MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI: 2024/596 Esas, 2024/1523 Karar
KARAR: Yeniden esas hakkında verilen karar
İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI: 2023/525 Esas, 2023/768 Karar
Taraflar arasında görülüp kesinleşen kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, Yargıtayca onanarak kesinleşen iş bu karara karşı davacılar tarafından Anayasa Mahkemesine yapılan 2017/27889 numaralı bireysel başvurusunun kabulü ile ihlalin sonuçları ortadan kaldırılmak üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş, İlk Derece Mahkemesince yeniden yargılama yapılarak davanın kabulüne, taşınmaz bedelinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.
Kararın davalı idare vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın davalı ... yönünden kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı ... vekilince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak, yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın davalı TOKİ yönünden kabulüne, davalı ... yönünden husumetten reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı TOKİ vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili Anayasa Mahkemesinde sunduğu dilekçesinde özetle; İstanbul ili, Kartal ilçesi, Soğanlık Mahallesi 1061 ada 13 parsel sayılı taşınmazın 1/2'sinin müvekkillerinin murisi Ahmet Çetintaşa ait olduğunu, bu taşınmazın gecekondu önleme bölgesi tahsisi gayesiyle İmar ve İskan Bakanlığınca 03.05.1979 tarihinde kamulaştırıldığını, takdir komisyonunca 9.823,00 TL bedel tayin edilerek bu miktarı tapu malikleri adına bankaya yatırıldığını, ancak tapu kayıt maliklerini bu bedelin artırılması için Kartal 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde 1985/85 Esas, 1985/326 Karar sayılı dosyası ile dava açtıklarının ve yargılama sonuçlandığında kamulaştırma bedelinin 2.536,87 TL artırıldığını, ilamın icraya konulduğunu; ancak idarenin bu parayı ödemediğini daha sonra taşınmazın bulunduğu bölgede İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından imar uygulaması yapıldığını ve yeni parsellerin oluştuğunu, yeni parsellerde tapu malikinin payı oranında pay verildiğini ve imar planlarının kesinleştiğini, daha sonra idarenin Kartal 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1998/94 Esas, 1998/182 Karar sayılı dosyası ile imar sonucu oluşan parsellerden 2962 ada 5 parsel ile ilgili olarak tapu iptali ve tescil davası açtığını ve yargılama sonuncunda bu taşınmazda murise ait 1/2 hissenin tapu kaydını iptali edilerek Hazine adına tescil edilmesi üzerine daha sonra Kartal 2. Asliye Hukuk Mahkemesini yukarıda incelenen davayla ilgili olarak yargılamanın yenilenmesi davası açıldığı; ancak açılan davanın da 2009/420 Esas, 2009/521 Karar sayılı kararı ile koşulları oluşmadığından reddedildiğini, kamulaştırılan taşınmazların bedelinin ödenmemesi nedeniyle mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın usulden ve esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
2.Davalı TOKİ vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın usulden ve esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın kamulaştırıldığını, kamulaştırma işlemlerinin 755 sayılı Gecekondu Kanunu (755 sayılı Kanun) hükümleri uyarınca gerçekleştini, bu nedenle davada TOKİ Başkanlığının sorumlu olduğunu, davanın husumetten reddi gerektiğini, bankaya depo edilen bedelin hesaplamada dikkate alınmadığını, bedelin ıslah edilen kısmına ıslah tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kamulaştırmasız el atılan arsa niteliğindeki taşınmaza mahallinde yapılan keşif sonucu emsal karşılaştırması yapılarak değer biçen, usul ve kanuna uygun olarak düzenlenen hükme esas alınan bilirkişi raporuna göre değer biçilmesinde bir isabetsizlik olmadığı, her ne kadar Dairenin 06.07.2023 tarihli ve 2023/999 Esas, 2023/1355 Karar sayılı kararı ile "dava tarihinde dava konusu taşınmazlar yönünden yetki ve sorumluluk TOKİ Başkanlığında ise de 24.12.2019 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürülüğe giren 7201 sayılı Kanun'un 5 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek 2 nci madde gereğince davalı ... yerine ... yasal hasım haline geldiği hâlde, davalı idareler aleyhine müteselsilen hüküm kurulmuş olması" nedeni ile dosyanın iadesine karar verilmiş ise de 24.12.2019 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürülüğe giren 7201 sayılı Kanun'un 5 inci maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek 2 nci maddesinin 29.04.1969 tarihli ve 1164 sayılı Kanun kapsamında 08.12.2004 tarihinden önce yapılmış olan kamulaştırma işlemlerine ilişkin davalarda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yasal hasım haline geldiği, iş bu davada ise kamulaştırma işlemlerinin 775 sayılı Kanun uyarınca yürütüldüğü, 02.03.2007 tarihli ve 5609 sayılı Gecekondu Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2 nci maddesi ile 775 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 9 uncu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca TOKİ Başkanlığının yasal hasım olduğu bu kez yapılan incelemede anlaşıldığından el atma bedelinin davalı TOKİ Başkanlığından tahsiline karar verilmesi gerektiğinden davalı idare vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak, yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulü ile taşınmazda davacı payları karşılığının TOKİ'den alınarak davacılara verilmesine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı TOKİ vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı TOKİ vekili temyiz dilekçesinde özetle; Anayasa Mahkemesi tarafından verilen hak ihlali kararının davacılar lehine tazminata hükmedilmesi sonucunu doğurmayacağını, davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, hak ihlali kararının artırılan bedelin ödenmesine yönelik olduğunu, idarenin pasif dava ehliyetinin bulunmadığını, husumetin kamulaştırma işlemlerini gerçekleştiren Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ait olduğunu, değerlendirme tarihi hakkında hak ihlali verilirken davanın değerlendirme tarihi olan 2009 yılı olduğunu, 2942 sayılı Kanu'un Ek 3 maddesine göre hesaplama yapılması gerektiğini, nispi harca hükmedilmesinin doğru olmadığını ileri sürerek temyiz yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, ... olarak kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Dosya içindeki bilgi ve belgelere göre; dava konusu taşınmazın 1979 yılında İmar ve İskan Bakanlığınca 775 sayılı Kanun'da gösterilen amaçlarda kullanılmak üzere kamulaştırıldığı, davacılar tarafından açılan bedel artırım davası sonucu artırılan bedelin davalı idarece ödenmediği, dava konusu taşınmazda davacılar murisinin 1/2 payının yapılan imar uygulaması ile başka taşınmazlara şuyulandırıldığı, bu taşınmazların davacılar murisi adına tapuya tescil edildiği, sonrasında Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından kamulaştırmanın davacı idare adına kesinleştiğinden bahisle açılan tapu iptal ve tescili davası sonucu davacılar murisi adına olan tapuların iptali ile intifa hakkı Bayındırlık ve İskan Bakanlığına ait olmak üzere Hazine adına tesciline karar verildiği, sonrasında Hazine tarafından kooperatiflere satıldığı anlaşılmıştır.
3. 24.12.2019 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürülüğe giren 7201 sayılı Kanun'un 5 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek 2 nci maddesinin 29.04.1969 tarihli 1164 sayılı Kanun kapsamında 08.12.2004 tarihinden önce yapılmış olan kamulaştırma işlemlerine ilişkin davalarda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yasal hasım haline geldiği, işbu davada ise kamulaştırma işlemlerinin 775 sayılı Kanun uyarınca yürütüldüğü, 02.03.2007 tarihli ve 5609 sayılı Gecekondu Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2 nci maddesi ile 775 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 9 uncu maddenin 3.fıkrası' "... bu kanunun uygulanmasından dolayı Bayındırlık ve İskan bakanlığı'nın taraf olduğu işlemlerdeve sözleşmelerde ve bu Bakanlık leh ve aleyhine açılmış ve bu maddenin yüürülüğe girmesinden önceki bu Bakanlık iş ve işlemleri sebebiyle açılacak olan davalarda ve icra takiplarinde kendiliğinden taraf sıfatı kazanır'' hükmü gereği davalı TOKİ'nin yasal hasım olarak kabulü doğrudur.
4. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
5. Her ne kadar Anayasa Mahkemesince ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapmak üzere gönderilmesi üzerine İlk Derece Mahkemesince görülen dava bağımsız yeni bir dava niteliğinde ise de Anayasa Mahkemesinin 2017/27889 başvuru numaralı kararı yargılamanın yenilenmesine karar verilen İstanbul Anadolu 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/55 Esas, 2015/309 Karar sayılı dosyası olup, buna göre; değerlendirme tarihi 28.08.2009 tarihi olduğu hâlde, aksine düşüncelerle değerlendirme tarihinin 06.03.2020 tarihi olarak kabulü ile değer biçen rapora göre davanın kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeple;
Davalı TOKİ vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Davalı TOKİ Başkanlığı'ndan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,
Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.