Mahkemesi : Çorum 1.İş Mahkemesi
Tarihi : 11/06/2013
Numarası : 2011/417-2013/648
Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:
1-Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazlarının reddine,
2-Davacı vekili, müvekkilinin davalı yöneticiliğe bağlı apartmanda işe başladığı 1987 yılından emekli olduğu 2010 yılına kadar aralıksız çalıştığını, davalıya ait iş yerinde kış döneminde 05,00-24.00 yaz döneminde ise 07.30-22.00 saatleri arasında çalıştığını, hafta tatillerinde, genel tatillerde ve dini bayramlarda da aralıksız olarak çalışmaya devam ettiğini, müvekkilinin çalıştığı süre içersinde yıllık ücretli izin hakkını da kullanmadığını, karşı tarafın belirttiği toplam 25.000,00 TL alacak miktarını parçalar halinde aldığını ileri sürerek kıdem tazminatı ile bazı işçilik alacaklarının ödetilmesini istemiştir.
Davalı vekili, geçerli ibraname nedeniyle davanın reddi gerektiğini, davacı tarafın dava dilekçesinde 25.000,00 TL ödeme yapıldığını kabul ettiğini, tüm bunların ibraname niteliğindeki belge ile uyumlu bilgiler olduğunu, ihbar tazminatı hakkı olmadığını davacı tarafın dahi kabul ettiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.
Mahkemece, davacının davasının kısmen kabulü ile hafta tatili, genel tatil ve yıllık izin ücreti taleplerinin kabulüne, kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti ve ücret alacağı taleplerinin reddine karar verilmiştir.
Taraflar arasında düzenlenen ibranamenin geçerliliği konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra düzenlenen ibra sözleşmeleri için yasal koşulların varlığı aranmalıdır. Ancak 6098 sayılı Borçlar Kanununun yürürlükte olmadığı dönemde imzalanan ibranamenin geçerliliği sorunu, Dairemizin konuyla ilgili ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. İbranamenin feshi izleyen bir aylık süre içinde düzenlenmesi ve ödemelerin banka kanalıyla yapılmamış oluşu 01.07.2012 tarihinden önce düzenlenen ibra sözleşmeleri için geçersizlik sonucu doğurmaz.
İşçi ve işveren arasında işverenin borçlarının sona erdirilmesine yönelik olarak Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlülüğü öncesinde yapılan ibra sözleşmeleri yönünden geçersizlik sorunu aşağıdaki ilkeler dahilinde değerlendirilmelidir:
Dairemizin kökleşmiş içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçersizdir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak veya bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmesi mümkündür,
İbranemenin tarih içermemesi ve içeriğinden de fesih tarihinden sonra düzenlendiğinin açıkça anlaşılamaması durumunda ibranameye değer verilemez.
İbranamenin geçerli olup olmadığı 01.07.2012 tarihine kadar yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanununun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri yönünden de değerlendirilmelidir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın veya üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde, ibra iradesinden söz edilemez.
Öte yandan 818 sayılı Borçlar Kanununun 21 inci maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir.
İbranamedeki irade fesadı hallerinin, 818 sayılı Borçlar Kanununun 31 inci maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gerekir. Ancak, işe girerken alınan matbu nitelikteki ibranameler bakımından iş ilişkisinin devam ettiği süre içinde bir yıllık süre işlemez.
İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir.
Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde, Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir. Miktar içeren ibranamenin çalışırken alınmış olması makbuz etkisini ortadan kaldırmaz.
Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise, geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi yapılmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır.
Yine, işçinin ibranamede yasal haklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kayda yer vermesi ibra iradesinin bulunmadığını gösterir.
İbranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından, borcun sona erdiği söylenemez. İbranamede yer alan işçilik alacaklarının bir kısmı yönünden savunma ile çelişkinin varlığı ibranameyi bütünüyle geçersiz kılmaz. Savunma ile çelişmeyen kısımlar yönünden ibra iradesine değer verilmelidir. Başka bir anlatımla, bu gibi durumlarda ibranamenin bölünebilir etkisinden söz edilebilir. Bir ibraname bazı alacaklar bakımından makbuz hükmünde sayılırken, bazı işçilik hak ve alacakları bakımından ise çelişki sebebiyle geçersizlikten söz edilebilir.
İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek itiraz niteliğinde olmakla yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.
Somut olayda, davacının iş akdinin sona ermesinden sonra 30/09/2010 tarihinde imzaladığı ibranamede "24 yıllık çalıştığım süreler için kıdem tazminatı, haftalık ve yıllık izinlerim, fazla çalışmalarım karşılığı olarak 25.000.00 TL para ödenmiş olup, apartmandan hiçbir yasal alacağım kalmamıştır. Bu tutanak tarafımızdan tanzim ve imza edilmiştir." yazılı olduğu ve davacının herhangi bir ihtirazi kayıt düşmeden belgeyi imzaladığı sabittir. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davacının 18/01/1987-31/07/2010 tarihleri arasında davalı işyerinde asgari ücretle çalıştığı kabul edilmiştir. Davacının iş akdinin feshi tarihi olan 31/07/2010 tarihinden iki ay sonra 30/09/2010 tarihinde bahse konu ibranamenin düzenlendiği, davacının herhangi bir ihtirazi kayıt göstermeden ibranameyi imzaladığı ve kıdem tazminatı, hafta tatili, yıllık izin ve fazla çalışma ücreti karşılığı olarak 25.000,00 TL ödemeyi davacının aldığı anlaşılmıştır. İbranamenin iş akdinin feshi tarihinden iki ay sonra imzalanması nedeniyle davacının iradesinin fesada uğratılarak ibraname imzalatıldığından da söz edilemez. Bu durumda davacının, ibraname metninde yazılı işçilik alacakları olan yıllık izin, hafta tatili ve fazla çalışma ücret alacaklarını almış olduğunun kabulü gerekir. Bu durum değerlendirilerek genel tatil ücreti alacağı dışındaki hak ve alacakların reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmiş olması hatalı olup bozma nedenidir.
O halde davalı vekilinin bu yönü amaçlayan temyiz itirazı kabul edilmeli ve karar bozulmalıdır.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine, 19.02.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.