(1512 S. K. m. 162) (818 S. K. m. 44)
Dava: Davacı A. F. D. vekili Avukat Hakan Göçer tarafından, davalı M. C. ve M. K. aleyhine 14/06/2005 gününde verilen dilekçe ile maddi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; sübut bulmayan davanın reddine dair verilen 08/10/2008 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
Karar: 1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davacının, davalılardan M. K.'e yönelik temyiz itirazları reddedilmelidir.
2- Davacının, diğer davalı M. C.'e yönelik temyiz itirazına gelince; dava, sahte belgelerle araç satışı nedeniyle uğranılan maddi zararın ödetilmesi istemine ilişkindir.
Yerel mahkemece, dava konusu aracın davacıya satışına dayanak yapılan tüm belgelerde açıkça görülebilecek bir sahtelik bulunmadığından davalıların kusurlu olmadıkları gerekçesiyle istem reddedilmiş; karar, davacı tarafından temyiz olunmuştur.
Dava, davalı noterlerin kusursuz sorumluluğu ilkesine dayanan maddi tazminat istemine ilişkin olup satış işleminde kullanılan sahte vekaletnameyi düzenleyen Denizli Noteri M. C. ile bu sahte vekaletnameye dayanarak aracın davacıya satışı işlemini gerçekleştiren Malatya Noteri Mahmut Köndel'e karşı açılmıştır.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden; dava konusu aracın, kimliği belirlenemeyen kişi veya kişiler tarafından sahibinden çalınarak üzerine başka bir araca ait plakanın takıldığı, çalıntı araca ait sahte tescil belgesi düzenlendiği, davacının bu araca alıcı olduğu, sahte nüfus kimlik belgesi ile gerçek ruhsat sahibi adına aracın satışı amacıyla Denizli Noterliğinde vekaletname düzenlendiği, bu sahte nüfus kimlik belgesine dayanarak düzenlenen vekaletname ile aracın davacıya satışı işleminin de Malatya Noterliğinde gerçekleştirildiği, davacının satın aldığı aracı adına tescil ettirmek amacıyla gittiği trafik tescil bürosunda aracın çalıntı olduğu anlaşılarak gerçek sahibine teslim edildiği anlaşılmaktadır.
Davacı, Denizli Noteri olan davalılardan M. C. tarafından düzenlenen ve araç alım satımı işlemine esas alınan sahte vekaletname nedeniyle istekte bulunmuş; yerel mahkemece belgeler üzerinde hiç bir araştırma yapılmaksızın istem reddedilmiştir.
Öncelikle vekaletnamenin düzenlenmesine dayanak oluşturan nüfus kayıt belgeleri ile ruhsatname üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak, adı geçen Noter'e sunulan bu belgelerin aldatma yeteneği bulunup bulunmadığının saptanması, belgelerin aldatma yeteneği bulunmadığının saptanması durumunda Denizli Noteri olan davalının sorumlu tutulması gerekir.
Diğer yandan, davalının sorumluluğunun kabulü durumunda, Denizli Noteri olan davalı M. C. ile aynı belgeleri gören ve sahteliğini fark etmemiş bulunan, satın aldığı aracın motor ve şasi numaralarını karşılaştırmayan davacının da bölüşük kusuru bulunduğu göz önüne alınarak zararın kapsamı buna göre belirlenmeli ve belirlenen zarardan uygun bir indirim yapılmalıdır.
Yerel mahkemece açıklanan yönler gözetilmeyerek, eksik inceleme ile yazılı biçimde karar verilmiş olması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın, yukarıda (2) sayılı bentte gösterilen nedenlerle davalılardan M. C. yönünden BOZULMASINA; davacının diğer davalı M. K.'e yönelik temyiz itirazlarının ilk bentteki nedenlerle reddine ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 25.02.2010 gününde oyçokluğuyla, karar verildi.
KARŞI OY AÇIKLAMASI
Dava, gerçek malik veya tasarrufa ehil olmayanların sahte oldukları sonradan anlaşılan vekaletname veya nüfus hüviyet cüzdanı gibi belgelerle gerçek maliklerin haberi olmadan noterlerden araç satışı veya gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi yapmaları sonucu malı elinden çıkan iyi niyetli gerçek maliklerin veya gerçek maliklerden mal aldığını sanarak mal almış olan iyi niyetli kişilerin uğradıkları zararlardan dolayı noterler aleyhine açmış oldukları tazminat davasıdır.
Dairemiz, uygulamalarında kusurlu sorumluluğu esas alarak noter işlemine esas alınan sahte belgelerin iğfal kabiliyetinin olup olmamasına bakmakta, sahte belgelerin iğfal kabiliyetinin olması halinde noteri sorumlu tutmamakta, iğfal kabiliyetinin olmaması halinde ise, noterde işlem yaptıranların sahte işlemlerdeki katkı payı göz önüne alınarak B.K'nun 43 ve 44. maddeleri gereğince indirim uygulamak suretiyle noteri sorumlu tutmaktadır.
Dairemizin açıklanan uygulaması göz önüne alındığında uyuşmazlık, noterlerin araç satışlarından veya gayrimenkul satış vaadi sözleşmelerinden doğan zararlarda kusursuz olarak mı, yoksa kusurlu olarak mı sorumlu olacaklarından kaynaklanmaktadır.
Doğru olan sonuca ulaşabilmek için konuya ilişkin yasal düzenlemelerin irdelenmesi gerekir.
Araç satışlarının Karayolları Trafik Kanununun 20. maddesi ve 1512 Sayılı Noterlik Kanununun 60/2. maddesi gereğince, Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmelerinin ise B.K'nun 213 ve 1512 sayılı Noterlik Kanununun 60/3. maddesi gereğince noterlerce yapılması geçerlilik şartı olarak zorunludur.
1512 sayılı Noterlik Kanununun; (1). maddesi gereğince "Noterlik bir kamu hizmetidir. Noterler hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek için belgelendirir."
(72/3). maddesi gereğince "Noter, iş yaptıracak kişilerin kimlik, adres ve yeteneğini ve gerçek isteklerini tamamen öğrenmekle yükümlüdür."
(82/1). maddesi gereğince "Noter Kanunu hükümlerine göre belgelendirilen işlemler resmi sayılır."
(82/2). maddesi gereğince "Noterler tarafından düzenlenmiş olan hukuki işlemler sahteliği sabit olana kadar geçerlidir."
(85). maddesi gereğince "noterlerin tanzim ettiği tutanak, noterin ilgilisini tanıyıp tanımadığını, tanımıyorsa ilgilinin kişiliği hakkında ne yolda kanı sahibi olduğunu gösterir."
(162/1). maddesi gereğince "stajyer, katip ve katip adayları tarafından yapılmış olsa dahi noterler, bir işin yapılmamasından veya hatalı yahut eksik yapılmasından dolayı zarar görmüş olanlara karşı sorumludur."
Günlük yaşamda genellikle bir kısım sahte kişiler çeşitli yollarla temin ettikleri sahte vekaletname veya sahte nüfus cüzdanı ile noterliklerde başkalarına ait araç veya gayrimenkulleri satmakta bunun sonucu olarak hiçbir şeyden habersiz malı elinden çıkan gerçek malik veya noterin gerçek malik veya geçerli vekil olarak kabul edip işlem yaptığı kişiden gerçek malikten alıyormuş gibi notere inanarak iyi niyetle satın alan ancak, daha sonra işlemin sahte olduğunun anlaşılması üzerine satın aldığı mal elinden çıkan alıcı zarar görmekte ve zararlarından dolayı işlemi yapan noterlere karşı tazminat davası açmaktadır.
Araç satışları ile gayrimenkul satış vaadi sözleşmelerinin geçerli ve intikali sağlayıcı olabilmesi için yukarıdaki yasal düzenlemeler karşısında noterlerce yapılması zorunlu olduğu ve noterinde işlem yaparken yine yukarıdaki yasal düzenlemelerde belirtildiği gibi işlem yaptıran kişilerin (alıcı ve satıcının) kimliklerini ve isteklerini tamamen ve doğru olarak öğrenmekle yükümlü olması, noterlik işleminin hatalı ve eksik yapılmasından dolayı noterlerin hukuki sorumluluklarının kabul edilmesi gözönüne alındığında Türk Medeni Kanununun 1007. maddesinde düzenlendiği gibi, tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan devlet nasıl ki kusursuz sorumlu tutuluyorsa, sadece noterler tarafından resmi şekilde yapılması zorunlu olan araç satışı ve Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesi yapılmasından kaynaklanan zararlardan dolayı da 1512 sayılı Noterlik Kanununun (162/1). maddesindeki noterlerin hukuki sorumluluğunun da kusursuz sorumluluk olması gerekir.
Zira, noterin sahte belgeler ile işlem yapması, gerçek maliki iyi tespit etmemesi, hatalı ve eksik işlemdir. Diğer bir deyişle noter sahte belgeler ile işlem yapmasa ne gerçek malik yönünden ve ne de notere güvenerek gerçek malikten satın alıyormuş gibi satın alan kişi yönünden bir zarar doğmayacaktır. Bu zararın meydana gelmesinde hiçbir şeyden haberi olmamasına rağmen malı elinden çıkan ne gerçek malikin ve ne de notere güvenerek malı satın alan iyi niyetli kişinin bu zararın meydana gelmesinde hiçbir kusuru yoktur. Gerçek malik ve iyi niyetli alıcı yönünden meydana gelen zarardan dolayı tek sorumlu noterdir. Noterin işlemi yaparken sahtecilik nedeniyle aldatılmasının, belgelerin iğfal kabiliyetinin olup olmamasının, zarar gören gerçek malik veya iyi niyetli alıcı yönünden hiçbir etkisi yoktur. Bu hususlar noter tarafından sahtecilik yapanlara karşı açılacak rücu davasında veya sahtecilik işleminde katkılarının olması halinde gerçek malik ve kötü niyetli alıcı yönünden ileri sürülebilir ve davaya etkisi olabilir. Noterin hatalı işlemi sonucu malı elinden çıkan gerçek malikin veya iyi niyetli alıcının zararlarından dolayı noterin sorumluluğunu azaltmak veya gerçek malik ile iyi niyetli alıcıyı noter haricinde tanımadıkları kişilere muhatap etmek özellikle Noterlik Kanununa, hukukun genel prensiplerine ve hakkaniyete aykırıdır.
Sonuç olarak; araç satışı ile Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesinin düzenlenmesinde satış ve intikalin geçerli olabilmesi için noterlerin yasa gereğince tek yetkili ve sorumlu olmaları, noterlerin işlemi yaparken ilgililerin kimlik ve gerçek isteklerini tamamen öğrenmekle yükümlü olmalarına rağmen hatalı olarak sahte belgelerin kullanılması nedeniyle (belgelerin iğfal kabiliyetinin olup olmaması önemli değil) gerçek malik yerine sahte satıcıların işlemi nedeniyle gerçek malikin haberi ve katkısı olmadan gerçek malikin malını noterlik işlemi ile satması halinde gerçek malikin ve notere güvenerek mali satın alan iyi niyetli kişinin doğmuş olan zararlarından dolayı noterin gerçek malik ve iyi niyetli alıcıya karşı Noterlik Kanununun (162/1). maddesindeki sorumluluğu kusursuz sorumluluktur.
Noterin sahtecilik yapanlara karşı rücu davası açma hakkı saklı kalmak kaydı ile gerçek malik ile iyi niyetli alıcının uğradığı zararları noter ödemekle yükümlüdür.
Sayın çoğunluğun aksi yöndeki düşüncelerine katılmıyorum. 25.02.2010 (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy