MAHKEMESİ:Asliye Hukuk Mahkemesi
DAVA TÜRÜ: Tapu iptali ve tescil
Davacı-karşı davalı ... ile davalı-karşı davacı ..., davalılar ... ve müşterekleri aralarındaki tapu iptali ve tescil davasının reddine dair ... 1. Asliye Hukuk Hâkimliğinden verilen 24.09.2009 gün ve 33/315 sayılı hükmün Yargıtay'ca duruşmalı olarak incelenmesi davacı vekili tarafından süresinde istenilmiş ise de; duruşma isteminin gider olmadığından reddine karar verilerek dosya incelendi gereği düşünüldü:
K A R A R
Davacı vekili dava dilekçesinde; 450 ada 65 sayılı parselin davalıların miras bırakanı Mehmet oğlu ... adına tapuda kayıtlı bulunduğunu, bu parsel içerisinde yapılacak keşifte belirlenecek yaklaşık 11 dekar yerin vekil edeninin babası tarafından 25 yıldan bu yana aralıksız, çekişmesiz ve malik sıfatıyla zilyet olduğunu, davalıların ve murislerinin taşınmaz üzerinde herhangi bir haklarının ve zilyetliklerinin kalmadığını, 25.4.1979 tarihinde tapunun oluştuğunu, kayıt malikinin 1960 yılında öldüğünü, ölüm tarihi olan 1960 yılından bu yana 20 yılı aşkın bir süre geçtiğini, tapunun bu nedenle hukuki değerini yitirdiğini açıklayarak TMK. nun 713/2. fıkrası gereğince tapu kaydının iptaliyle vekil edeni adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmesini istemiştir.
Davalı-karşı davacı ... vekili, 15.2.2008 günlü cevap ve karşı dava dilekçesiyle, TMK. nun 713/2. maddesi gereğince açılan davanın dayanaksız olduğunu, taşınmazın tamamının vekil edeni ile murisinin zilyetliğinde bulunduğunu, kazandırıcı zamanaşımı konusunda koşulların gerçekleşmediğini, davacının vekil edeniyle akraba olduklarını, 3.1.2008 tarihli ihtarnamenin çekildiğini, haksız kullanıma son verilmesinin istenildiğini açıklayarak tapu iptali ve tescil davasının reddine, davacı tarafından taşınmaza yapılan haksız elatmanın önlenmesine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece, “…davalılara dava tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin uygulanacağını, davanın açıldığı tarih itibariyle 5578 sayılı Kanunun 2. maddesiyle Değişik 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümlerinin yürürlükte bulunduğunu, bu hükümlerin olayda uygulanması gerektiğini, taşınmazın yüzölçümü gözönünde tutulduğunda 5578 sayılı Kanunun 2. maddesiyle Değişik 5403 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca 2 hektardan küçük olması nedeniyle taşınmazın bölünemez büyüklükte olduğunu gerekçe göstermek suretiyle davanın reddine haksız elatmanın önlenmesi davasının açılmamış sayılmasına ” karar verilmesi üzerine; hükmün, tapu iptali ve tescil davasının reddine yönelik bölümü davacı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir. Dava, kazanmayı sağlayan zilyetlik ve TMK. nun 713/2. fıkrasında yer alan, “…maliki 20 yıl önce ölmüş…” hukuki sebebine dayalı olarak TMK. nun 713/1 – 2. madde ve fıkraları gereğince açılan mülkiyetin aktarılmasına ilişkin tapu iptali ve tescil davasıdır.
Mahkemece, yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş ise de, mahkemenin bu görüşüne katılma olanağı bulunmamaktadır. Eldeki davanın TMK.nun 713/2. fıkrası uyarınca ölüm sebebine dayalı olarak açıldığı konusunda taraflar arasında bir uyuşmazlık da bulunmamaktadır. Mahkemece de bu şekilde değerlendirme yapılmıştır.
Somut olayda çözümlenmesi gereken öncelikli sorun; eldeki temyiz incelemesinin yapıldığı aşamada yerel mahkemenin kararına dayanak oluşturan hükmün TMK.nun 713/2. fıkrasındaki; “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesince iptaline ilişkin kararı ve bu karar yayımlanana kadar hükmün yürürlüğünün durdurulması kararının eldeki davaya etkisinin ne olacağı hususudur.
Davaya dayanak oluşturan TMK.nun 713/2. fıkrasında yer alan “…ölmüş…” sözcüğünün, “Anayasa Mahkemesinin 17.3.2011 gün ve 2009/58 Esas, 2011/52 Karar sayılı kararıyla iptaline, bu sözcüğün uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararın Resmi Gazetede yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına 17.3.2011 tarihinde karar verilmiştir.”
Anayasa Mahkemesi Kararlarının Özelliği ve Geriye Yürümezliğinin İrdelenmesi;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 153/2. fıkrasında; Anayasa Mahkemesinin, bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceğini vurguladıktan sonra aynı maddenin 5. fıkrasında da “iptal kararlarının geriye yürüyemeyeceği” açıklanmıştır.
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararları, İdari Yargıda verilen iptal kararlarından farklı bir özelliğe sahiptir. İdari Yargıda asıl olan iptal kararlarının geriye yürümesi yani iptal edilen idari işlemin doğduğu andan itibaren yok sayılması esas alınmasına karşın, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının geriye yürümemesi asıldır. Bu bakımdan İdari Yargıdaki iptal kararları beyan edici, açıklayıcı nitelikte olduğu halde Türk Anayasa Yargısındaki iptal kararları genelde kurucu (inşai-yenilik doğurucu) niteliktedir.
Türk Anayasa sisteminde benimsenen iptal kararının geriye yürümezliği kuralının getiriliş amacı, kazanılmış hakları ve hukuksal güvenliği ortadan kaldırıcı ya da toplumun adalet anlayışını zedeleyici sonuçlar doğurmasından kaygı duyulmasını önlemek, Devlete olan güven duygularını sarsmamak, Devlet yaşamında hukuk kargaşasına neden olmamak, hukuk güvenliğini ve istikrarını sağlamak olarak özetlenebilir.
Bu bakımdan iptal kararlarının geriye yürümezliği ilkesi, kabul edilen önemli bir ilkedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi; 12.12.1989 gün ve 1989/11 Esas, 1989/48 Karar sayılı kararında, “Türk Anayasa sisteminde Devlete güven ilkesini sarsmamak ve ayrıca Devlet yaşamında bir karmaşaya neden olmamak için iptal kararlarının geriye yürümezliği kuralı kabul edilmiştir. Böylece hukuksal ve nesnel alanda sonuçlarını doğurmuş bulunan durumların iptal kararlarının yürürlüğe gireceği güne kadar ki dönem için geçerli sayılması sağlanmıştır.” denilmek suretiyle konunun önemi vurgulanmıştır.
Esasen bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde, tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların (kazanılmış hakların) korunması Hukuk Devletinin bir gereğidir. O nedenle hukuksal ve maddi alanda etkisini göstermiş hukuk kuralları uyarınca tamamlanmış ve sonuçlarını doğurmuş bulunan kazanılmış haklara Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün geriye yürüyemeyeceğinin (ceza mahkûmiyetlerinde durum farklıdır) kabulü kaçınılmazdır.
Bu durumda kazanılmış haklar kavramı Hukuk Devleti kavramının temelini oluşturan unsurlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte sonuçlara yol açan yorumlar, Anayasanın 2. maddesinde ifadesini bulan “Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir Hukuk Devletidir” hükmüne aykırılık oluşturacağı gibi toplumsal kararlılığı, hukuksal güvenceyi ortadan kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve bu nedenle kabul edilemez.
Anayasa Mahkemesinin 19.12.1989 gün ve 1989/14 Esas, 1989/49 Karar sayılı kararında aynen; “bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların korunması Hukuk Devletinin gereği olduğunu” vurgulamaktadır.
Bu karara paralel olarak Danıştay’da; 16.12.1966 tarih ve 1963/386 Esas, 1966/1642 Karar sayılı kararında; “iptal kararları geriye yürümez” kuralının kazanılmış hakları saklı tutmak, hukuk kararlılığı ve dolayısıyla kamu düzenini korumak amacıyla getirildiği görüşü benimsenmiştir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, kural olarak Resmi Gazetede yayımlandıkları tarihten itibaren ve geleceğe dönük olarak hukuki sonuçlar doğurmaktadırlar. Bu nedenledir ki, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından önce iptal edilen yasa kuralına dayanılarak verilen ve kesinleşmiş mahkeme kararının Anayasa Mahkemesi kararından etkilenemeyeceği açıktır. Yani Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının, iptal edilen yasa kuralına dayanılarak daha önce verilip kesinleşmiş olan hükme etkili olması olanaklı değildir.
Saptanan bu olgular karşısında Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının ya da kanunların geriye yürümezliği ilkesinin istisnalarını kamu düzeni, genel ahlak kuralları ile kazanılmış hak ilkesi oluşturmaktadır. Kazanılmış (müktesep) hakkın söz konusu olduğu durumlarda Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının uygulanamayacağı kabul edilmektedir.
Eldeki dosyada söz konusu olan somut olaya gelince: TMK.nun 713/2. fıkrasında açıklanan üç ayrı hukuki sebepten biri olan “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesince iptalinden sonra elde bulunan veya açılacak olan davalara etkisinin ne olacağı üzerinde durulması gerekmektedir. TMK.nun 713/1. fıkrasında; “tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak 20 yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.” denilmiştir.
Aynı maddenin 2. fıkrasında ise; “aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya 20 yıl önce ölmüş ya da hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı bulunan taşınmazın tamamının veya bölünmesinde sakınca olmayan bir parçasının zilyedi de, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir” amir hükmüne yer verilmiştir.
Görüldüğü gibi TMK.nun 713/2. fıkrasına dayalı olarak açılan davaların başarıya ulaşması; bu fıkrada belirtilen koşullar yanında aynı zamanda 713/1. fıkrasındaki koşulların da gerçekleşmiş bulunmasına bağlıdır. Çünkü 2. fıkrada; “aynı koşullar altında…” denilmek suretiyle aynı maddenin 1. fıkrasına atıfta bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle 1. fıkradaki koşulların araştırılıp belirlenmesi zorunludur.
TMK.nun 713/5. fıkrasının son cümlesinde ise; “Mülkiyet, birinci fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur.” ilkesi getirilmiştir. Bu ilke 1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanunla anılan fıkraya eklenmiştir.04.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararından önce 743 sayılı TKM.nin 639 (TMK.nun 713). maddesine dayalı olarak açılan davalarda mülkiyetin hangi tarihte doğacağı ve kazanılacağı konusu gerek uygulamada ve gerekse doktrinde oldukça tartışmalı idi. 4.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı ile; “kazandırıcı zamanaşımı yoluyla tapusuz taşınmazların edinilmesine ilişkin TMK.nun 639/1. maddesine göre verilen tescil kararları inşai-ihdası (yapıcı-kurucu-yenilik doğurucu) nitelikli kararlardır. Mülkiyet hakkı bu kararların kesinleştiği anda kazanılır.” görüşü benimsenmişti. Daha sonra 1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı TMK.nun 713/5. fıkrasının son cümlesiyle aynı maddenin 1 ve 2. fıkralarını da kapsayacak biçimde, mülkiyetin 1. fıkrada öngörülen koşulların oluşmasıyla kazanılacağı kabul edilmiştir.
İşte TMK.nun 713/5. fıkrasında mülkiyet, 1. fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur ibaresi TMK.nun 713/1 ve 2. fıkralarına dayalı olarak açılan davalar açısından “kazanılmış (müktesep) hak” olarak kabul edilip edilemeyeceği sorunu karşımıza çıkmaktadır. Sözü edilen ibare ile 1 ve 2. fıkralarında yer alan tüm koşulların gerçekleşmesi yanında aynı maddenin 1. fıkrasında açıklanan 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda mülkiyetin kazanılacağı kastedilmektedir. Şu halde, Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.3.2011 tarihinden önce dava açanlar (eldeki davalar) ile açmayanlar bakımından 20 yıllık kazanma süresi ve 2. fıkrada açıklanan maliki 20 yıl önce ölmüş olan kişi bakımından söz konusu süreler dolmuş ise bunlar açısından kazanılmış (müktesep) hakkın kabul edilip edilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekir.
TMK.nun 713/5. fıkrasına eklenen ibare ile mülkiyet hakkının tüm kazanma koşullarının oluşması ile 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda kazanılacağı açıklandığına ve bu konuda hiçbir duraksama söz konusu olamayacağına göre az önce açıklanan durumlar bakımından kazanılmış hakkın varlığının kabulü gerekmektedir. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar da bunu doğrulamaktadır. 4721 sayılı Kanunla getirilen ve TMK.nun 713/5. fıkranın son cümlesi için gösterilen gerekçede de şu ifade yer almaktadır: “Gerçekten, mülkiyet hakkının hangi anda kazanılmış olacağı sorusunu cevaplayan bu yeni hükme göre, mülkiyet 1. fıkrada öngörülmüş olan bütün şartların gerçekleştiği anda kazanılmış olacak, yani hâkimin vereceği tescil kararı geriye dönük (makable şamil) sonuç doğuracaktır.” denilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararıyla birlikte 17.3.2011 tarihinde aynı zamanda; “…kararın Resmi Gazetede yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına” karar verilmiştir. Şu halde yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.3.2011 tarihinden önce açılmış bulunan davalar bakımından maliki 20 yıl önce ölmüş ve o tarihten dava tarihine veya kayıt maliki adına bulunan tapu kaydının intikal gördüğü tarihe kadar diğer kazanma koşulları yanında 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür davalar bakımından kazanılmış (müktesep) hakkın kabulü gerekir. Uyuşmazlığa konu yapılan tapu kaydı; malikin ölüm tarihinden itibaren 20 yıllık kazanma süresi geçtikten sonra intikal görmüş ise bu tür intikal gören kayıt hukuken bir değer taşımaz ve intikal maliklerine herhangi bir hak bahşetmez. Yine dava açmamış ancak; Anayasa Mahkemesinin verdiği yürürlüğünün durdurulması karar tarihi olan 17.3.2011 tarihinden önce hak sahipleri yararına kazanma koşulları oluşmuş, malik 20 yıl önce ölmüş ve 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür hak sahiplerinin de dava açma yönünden kazanılmış haklarının olduğunun da kabulü gerekmektedir. Bu gibi hak sahiplerinin 17.3.2011 tarihinden önce veya sonra dava açmalarının bir önemi bulunmamaktadır.Dosya arasında bulunan... Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından verilen 21.3.2008 tarih ve 2008/337 Esas, 2008/317 Karar sayılı davalıların miras bırakanı ...’e ait veraset belgesine göre, ...’in 4.8.1961 tarihinde öldüğü, geriye mirasçı olarak veraset belgesinde ve dava dilekçesinde yer alan mirasçıları bıraktığı belirlenmiştir. 450 ada 65 parsele ait kadastro beyannamesinin düzenlendiği 2.1.1978 tarihinde tutanakta yer alan bilgiye göre, malik gösterilen ...oğlu ...’in ölü olduğu yazılıdır. Bu durum karşısında ölü kişi adına tespitin yapıldığının kabulü gerekir. Tapu kaydının da ...oğlu ... adına kadastro yoluyla 25.4.1979 tarihinde oluştuğu anlaşılmaktadır. Ölüm tarihi 1961 yılı olduğuna göre, kadastro tespitinin yapıldığı 2.1.1978 tarihi itibariyle kadastrodan önceki hukuki sebep bakımından zamanaşımı süresi kesintiye uğradığı gibi, aynı zamanda 766 sayılı Tapulama Kanununun 31/2 ve 3402 sayılı Kadastro Kanununun 12/3. fıkralarında yer alan 10 yıllık hak düşürücü süreninde somut olayda gerçekleştiği görülmektedir. Kadastrodan sonraki hukuki sebep bakımından durum değerlendirildiğinde; tapu kaydının oluştuğu 1979 yılından eldeki davanın açıldığı 23.1.2008 tarihine kadar biçimsel olarak olaya bakıldığında TMK. nun 713/2. fıkrasında yer alan 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu görülmektedir. Bunun yanında TMK. nun 713/1 ve 2. fıkralarında yer alan diğer koşulların olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinin mahkemece araştırılıp belirlenmesi gerekmektedir.
Mahkemece, 5578 sayılı Kanunun 2. maddesiyle Değişik 5403 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince davanın reddine karar verilmiş ise de, mahkemenin bu gerekçesine katılma olanağı bulunmamaktadır. Teknik bilirkişi ...ve arkadaşının rapor ve krokisine göre, krokide B harfiyle gösterilen yerin davalıların zilyet ve tasarrufunda bulunduğu, 4700 m2 olarak belirlendiği, A harfiyle işaretlenen 9775 m2'lik yerin ise, davacı tarafından kullanıldığı anlaşılmaktadır. 18.4.1960 tarih ve 15/7 sayılı YİBK uyarınca kısmı iktisabın mümkün olmadığı kabul edilmekteydi. 3402 sayılı Kadastro Kanununun 15/2. fıkrası karşısında bu İçtihadı Birleştirme Kararının hükmü kalmamıştır. 3402 sayılı Kadastro Kanununun 15/2 ve TMK. nun 713/1 ve 2. fıkralarında da açıkça vurgulandığı üzere, “…taşınmazın tamamının veya bölünmesinde sakınca olmayan bir parçasının zilyedi de, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir” 3402 sayılı Kadastro Kanununun 33/3. fıkrasında açıklandığı gibi, Kadastro Kanununun 14, 15, 17, 18, 20 ve 21. maddeleri genel nitelikli maddeler olup, kadastrodan sonraki olaylara da uygulanmaktadır. Bundan ayrı, kural olarak öncelikle teknik bilirkişinin rapor ve krokisi eklenmek suretiyle dava konusu taşınmazın ana taşınmazdan ifrazının mümkün olup olmadığının Belediye İmar İşlerinden sorulması, ifrazının mümkün olmadığının belirlenmesi halinde TMK. nun 713/1 ve 2. fıkralarında yer alan kazanma koşullarının da oluşması halinde paylı mülkiyet biçiminde iptal ve tescile karar verilmesi düşünülmelidir.
Açıklanan kanunların maddeleri karşısında 5578 sayılı Kanunun 2. maddesiyle Değişik 5403 sayılı Kanunun 8. maddesinin somut olayda uygulama olanağı bulunmamaktadır. Sözü edilen bu maddenin uygulanması halinde kazanılmış haklar ortadan kalkacağı gibi hakkın özünün de ortadan kalkması söz konusu olur. Bu durum aynı zamanda TMK. nun 713. maddesinin getiriliş amacına da aykırı düşer. Kaldı ki, 5403 sayılı Kanunun 8/3. fıkrasında; “…ancak çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak istekleri olan bitkilerin yetiştiği yerler ile seraların bulunduğu alanlarda yörenin arazi özellikleri daha küçük parsellerin oluşmasını gerekli kıldığı taktirde bakanlığın uygun görüşüyle daha küçük parseller oluşturulabilir…” ibareleri yer almaktadır. Bundan da anlaşılıyor ki, 8. maddenin somut olayda uygulanma olanağı olmaması gerekir. Davacı vekilinin temyiz itirazları bu bakımdan yerinde olduğundan kabulüyle yerel mahkeme hükmünün açıklanan nedenlerle 6100 sayılı HMK. nun Geçici 3. maddesi yollamasıyla HUMK.nun 428.maddesi uyarınca BOZULMASINA ve HGK.nun 17.02.2011 tarih ve 2010/8-58 E, 2010/78 K.sayılı kararı uyarınca TMK.nun 713/2. fıkrası gereğince açılan tapu iptali ve tescil davalarında, davayı kaybeden davalı kayıt maliki ya da mirasçılarının yargılama giderleri ile sorumlu tutulamayacağı kabul edildiğinden bu nedenle 18,40 TL peşin harcın istek halinde temyiz eden davacıya iadesine 12.12.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy