 tarihinde davalı A.N.I.'ya satıldığı savunulmasına rağmen kaza tarihi olan 23.11.2004 tarihinde davalı S.G.'de bulunması ve davalının bu araç ile kaza yapması, satış sözleşmesinin adi nitelikte olup her zaman düzenlenebilecek nitelikte olması ve ihtiyati tedbir kararı verilmesi ile aracın devir tarihi arasında çok kısa bir sürenin bulunması dikkate alındığında yapılan satışın muvazaalı olduğu açıktır. Bu nedenle davacının alacağının sağlanması için araç satış sözleşmesinin ve kayıtların iptaline gerek kalmaksızın dava konusu aracın haciz ve satışının istenebilmesi yönünde hüküm kurulması gerekirken davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen (1) numaralı bentte belirtilen nedenlerle BOZULMASINA ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 09.02.2007 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Dava, açılmış veya açılacak alacak veya tazminat davasını sonuçsuz (karşılıksız) bırakmak amacı ile kötü niyetli (borçlu) davalı ile 3. Kişi arasındaki muvazaalı mal kaçırmaya ilişkin hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptali davasıdır.
Söz konusu muvazaalı mal kaçırmaya ilişkin işlemlerin (tasarrufların) iptali davalarında yasa koyucu alacaklıların alacaklarını tahsil edebilmesi için kötü niyetli borçlular ile 3. Kişiler arasındaki işlemlerin (tasarrufların) iptali için (kesinleşmiş bir alacağın olması, borçlunun borcunu ödemekten acze düşmesi nedeniyle aciz vesikasının verilmesi, vs.) gibi koşulların bulunması kaydı ile İİK'nun 277 ve devamı maddelerinde düzenleme yapmış olmasına rağmen, Yargıtay 4. Hukuk Dairemizin sayın çoğunluğu alacak veya tazminat isteği ile açılmış bir davanın varlığını yeterli görerek İİK'nun 277 ve devamı maddelerinde öngörülen koşulların varlığının araştırılmasına gerek görmeyerek açılan davada borçlu (davalı) olduğu iddia edilen kişinin alacak veya tazminatın doğumu tarihine yakın tarihte 3. Kişilerle yaptığı hukuki işlemlerin (tasarrufların) B.K.'nun muvazaayı düzenleyen 18. maddesi gereğince iptal edilmesi görüş ve düşüncesindedir.
Açılan her davanın yasal dayanağının bulunması ve davanın açıldığı anda davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartlarındandır. Usul ekonomisi de nazara alınarak dava şartlarının bulunup bulunmadığının mahkemece davanın başında re'sen araştırılıp değerlendirilmesi gerekir.
Bu anlamda Dairemizin sayın çoğunluğunun görüş ve düşüncesine göre açılan İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki koşulları taşımamasına rağmen sadece BK'nun muvazaayı düzenleyen 18. maddesine göre kabul edilen, borçlu olduğu iddia edilen kişi ile 3. Kişi arasındaki mal kaçırmaya ilişkin hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptali davalarında davaların yasal dayanağı ve davacının dava açmakta hukuki yararı yoktur.
Şöyle ki,
1- İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki koşulları taşımayan hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptali davalarında dairemizin sayın çoğunluğunun yasal dayanak olarak kabul ettiği BK'nun 18. maddesi, tüm muvazaalı işlemlerde uygulanan genel ve işlemlerin yorumlanması ile ilgili bir madde olup, tek başına bu davaların yasal dayanağını oluşturmaz.
Yargıtay 4. Hukuk Dairemizin sayın çoğunluğu dahi, BK'nun 18. maddesine dayanılarak hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptaline ilişkin kararlarda İİK'nun 283. maddesine uygun hüküm kurulmasını aramaktadır. Bu uygulama dahi, BK'nun 18. maddesinin açılan hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptali davalarının tek başına yeterli ve yasal dayanağı olmadığını göstermektedir. Ayrıca, hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptali ile ilgili taleplerde İİK'nun 277-282. maddelerinde düzenlenen ön koşullar açılan davalarda aranmazken İİK'nun 283. maddesine uygun hüküm kurulmasını aramak kanaatimizce çelişkidir.
Yine, Dairemizin sayın çoğunluğunun kabul ettiği görüş ve uygulama doğru kabul edildiği takdirde İİK'nun 277 ve devamı maddelerinin uygulanma alanı kalmaz. Zira herkes alacak ve tazminat talepleri ile ilgili açtığı davalarda alacak veya tazminatın kesinleşmesini, borçlu (davalının) acze düşmesi nedeniyle aciz vesikası alınması gibi alacağın takibini zorlaştıran koşulları gerçekleştirmeden bu yolla amacına ulaşabilir. Bunun sonucu olarak da İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki düzenlemenin, yasa koyucu tarafından uygulanmamak üzere düzenlendiğini kabul etmemiz gerekir ki bu durum, yargının görevinin yasaları uygulamak olduğuna ilişkin prensibine uygun düşmez.
2- Diğer yandan (alacak ve tazminatın kesinleşmediği, aciz belgesinin alınmadığı, diğer bir deyişle İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki koşulların oluşmadığı haller nazara alındığında davacının dava açmakta hukuki yararı da bulunmamaktadır. Halbuki hukuki yarar davanın açıldığı anda var olmalıdır. İleride hukuki yararın var olabilme ihtimali dava açmak için yeterli değildir.
Zira, hukuki işlemin iptali davasının asıl dayanağı olacak olan alacak veya tazminat davasının davacı lehine sonuçlanıp sonuçlanmayacağı sonuçlansa dahi borçlunun (davalının) hukuki işleminin (tasarrufunun) konusu olan mal veya hak haricinde başka mal ve hakkının olup olmadığı, bunların davacının (alacaklının) alacağını karşılayıp karşılamayacağı belli değildir. Bu belirsizlik hukuki işlemin (tasarrufun) iptali davasının açılması anında davacı lehine davada hukuki yararın henüz mevcut olmadığını gösterir.
İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki koşulların gerçekleşmesine kadar, kötü niyetli borçlu ile 3. kişi ve diğer 3. kişiler arasında iptale konu mal veya hakkın el değiştirmesi ve son hak sahibinin iyi niyetli kabul edilmesi halinde alacaklının alacağını elde edememe gibi bir tehlike ile karşı karşıya kalabileceği iddiası ve bu yönde açılan davalarda davacının hukuki yararı vardır şeklindeki gerekçe de kanaatimizce doğru değildir. Zira, bu iddia ve gerekçeler yasal dayanağı olmayan davayı kabul edilebilir hale getirmediği gibi, açılacak alacak ve tazminat davaları ile birlikte İİK'nun 264/1 maddesine göre istenecek ve mahkemece kabul edilecek ihtiyati haciz kararı ile yukarıda ileri sürülen muhtemel tehlikede ortadan kaldırılabilir.
Her şeye rağmen İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki koşullar aranmadan açılan hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptali ile ilgili davaların kabul edilmesinin bir sakıncası da; alacak veya tazminat alacaklısı olduğu iddiasında olan davacının açmış olduğu asıl alacak veya tazminat alacaklısı olduğu iddiasında olan davacının açmış olduğu asıl alacak veya tazminat davasını kaybetmesi, borçlu olduğu iddia edilen davalının aciz içinde olmaması, iptale konu mal ve hak haricinde alacağı karşılayacak alacak miktarından çok daha fazla mal veya hakkının bulunması halinde, iptale konu mal veya haklarla ilgili borçlu sayılan davalı ile 3. Kişinin tasarruf haklarının kısıtlanması sonucu zarara uğrayacak olmalarıdır. Bu zararı kim karşılayacaktır?
Sonuç olarak, İİK'nun 277 ve devamı maddelerindeki koşullar oluşmadan açılacak alacak veya tazminat davalarına dayanılarak borçlu (davalı) olduğu iddia edilen kişilerin alacak veya tazminat hakkının doğum tarihine yakın tarihlerde 3. kişilerle yaptıkları hukuki işlemlerin (tasarrufların) iptaline ilişkin açılan davaların yasal dayanağı yoktur. BK'nun 18. maddesi yeterli ve bu davaların yasal dayanağı değildir. Ayrıca, davacının iptal davasını açtığı anda dava açmakta hukuki yarar oluşmamıştır. Bu şekilde açılmış bir davanın kabulü, borçlu ile 3. kişinin zararına yol açabileceğinden davanın reddine karar verilmesi düşüncesinde olduğumdan sayın çoğunluğun kararına katılmıyorum. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy