MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2541 Esas, 2025/735 Karar
KARAR : Yeniden esas hakkında verilen karar
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 10. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2022/88 Esas, 2023/171 Karar
Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonucunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Bursa ili, ..., ... Mahallesi 11 65... parsel sayılı taşınmazda davacının hissesinin bulunduğunu, dava konusu taşınmaza davalı idare tarafından ... Bulvarı kapsamında yaya kaldırımı yapılmak ve bordür taş döşenmek suretiyle fiilen el atıldığını, el konulan bu taşınmaza yapılan el koymanın kamusal hizmete tahsis amaçlı ve kalıcı nitelikte olduğunu, tazminattan sorumlu idarenin davalı ... olduğunu, dava konusu taşınmazın 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı kapsamında kısmen Belediye Hizmet Alanında, kısmen Özel Spor Tesis Alanında kaldığını, taşınmazın fiilen el atılan bölümünün dışında kalan, fiilen kullanımı mümkün olmayan ve imar planı gereği davalı idarenin sorumluluğunda bulunan kısımlarının da yararlanmaya elverişli olmaması nedeniyle davalı idareden tazminine hükmedilmesi gerektiğini, davanın kabulü ile fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000,00 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın süre aşımı ve görev yönünden, husumet yönünden ve esastan reddine, yargılama gideri ve vekâlet ücretlerinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve el atma tazminatının davalı idareden tahsil edilerek davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu alanın plansız olduğunu, plansız kalan alanda proje bütünlüğü iddiası ile aleyhe hüküm tesisinin hukuka aykırı olduğunu, Bursa 2. İdare Mahkemesinin 2016/1225 Esas, 20217/1802 Karar sayılı kararı ile imar planı değişikliğinin iptal edildiğini, önceki imar planının kendiliğinden yürürlüğe girmeyeceğini, eski imar planının canlanmayacağını, imar planı bulunmayan alanlarda proje bütünlüğünden bahsedilemeyeceğini, fiilen el atılmayan kısmın kullanılamaması gibi bir durumun olmadığını, fiili el atmanın ortadan kalktığını, spor alanının kamulaştırılmasından sorumlu idarenin Gençlik ve Spor Bakanlığında olduğunu, yol alanı ve yaya kaldırımının kamulaştırılmasındaki yetki ve sorumluluğun ilçe belediyesine ait olduğunu, husumet itirazında bulunduklarını, bedelin yüksek belirlendiğini, kamulaştırmasız el atma koşullarının oluşmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu ..., ... Mahallesi 11 65... parsel sayılı 13.272,18 m² yüzölçümlü arsa vasıflı hisseli taşınmazın fen raporu ek-1 krokide (A) ile gösterilen 44,15 m²lik kısmında ... Bulvarı (... Bulvarı) kapsamında yaya kaldırımı yapılarak fiilen el atıldığının tespit edildiği, Harita ve kadastro mühendisi bilirkişi tarafından düzenlenen 21.12.2022 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle kök raporda belirtilen el atmanın kaldırılmış olduğu, ek-1 krokide (B) ile gösterilen 13.228,03 m²lik kısmında fiili el atma bulunmadığı, fiilen el atılmayan bu kısmın da içinde yer aldığı taşınmazda Bursa 2.İdare Mahkemesinin iptal ettiği planlardan önce bu kısmın 1/1000 ölçekli ... Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planı kapsamında "Spor alanında" kaldığı, dava konusu taşınmazın imar parseli olduğu, taşınmazın 1/10 00... /5000 ölçekli İmar Planı bulunmadığı anlaşıldığı, uzun yıllar programa alınmayan imar planının hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle taşınmaza müdahale edildiği; bu haliyle idarenin, mülkiyet hakkının özüne dokunan ve bu eylemi ile kamulaştırmasız el koyma olgusunun gerçekleştiğinin kabulü gerektiği, kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığının doğal sonucu, idarenin hukuka aykırı eylemiyle mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal sahibi davacının dava yoluyla kamulaştırmasız el koyma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele çevrilmesini, eş söyleyişle idareden değer karşılığının verilmesini isteyebileceği açık olup 26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 1. maddesinin 1. fıkrasına eklenen cümlede dikkate alındığında açılacak bedel davasında adli yargı görevli olduğu, bu itibarla, kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığının doğal sonucu, İdarenin hukuka aykırı eylemiyle mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal sahibi davacının, dava yoluyla kamulaştırmasız el koyma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele çevrilmesini, eş söyleyişle idareden değer karşılığının verilmesini isteyebileceğini ve Mahkemece her ne kadar hukuki el atma varlığı kabul edilerek tazminata hükmedilmişse de Bursa 2. İdare Mahkemesinin iptal ettiği planlardan önce bu kısmın 1/1000 ölçekli Ertuğrul Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planı kapsamında "Spor Alanında" kaldığı, taşınmazın 1/10 00... /5000 ölçekli İmar Planı bulunmadığı gözetilerek hukuki el atmanın varlığından söz edilebilmesi için öncelikle kesinleşmiş imar planı bulunması gerektiği, dava konusu yerde ise henüz kesinleşmiş bir imar planı olmadığından hukuki el atmanın varlığından söz etme imkanı bulunmayacağından davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi yerinde görülmediğinden yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir. .
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz, imar planı değişikliği öncesinde uygulama imar planında kamu alanında kalmakta iken, yapılan imar planı değişikliği ile taşınmazın bir kısmının "Belediye Hizmet Alanı", bir kısmının ise "Özel Spor Tesis Alanı" olarak belirlendiğini bu plan değişikliğinin gerekçesinin açıkça, idarenin ileride doğması muhtemel kamulaştırma yükümlülüklerinden kaçınmak ve kamulaştırmasız el atma davalarıyla karşılaşmasını engellemek için yapıldığının belirlendiğini ve Bursa 2. İdare Mahkemesinin 30.10.2017 tarihli ve 2017/1702 Esas, 2017/1702 Karar sayılı kararı ile söz konusu gerekçenin hukuka uygun olmadığını, bu nitelikte bir saikle imar planı değişikliği yapılamayacağı açıkça ortaya konduğunu ve ilgili plan değişikliğinin iptal edildiğini, Mahkemenin bu kararı uyarınca, plan değişikliği hükümsüz hale geldiğini, taşınmazın imar plan değişikliğinin iptal edilmesinin kamuya özgülendiği gerçeğini değiştirmediğini, davalı idare tarafından 16.08.2022 tarihli bilirkişi raporuyla tespit edilen fiilî el atma, her ne kadar dava devam ederken kaldırılmış ise de bu durum idarenin geçmişe dönük hukuka aykırı eylemlerini ortadan kaldırmadığını, dava konusu taşınmaz, ilk olarak 2008 yılında onaylanan imar planı ile kamu hizmetine ayrıldığını, 2008-2016 yılları arasında ise taşınmazın imar planındaki fonksiyonuna dair herhangi bir kamusal faaliyet veya kamulaştırma işlemi gerçekleştirilmediğini, böylece taşınmaza el atıldığının kabulü gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.
2. Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verildiği hâlde, aleyhe vekâlet ücreti ve yargılama gideri hükmedilmesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, ... olarak davacı tapu maliki ile davalı idare arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin tahsili hususundadır.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idare vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
3.Dava konusu ... Mahallesi 11 65... parsel sayılı taşınmazın tamamının 1/1000 ölçekli ... Toplu Konut Alanı Uygulama İmar Planı kapsamında Spor Alanında kalmakta iken, Bursa Büyükşehir Belediyesinin 19.04.2016 tarihli ve 909 sayılı kararı ile bir kısmının" Özel Spor Alanı" ve bir kısmının "Belediye Hizmet Alanı" olarak düzenlenmiş olduğu, ancak bu kararın Bursa 2. İdare Mahkemesinin 30.10.2017 tarih ve 1702 sayılı kararı ile iptal edildiği, iptal kararının Danıştay 6. Dairesinin 05.04.2022 tarihli kararı ile onanarak kesinleştiği, iptal kararı sonrasında Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinde yeni bir plan yapılmadığı, dava konusu taşınmazın %35 oranında düzenleme ortaklık payı kesilerek oluşan imar parseli olduğu anlaşılmıştır.
4. Bu itibarla; taşınmazın hali hazırda plansız alanda kaldığı; ancak taşınmazın 2016 yılı öncesinde onaylanan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında spor alanında kaldığı, yapılan plan değişikliği ile kısmen özel spor alanı kısmen belediye hizmet alanına dönüştürüldüğü, plan değişikliğinin iptali için açılan dava sonucunda plan değişikliği işleminin iptaline karar verildiği, taşınmazın ilk plana alındığında da kamu hizmetine tahsisli alanda kaldığı ve uzun yıllarca kamuya özgülendiği, bu durumda ilk plana alındığı tarihten bu yana davacının tasarrufunun hukuken kısıtlandığı ve kısıtlanmanın yıllarca devam ettiği gözetildiğinde kamulaştırmasız el koyma olgusunun gerçekleştiği kabul edilerek işin esasına girilip bir karar verilmesi gerektiği hâlde, yanılgılı değerlendirme şekli ile yazılı şekilde hüküm kurulması bozmayı gerektirir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1.Davalı idare vekilinin temyiz itirazlarının reddine,
2.Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Davalı idareden peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine, davacıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,
Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,25.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.