(743 S. K. m. 660)
Dava: Mahalli mahkemesinde verilmiş bulunan Vefa davasına dair kararın temyiz incelemesi duruşmalı olarak davacı hazine ve davalı tarafından süresi içinde istenilmekle; dosyadaki bütün kağıtlar okunup, gereği görüşülüp düşünüldü:
Karar: Dava, Vefa hakkı nedeniyle tapu iptal ve tescili isteminden ibarettir. Mahkemece red kararı verilmiş ve hüküm davacı hazine vekilleri ile davalı ticaret Borsası vekili tarafından temyiz olunmuştur.
Davacı hazine, Samsun Limanı dolgu sahasında bulunan 854 ada 50 parsel sayılı 15910 m2. yüzölçümlü taşınmazın davalı Samsun Ticaret Borsası'na satışının uygun görülerek tapuda 21.3.1973 tarihli resmi senette belirtilen şekilde Vefa hakkı tesis edildiğini ve bu hakka dayanılarak taşınmazın iadesi isteminin semeresiz kaldığını ileri sürerek davalı adına olan tapunun iptalini ve Vefa hakkı nedeniyle taşınmazın adlarına tescilini talep etmiştir. Davalı Ticaret Borsaları ise, kendilerinin tüzel kişiliği olup vaki anlaşma üzerine taşınmazın ihtiyaçlarına binaen kendilerine satıldığını ve yine anlaşma gereğince üzerine 526 milyon lira değerinde tesisler yaptıklarını ve vefa sözleşmesinde bu hakkın lüzumu halinde kullanılacağının belirtildiğini ve bu lüzumun fiilen ve hukuken doğmadığını, halen liman tesisi projesinin hazırlanmaması, İmar planının projeye göre tadil edilmemesi, proje sahasının satın alınıp istemlak olunmaması ve liman yapacak idareye tahsis edilmemesi, ihale ve emanet usulü ile işin başlamaması, finansman ve tahsisat sorunlarının çözümlenmemesinin bunu gösterdiğini ve davacının vefa hakkını kullanmada mutlak yetkisi olmadığını ve taşınmazın değerinin çok üstünde olan tesislerin kıymetini yok edecek şekilde sürenin bitimine çok az bir zaman kala vefa hakkının kullanılmasının iyi niyetle bağdaşmayacağını savunmuştur. Mahkemece davanın çözümü için kamulaştırma kanununun 30. maddesi üzerinde durulmak gerektiği ve ilgili kamu tüzel kişileri ile kamu kuruluşunun taşınmaza olan gereksiminin daha fazla bulunması ile ve hususun kabulüyle taşınmazın davalı idareye geçeceği ve 10 senelik sürenin son günlerinde, üzerindeki milyonluk tesislerle taşınmazın eski bedeli üzerinden alınmak istenmesinin MK.nun 2. maddesi gereğince himaye edilemeyeceği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.
Tapu sicil muhafızlığının 21.3.1973 tarihli resmi senedinde: 1- Hizmet binası alım satım salonu, laboratuvar ve tartı mahalli gibi tesisler inşa edilmek, 2 - Borsa binası iki katlı, diğer tesisler bir katlı inşa olunmak ve 3. şahıslara intikal ettirilmeyerek borsa uhdesinde bırakılmak, 3 - liman sahasındaki mevcut ve yapılacak depolardan yararlanılmak, 4 - lüzumu halinde aynı bedelle TCDD. İşletmesi'ne devredilmek ve bu hususu temin etmek için MK.nun 660. maddesi uyarınca vefa hakkı tanınmak ve aynı madde uyarınca tapu siciline kaydedilmek üzere, vefa hakkı tesis olunmuştur. 19.11.1977 tarihli re'sen tanzimli noter senedi ile devefa hakkı sözleşmesi tapu sicil muhafızlığındaki hususlar mahfuz kalmak üzere, yeniden teyit edilmiştir.
Vefa hakkı, bir taşınmazı satan kimseye, satın alan tarafından tanınan ve satana tek taraflı olarak sattığını geri alma hakkı veren bir inşai haktır. Davacının talebinde bu hakka dayanılarak açılmıştır. Dava konusu taşınmaz içinde, vefa hakkı tapu siciline tescil olunmuştur. bu bakımdan davanın 6830 sayılı İstimlak kanunu hükümlerine göre değil, vefa hakkına göre incelenmesi zorunludur. Mahkemenin davanın reddine gerekçe yaptığı 6830 sayılı Yasanın 30. maddesi kamulaştırmaya yetkili kamu tüzel kişileri ve müesseseleri arasında, bir idareye ait taşınmazın diğer idareye verilmesi şartlarını düzenlemektedir. davalı ticaret Borsaları kamu tüzel kişisi ve müessesesi olmayıp kamu kurumu niteliğinde bir meslek teşekkülüdür ve kamulaştırma kararı almayada yetkili değildir. Bu bakımdan mahkemenin belirtilen maddeye istinaden davayı red etmeside isabet bulunmamaktadır.
Tapu sicilindeki resmi senet münderecatına göre; taşınmazda yapılacak tesisler ve inşa şartları ve istifade şekli belirtilerek, taşımazın lüzumu halinde aynı bedelle TCDD. İşletmesi'ne devredilmek ve bu husus temin edilmek üzere vefa hakkı tesis edilmiştir. Bu tesisteki lüzumu halinde şeklindeki ifade, davacı idarenin bu hakkını kullama bakımından konulmuş olup, vefa hakkı davalı bakımıdan mutlak olarak tesis edilmiş kabul edilmek gerekir. Zira davalı borsa, taşınmazı alma şartlarını kabul edip, vefa hakkını tanımakla bu hakkın kullanılması yetkisine sahip değildir. Lüzumu halinde vefa hakkını kullanma yetkisi davacı Hazine'ye aittir. davacı hazine'de takdir hakkı kullanarak taşınmazı geri almak istemektedir. kaldıki dosyaya Hazine tarafından ibraz edilen belgelere göre, aradan geçen zaman zarfında liman hizmetlerinin gelişmesi sonucu planlı yatırımların uygulanabilmesi için taşınmazın bulunduğu sahanın düzelenmesi zorunluluğu bulunduğu ve 10 yıllık master plandaki taleplerin asgari düzeyde karşılanabilmesi için liman geri sahası olarak kullanılması zaruretinin doğduğu anlaşılmaktadır. Vefa hakkı taraflar arasındaki anlaşma hükümleri gereğince kullanılır ve hal edilir. Davalı Borsa lehine, tesis edilen Vefa hakkında bir şart bulunmamaktadır. Vefa hakkı davalı Borsa için mutlaktır. Aksi hal, davalı borsa için BK.nun 214 maddesinde yazılı şartlı satış olur. Bu bakımlardan davacı idarenin Vefa hakkını, belirtilen şekilde kullanılması mümkündür.
Davacı hazine, vefa hakkını kullandığını 18.3.1983 tarihli yazı ile davalıya ulaştırmış ve davasını 21.3.1983 tarihinde açmıştır. Dava, anlaşma gereği 10 yıl içinde açılmıştır. Davanın açılma süresinin dolmasına yakın bir zamanda açılmış olması davacı Hazinenin iyi niyetli olmadığını göstermez. Olayların ve davanın niteliğine göre davacı hazineye kötü niyet izafesinde, mümkün değildir. Mahkemenin bu yoldaki gerekçesinde isabetsizdir.
Tapu sicilindeki kayda göre, Vefa hakkı, aynı bedelle geri alma şartıyla tesis olunmuştur. Taşınmaz üzerine yapılacak tesislerde tarafların anlaşmalarında belirtilmiştir. Davalı Borsa, bu anlaşma hükümleri gereğince vefa hakkını kabul etmiş olmakla üzerindeki tesislerin kıymetinin yüksek olması davaya etkili dağildir. Vefa sözleşmesinde bedel gösterilmese bile, ilk satış bedeli geri satın alma bedelidir. Bu bakımdan davalı ticaret Borsasının bu hususa ve vekalet ücretinin muhtesat bedelide nazara alınarak takdiri gerekeceğine yönelik temyiz itirazları da yerinde bulunmamaktadır.
Bu cihetler nazara alınarak davalı Borsa vekilinin temyiz itirazlarının reddine ve davacı hazine'nin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün belirtilen sebeplerle bozulmasına karar verilmesi gereklidir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenle davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddine ve hükmün davacı Hazine'nin temyizi üzerine onun lehine BOZULMASINA, 18.6.1984 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy