(2709 S. K. m. 12, 17, 36) (2004 S. K. m. 257, 259) (818 S. K. m. 49) (4721 S. K. m. 24, 25)
Dava: Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davacı tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği düşünüldü:
Karar: Dava haksız ihtiyati hacizden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat alacağının tahsili istemine ilişkindir.
Mahkemece davanın reddine karar verilmiş ise de, varılan sonuç davanın niteliğine, dosya içeriğinde toplanan delillere uygun düşmemiştir.
İİK 257. maddesi hükmünde, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısına, borçlunun yedinde veya 3. şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklarıyla diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilme hakkı tanınmış olup, aynı Kanunun 259. maddesi hükmünde de ihtiyati haciz isteyen alacaklının, hacizde haksız çıktığı taktirde borçlu ve 3. şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan sorumlu olduğu açıklanmıştır. Öğreti ve uygulamada İİK'nun 259. maddesi hükmüyle getirilen bu sorumluluğun kusursuz sorumluluk olduğu ve ancak maddi tazminat talepleri yönünden uygulanabileceği kabul edilmektedir.
İhtiyati haciz sebebiyle maddi tazminata hükmedilebilmesi için davalı tarafın istemi üzerine verilmiş ve uygulanmış bir ihtiyati haciz kararının bulunması, ihtiyati haczin herhangi bir sebeple kendiliğinden kalkması veya itiraz üzerine kaldırılması ya da açılan istihkak davasının davacı lehine sonuçlanması, davacının ihtiyati haczin uygun sonucu olarak maddi bir zararının meydana geldiğinin kanıtlanması yeterlidir. Ayrıca ihtiyati haciz kararını alan ve uygulatan davalının kusuru aranmaz.
Bunun yanında ihtiyati haciz kararı ancak kendiliğinden kalktığında veya kaldırıldığında ya da istihkak davası davacı taraf lehine sonuçlandığında haksız hale geleceğinden bu ön koşul gerçekleşmedikçe davacı tarafın maddi tazminat davası açma hakkı bulunduğundan da söz edilemez.
Manevi tazminat ise, anılan maddede düzenlenen kusursuz sorumluluk esaslarına tabi olmadığından ihtiyati haciz kararını alan davalı tarafın manevi tazminatla sorumlu tutulabilmesi için BK.'nun 49. maddesi hükmünde öngörülen kusur sorumluluğu unsurlarının gerçekleşmesi gerekir. İhtiyati haciz kararı ve bu kararın uygulanmasıyla borçlunun borç ödemekten aciz, borcuna sadık olmayan bir kişi konumuna düşeceği, iş ve aile çevresinde itibarının zedeleneceği, kişilik haklarının zarar göreceği kuşkusuzdur. Bu olgu gözetildiğinde ihtiyati hacizden kaynaklanan manevi tazminat davalarında davacının manevi zararının gerçekleştiği kabul edilir ve ayrıca zararın kanıtlaması aranmaz. Ne var ki manevi tazminatın kendine özgü koşulları gözetildiğinde ihtiyati haczin herhangi bir sebeple kendiliğinden kalkması veya itiraz üzerine kaldırılması ya da açılan istihkak davasının davacı lehine sonuçlanması da manevi tazminata hükmedilebilmesi için yeterli değildir. Ayrıca rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği bir yetkinin kullanılması gibi manevi tazminat sorumluluğunu ortadan kaldıran hukuka uygunluk nedeninin de bulunmaması gerekir.
Anayasa'mızın 36. maddesinde herkesin, yasal vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olma, savunma ve adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilerek hak arama özgürlüğü düzenlenmiş, 12. maddesinde ise herkesin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere 17. maddesi hükmünde de yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip bulunduğu açıklanarak bu haklar güvence altına alınmıştır. İİK'nun 257. maddesi hükmünde düzenlenen ihtiyati haciz isteme hakkının hak arama özgürlüğü kapsamında alacaklıya tanınan bir hak olduğu kuşkusuzdur. Bunun yanında 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerinde de hukuka aykırı olarak kişilik haklarına saldırılan kişinin saldırıda bulunanlara karşı dava yoluyla koruma isteyebileceği açıklanarak hukuka aykırılığın unsurları belirtilmiş. BK'nun 49. maddesinde saldırının yaptırımı düzenlenmiştir.
Hak arama özgürlüğünün kullanılması sebebiyle kişilik hakları zarara uğrasa bile, üstün bir hak olan hak arama özgürlüğünün kullanılması hukuka uygunluk nedeni olarak kabul edildiğinden bu hakkın kullanılması sebebiyle zarar gören kişilerin kural olarak manevi tazminat isteyemeyeceği kuşkusuzdur. Ne var ki, hak arama özgürlüğüyle kişilik haklarının karşı karşıya geldiği durumlarda hukuk düzeninin bu iki üstün hakkı aynı anda koruması düşünülemeyeceğinden daha üstün tutulması gereken hakka değer verilir. Bu olgular göz önüne alındığında manevi tazminat davalarında tazminata karar verilebilmesi için sınırsız olmayan hak arama özgürlüğünün kötüye kullanılıp kullanılmadığının, bir başka deyişle salt başkalarına zarar verme amacıyla kasten veya keyfi olarak kullanılıp kullanılmadığının incelenmesi, hakkın kötüye kullanıldığının belirlenmesi halinde hukuka uygunluk nedeni ortadan kalkacağından üstün tutulması gereken kişilik haklarına değer verilerek manevi tazminata hükmedilmesi gerekir.
Somut olaya gelince, davacı vekili, davalının müvekkili aleyhine ihtiyati haciz kararı aldığını, bu kararıyla takibe geçildiğini, ihtiyati hacze konu olan çekte ciranta olarak atılan imzanın müvekkiline ait olmadığını, kendisine ait olmayan imzayla müvekkilinin borçlu duruma düştüğünü, davacının evinde bulunan eşyaların kaldırılması, aile konutunun boşaltılmasının müvekkilinin onur ve gururunu rencide ettiğini öne sürerek, maddi ve manevi tazminat talep etmiştir. Mahkemece, taraflar arasında alacak borç ilişkisinin mevcut olduğu, davalının ihtiyati haciz kararını haksız ve kötü niyetli aldığının kabulüne gerektirecek yeterli delil bulunmadığı, takip konusu çekin de davalı eline ciro yoluyla geçmiş olduğu, davalının keşideciden tahsil edeceğine güvenerek aldığı senetle ilgili haksız şekilde alacaklı aleyhine takibe geçmesinde kusur ve kastının bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Davacı tarafın takibe konu çekteki imzaya itirazı üzerine, yapılan yargılama sonucu çek arkasındaki yazı ve imzanın davacının eli ürünü olmadığının tespit edilmiştir. Davacı taraf görülen davayla ihtiyati tedbirle arasında illiyet bağı bulunan zararının tahsilini istemiştir. Davalı şirket tarafından alınan ve uygulanan ihtiyati haczin imzaya itiraz üzerine kaldırıldığı ve haksız hale geldiği gözetildiğinde, davacının kusursuz sorumluluk esaslarına göre maddi tazminat isteme hakkı doğduğu kuşkusuzdur.
Hal böyle olunca, mahkemece maddi tazminat yönünden kusursuz sorumluluk unsurlarının somut olayda gerçekleştiği gözetilerek davacı tarafın zararının kapsamının belirlenmesi ve belirlenecek maddi tazminata hükmedilmesi ve manevi tazminat yönünden ise davalı şirketin hak arama özgürlüğünü kötüye kullanıp kullanmadığının araştırılması, daha sonra toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yersiz gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, davacının temyiz itirazının kabulüne karar vermek gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan sebeplerle kararın davacı yararına BOZULMASINA, peşin ödenen harcın istenmesi halinde davacıya iadesine, 29.03.2011 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy