Mahkemesi :İş Mahkemesi
YARGITAY İLAMI
Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:
Davacı vekili, müvekkilinin iş sözleşmesinin davalı işveren tarafından geçerli bir neden olmadan feshedildiğini ileri sürerek feshin geçersizliğini ve davacının işe iadesine karar verilmesini, yasal sürede işe başlatılmadığı takdirde iş güvencesi kapsamındaki tazminatlarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davalı vekili, davacının iş sözleşmesinin 28//12/2015 tarih ve İK/2015-131 sayılı fesih bildirimi ile 4857 sayılı İş Kanununun 17. ve 18. maddeleri gereğince feshedildiğini, davacının fesih nedeniyle tüm hak edişlerinin ödendiğini ileri sürerek haksız davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece yapılan yargılamada, davalının delil listesinde gösterdiği tanıkların hukuki dinlenme hakkı kapsamında dinlenmesi halinde iş güvencesi hükümlerini ve ilgili kanunlardaki düzenlemeleri işlevsiz bırakacağı, belirtilen yasal düzenlemeler karşısında dosyadaki mevcut delillere göre tanık dinlenmediğini, işveren tarafından davacının olumsuz davranışları nedeniyle savunma alınmış ise de iş sözleşmesi davacının genel olarak iş yerindeki olumsuz tutum ve davranışlarına ilişkin feshedildiğinden fesihten önce İş Kanununun 19. maddesi uyarınca savunma alınması zorunluluğuna uyulmadığından işveren tarafından yapılan feshin geçersiz olduğu sonucuna varılarak davanın kabulüne karar verilmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 21.03.2007 tarih ve 2007/8-161., 2007/155 K. sayılı kararı ile de belirtildiği üzere adil yargılanma ve dinlenilme hakkının bir gereği olarak hakim, taraflara duruşmalarda hazır bulunmak, iddia ve savunmalarını bildirmek için imkan vermeli, tarafları usulüne uygun bir biçimde duruşmaya davet etmelidir. Fakat tarafların kendilerine tanınan bu imkana rağmen, duruşmaya gelmek zorunluluğu yoktur. Hukuk davalarında duruşmaya gelmemenin müeyyidesi, dava dosyasının işlemden kaldırılması veya yargılamanın gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilmesidir.
Davalı ile ilgili olan kişilerin davaya ilişkin bir işlemi öğrenebilmesi için, tebligatın usulüne uygun olarak yapılması, duruşma gün ve saatinin muhataba bildirilmesi gerekmektedir. Duruşma günü ile tebligatın çıkarıldığı tarih arasında makul bir süre olmalıdır. Aksi takdirde tarafların hukuksal dinlenme ve savunma hakkı kısıtlanmış olur.
AİHM'ye göre de iş hukuktaki duruşmada hazır bulunma hakkını kullanıp kullanmamaya karar verecek olan davanın bir tarafına, duruşmaya katılma imkanı verecek şekilde duruşmanın bildirilmemesi, silahlarda eşitlik ve çekişmeli yargılama ilkelerini özünden yoksun bırakır.
Diğer taraftan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 27. maddesinde yer bulan "Hukuki Dinlenilme Hakkı" gereğince davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hakkın yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirilmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içermektedir. Mahkeme iki tarafa eşit şekilde hukuki dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Anayasanın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hakime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkıda denilmektedir. Ancak, hukuki dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir. Bu hak çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir.
Bu kapsamda hukuki dinlenilme hakkı, bilgilenme/bilgilendirme, açıklama yapma, yargı organlarınca dikkate alınma ve kararların gerekçeli olması gibi hususların içirdiği açıktır.
Bilgilenme hakkı, yargılamanın içeriğine dair tam bir bilgi sahibi olmanın yanında gerek karşı tarafın gerekse de yargı organlarının dosya içeriğine yapmış oldukları işlemleri öğrenlerini kapsar. Bilgilenme/Bilgilendirme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için gönderilecek tebligat ve davetiyelerde kanunda öngörülmüş şekil şartlarına sıkı sıkıya uyulması gerekmektedir. Ayrıca bu hak sadece davanın başındaki iddia ve savunmalar açısından değil yargılamanın her aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu kapsamda devam eden bir yargılamada, tarafların açıklamaları için bilgilendirme yeterli olmayıp yargılamada yer alan diğer kişilerin (tanık, bilirkişi gibi) açıklamaları açısından da önemlidir. Bilgilenme hakkının usulüne uygun kullanımı ile tarafların haklarında öğrendikleri isnat ve iddialara karşı beyanda bulunabilme, davaya yönelik bilgi ve belge verebilme yani açıklama yapma hakkı tanınması ile adaletin görünür kılınması sağlanacaktır. Açıklamada bulunma hakkı, tarafların yazılı veya sözlü şekilde iddia ve savunmalıra karşı itirazda bulunabilme, davaya ilişkin beyanda bulunmalarını sağlar.
Burada üzerinde durulması gereken bir diğer husus ise, yargılama makamlarının işlemlerinin çelişkili bulunmaması gerekmektedir. Yani mahkemece, adaletin görünür kılınmasını sağlayacak usul ve esaslara uyulurken, taraflarda farkı anlamlandırılabilecek işlemlerden kaçınılması gerekmektedir. Örneğin, taraflara tebliğ edilen davetiyelerde kesin süre verilmesine rağmen kesin süre sona ermeden karar verilmesi gibi.
Somut olayda, davalı işveren tanıklarının dinlenmediğini, delillerin toplanmadığını bu nedenle savunma hakkının kısıtlandığını öne sürmektedir. Mahkemece davalı işverene 04/02/2016 tarihinde tebliğ edilen tebligat mazbatası incelendiğinde 31/03/2016 tarihinde ön inceleme duruşmasının yapılacağı bildirildiği, tahkikat aşamasından söz edilmediği anlaşılmaktadır.
Dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun yürürlüğe girmesinden sonra 20/01/2016 tarihinde açılmıştır. Mahkemece karşılıklı dilekçelerin verilmesi aşaması (HMK. m. 126-136) tamamlandıktan sonra, ön inceleme aşamasına geçilmiş (HMK md. 137-142), ön incelemenin duruşmalı yapılmasına karar verilerek davalıya ön inceleme davetiyesi tebliğ edilmiş; ancak, davalı taraf belirlenen ön inceleme duruşmasına gelmemiştir.
HMK md. 147/1 "taraflar ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra tahkikat için duruşmaya davet edilirler" hükmünü içermektedir. İşe iade davalarının basit yargılama usulüne tabi olduğu, basit yargılamada hüküm bulunmayan durumlarda yazılı yargılama hükümlerinin geçerli kuralı dikkate alındığında ön incelemede basit yargılama için ayrık bir hüküm bulunmadığından HMK'nın ilgili maddesi gereği Mahkemenin ön incelemeyi tamamlamasından sonra tarafların tahkikat için duruşmaya davet edilmesi, taraflara gönderilecek davetiyede HMK md.147/2'deki düzenlemenin meşruhatlı olarak belirtilmesi gerekir. Somut olayda ön inceleme duruşmasına katılmayan davalıya tahkikata geçildiğine ve tahkikat duruşmasının tarihinin bildirildiğine dair tebligat yapılmadığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Mahkemece yukarıda açıklanan usul hükümlerine riayet edilmeden yargılama yapılıp sonuca gidilmesi adil yargılanma hakkının ihlali olup bu nedenle kararın bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı nedenle BOZULMASINA, bozma nedenine göre davalının diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine, 12/12/2016 gününde oybirliğiyle KESİN olarak karar verildi.