(2709 S. K. m. 12, 17, 36) (4721 S. K. m. 24, 25) (818 S. K. m. 49)
Dava ve Karar: Davacı B. Ö. vekili tarafından, davalı Y. U. ve diğeri aleyhine 06/02/2003 gününde verilen dilekçe ile haksız şikayet nedeniyle manevi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 20/01/2009 günlü kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalılar tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
Dava, haksız şikayet nedeniyle kişilik haklarına saldırıdan dolayı uğranılan manevi zararın ödetilmesi isteğine ilişkindir.
Davacı, bir kooperatifin önceki yöneticisi olduğunu, davalıların kooperatif paralarını usulsüz olarak harcadığı biçimindeki iddialarla şikâyetçi olmaları nedeniyle yargılanıp beraat ettiğini ileri sürerek, haksız yere yargılanmasına yol açan davalıların manevi tazminat ile sorumlu tutulmalarını istemiştir.
Davalılar ise, yasal şikayet haklarını kullandıklarını belirterek, istemin reddedilmesi gerektiğini savunmuşlardır.
Yerel mahkemece, davalıların şikayet dilekçesinde ileri sürdükleri iddiaların ve bunun üyelere yazı ile bildirilmiş olmasının davacının kişilik haklarına saldırı oluşturacağı gerekçesiyle istemin bir bölümü kabul edilmiş; karar, davalılar tarafından temyiz olunmuştur.
Şikayet hakkı, diğer bir deyimle hak arama özgürlüğü; Anayasa'nın 36. maddesinde; Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir şeklinde yer almıştır. Hak arama özgürlüğü bu şekilde güvence altına alınmış olup; kişiler, gerek yargı mercileri önünde gerekse yetkili kurum ve kuruluşlara başvurmak suretiyle kendilerine zarar verenlere karşı haklarının korunmasını, yasal işlem yapılmasını ve cezalandırılmalarını isteme hak ve yetkilerine sahiptir.
Anayasanın güvence altına aldığı hak arama özgürlüğünün yanında, yine Anayasanın Temel Haklar ve Hürriyetlerin Niteliği başlığını taşıyan 12. maddesinde herkesin kişiliğine bağlı dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu belirtildikten başka. 17. maddesinde de, herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip bulunduğu da düzenleme altına alınmış bulunmaktadır. Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesinde, kişilik haklarına yapılan saldırının unsurları belirtilmiş ve hukuka aykırılığı açıklanmıştır. 25. maddesinde ise, kişilik haklarına karşı yapılan saldırının dava yolu ile korunacağı açıklanmış, BK.nun 49. maddesinde ise saldırının yaptırımı düzenlemiştir.
Hak arama özgürlüğü ile kişilik haklarının karşı karşıya geldiği durumlarda, hukuk düzeninin bu iki değeri aynı zamanda koruma altına alması düşünülemez. Daha az üstün olan yararın, daha çok üstün tutulması gereken yarar karşısında o olayda ve o an için korumasız kalmasının uygunluğu kabul edilecektir. Hak arama özgürlüğü, diğer özgürlüklerde olduğu gibi sınırsız olmayıp kişi salt başkasını zararlandırmak için bu hakkı kullanamaz. Bu hakkın hukuken korunabilmesi ve yerinde kullanıldığının kabul edilebilmesi için şikayet edilenin cezalandırılmasını veya sorumlu tutulmasını gerektirecek yeterli kanıtların mevcut olması da zorunlu değildir. Şikayeti haklı gösterecek bazı emare ve olguların zayıf ve dolaylı da olsa varlığı yeterlidir. Bunlara dayanarak başkalarının da aynı olay karşısında davalı gibi davranabileceği hallerde şikayet hakkının kullanılmasının uygun olduğu kabul edilmelidir. Aksi halde şikayetin hak arama özgürlüğü sınırları aşılarak kullanıldığı, kişilik değerlerine saldırı oluşturduğu sonucuna varılmalıdır.
Somut olayda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile özellikle ceza dava dosyasındaki kanıtlar birlikte incelendiğinde, davacının kooperatif yöneticisi olduğu dönemde yapılmış olan harcama belgeleri arasında yer alan bir makbuzda noter bahşişi açıklamasının yer aldığı görülmektedir. Yasal geçerliliği şüphe uyandıran böyle bir makbuz nedeniyle davalılar yöneticilik sıfatlarına dayanarak şikayetçi olmuşlardır. Bu şikayet üzerine davacı hakkında ceza davası açılmış ve davanın sürdüğü döneme rastlayan günlerde yapılan genel kurul çalışmaları sırasında üyelere gönderilen duyurularda bu dava ile ilgili bazı bilgilere yer verilmiştir.
Ceza mahkemesince davacının eyleminde suç kastı bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı verilmiş olması şikayetin haksız olduğu anlamına gelmez. Yukarıda anlatıldığı üzere şikayet, bazı somut olaylara dayanmaktadır. Ortada şikayeti gerektirecek derecede yeterli belirtiler (emareler) bulunmaktadır. Bu belirtilerin cezalandırma için yeterli sayılmaması, davalıların şikayetinin haksız olduğu sonucunu doğurmaz. Şikayet dilekçesinde ve üyelere gönderilen yazılarda olayın oluş biçimine uygun olmayan veya davacının kişiliğine yönelen aşağılayıcı bir ifade de kullanılmamıştır.
Yerel mahkemece açıklanan yönler gözetilerek, davalıların şikayet hakkını yasal sınırlar içinde kalarak kullandığı sonucuna varılarak istemin tümden reddedilmesi gerekirken, yerinde olmayan yazılı gerekçeyle, davalıların manevi tazminat ile sorumlu tutulmuş olmaları usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenlerle BOZULMASINA ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine, 15.02.2010 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy