(4857 S. K. m. 1, 4, 77, 89) (5521 S. K. m. 1) (3308 S. K. m. 3, 9, 10, 18, 20)
Dava: Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:
Karar: Davacı, davalıya ait işyerinde çalışmakta iken, iş akdinin haksız olarak feshedildiğini, kalfalık belgesi almak için devletin kurumuna devam ettiğini, baskı ile kendi isteği ile ayrıldığına dair yazı alındığını, ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti ve genel tatil ücreti, hafta tatili ücreti isteklerinin hüküm altına alınmasını istemiştir.
Davalı, davacının meslek edinmek ve iş öğrenmek için bağlı olduğu Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğü aracılığı ile yanında çalıştığını, kendi rızası ile ayrıldığını çırak statüsünde olduğunu davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
Mahkemece, davacının davalı iş yerinde toplam 1 yıl 9 ay 16 gün çalıştığı, dinlenen tanık beyanlarına göre çalışmalarının kesintisiz olduğu, iş akdinin işveren tarafından haksız feshedildiğinin kabulü bilirkişi raporundaki miktarlara göre, isteklerin kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Öncelikle, uyuşmazlık, taraflar arasındaki ilişkinin İş Kanunu kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve bu bağlamda iş mahkemesinin görevi noktasında toplanmaktadır.
4857 sayılı İş Kanununun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince, 4 üncü maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, işverenler ile işveren vekillerine ve işçilerine, çalışma konularına bakılmaksızın bu Kanunun uygulanacağı belirtilmiştir.
İş Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde iş davalarına bakmak üzere bir asliye hukuk mahkemesi görevlendirilir. İş davalarına bakmakla görevli asliye hukuk mahkemesine açılan dava iş mahkemesi sıfatıyla açılmamış ise, mahkeme görevsizlik kararı veremez. Bu durumda asliye hukuk mahkemesi tarafından, verilecek bir ara kararı ile davaya iş mahkemesi sıfatıyla bakmaya devam olunur.
Davanın, İş Kanunu kapsamı dışında kalması halinde, Mahkemenin görevsizliğine ve dosyanın görevli hukuk mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Davanın esastan reddi usule aykırıdır.
5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 1 inci maddesi uyarınca, İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında, iş akdinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözüm yeri iş mahkemeleridir.
4857 sayılı İş Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca, İşçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili 4857 sayılı Yasanın 77-89 hükümleri hariç, çıraklar hakkında bu kanun hükümleri uygulanmaz.
3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanununun 3/C maddesine göre çırak, çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi ve beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştiren kişi olarak tanımlanmıştır. Adı geçen Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca, ilköğretim okulunu bitirmiş ve 14-19 yaş arasında olanlar, bir mesleğe hazırlık amacı ile çıraklık dönemine kadar işyerlerinde aday çırak olarak eğitilebilirler. Ancak, 10 uncu maddeye göre 19 yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş bulunanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir. Aday çırak veya çıraklar, mesleğin özelliklerine göre haftada sekiz saatten az olmamak üzere genel ve mesleki eğitim görürler. Bu eğitime katılmaları için aday çırak ve çırak öğrencilere ücretli izin verilir. Mevsime göre özellik arz eden mesleklerde teorik ve pratik eğitim belirli aylarda bloklaştırılmış olarak yapılabilir. Yasanın 18 inci maddesine göre, 20 ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az, yüzde onundan fazla olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi yaptırır. Vardiya usulü veya mevsimlik olarak faaliyet gösteren işletmelerde eğitim görecek öğrenci sayısının tespitinde, gündüz vardiyasında veya faaliyet gösterdiği mevsimde çalışan personel sayısı esas alınır. 20 nci maddeye göre işletmelerde beceri eğitimi gören öğrencilerin teorik eğitimi, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında veya işletmelerin eğitim birimlerinde yapılır. Çalışma saatleri içinde yapılacak teorik eğitim haftada oniki saatten az olamaz. Bu eğitim yoğunlaştırılmak suretiyle de yapılabilir. Teorik eğitim günlerinde öğrenciler ücretli izinli sayılırlar.
Onsekiz yaşını bitirmemiş çıraklar 1475 sayılı Yasa kapsamı dışında sayılmışken, 4857 sayılı Yasada böyle bir sınırlama getirilmemiştir. Dolayısıyla 4857 sayılı Kanun döneminde kişi 18 yaşını bitirse dahi, mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını almaya devam ediyor ve gelişmesini sürdürüyor ise çıraklık konumu değişmeyecektir. Çırak ile işveren arasındaki uyuşmazlığın iş mahkemesinde değil, genel hükümlere göre görevli hukuk mahkemesine çözümlenmesi gerekir. İşveren ile çırak arasında iş ilişkisi var ise de yapılan işin gereği çırak İş Kanunu hükümlerinden yararlanamamaktadır.
Somut olayda, davacı dava dilekçesinde kalfalık belgesini almak için Devletin kurumuna devam ettiğini, kalfalık belgesinin alınmaması konusunda her türlü sorunun çıkartılacağı baskısı ile elinden istifa dilekçesi alındığını dile getirmiş; bilirkişi raporunda da taraflar arasındaki çıraklık ilişkisinden bahsedilmiştir. Dosyaya sunulan 01.10.2009 tarihli çıraklık sözleşmesi ve Çukurova Kaymakamlığı Çukurova Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğünce verilmiş olan 28.09.2012 tarihli davacının 01.10.2009-21.07.2011 tarihleri arasında davalı işletmede Mesleki Eğitimini çırak öğrenci olarak aldığı yolundaki bilgi yazısı da dikkate alındığında davacının çırak konumunda olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözümü iş mahkemesi olmayıp görevli hukuk mahkemesi olduğundan mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekirken işin esası hakkında karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, bozma nedenine göre davalının diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, temyiz harcının istek halinde davalıya verilmesine, 11.07.2013 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy