MAHKEMESİ:Asliye Hukuk Mahkemesi
DAVA TÜRÜ: Tapu iptali ve tescil
... ile ... ve müşterekleri aralarındaki tapu iptali ve tescil davasının kabulüne dair ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 30.12.2009 gün ve 286/454 sayılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davalılar ..., ... ve ... vekili tarafından süresinde istenilmiş olmakla dosya incelendi gereği düşünüldü:
K A R A R
Davacı vekili, öncesi 1362 ada 27 parsel iken, imar uygulaması sonucunda 2359 ada 1 ve 3, 2360 ada 5 parsel sayılı olan taşınmazların tapuda, 20 yıldan çok önce öldüğü anlaşılan ...çocukları .......,...ve ... adlarına kayıtlı bulunduğunu, tapunun intikal görmediğinden hukuki değerini yitirdiğini açıklayarak tapu kayıtlarının iptali ile adına tesciline karar verilmesini istemiştir. Daha sonra sunulan 12.10.2009 tarihli dilekçesi ile de aynı hukuki gerekçelerle 2369 ada 1 parsel sayılı taşınmazda 48/2400 oranındaki ... adına kayıtlı payın da iptali ile adına tescilini istemiştir.
Davalılar ... ile ..., TMK.nun 713/2. maddesinin koşullarının oluşmadığını, davalıların bilinen kişiler olduklarını açıklayarak davanın reddini savunmuşlardır.
Mahkemece, tapu kayıt maliklerinden 1/8 oranındaki paya sahip ...’nin 1919 yılında öldüğü, TMK.nun 713/2. maddesinde belirtilen koşulların davacı yararına oluştuğu gerekçesiyle davanın kabulü ile 2359 ada 1 ve 3, 2360 ada 5 parsellerdeki ... adına bulunan 1/8 payın, 2369 ada 1 parselde bulunan ...’ye ait 48/2400 oranındaki paylara ait tapu kayıtlarının iptali ile davacı adına tapuya tesciline karar verilmesi üzerine; hüküm, davalılar ... ile ... ve ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava konusu 1362 ada 27 parsel 20.5.1969 tarihinde yapılan kadastro çalışmaları sırasında Şubat 1334 tarih 15, Şubat 1335 tarih 118 sıra numaralı tapu ile 10348 tahrir numaralı vergi kayıtları uygulanarak tarla niteliğinde 11.270,62 m2 yüzölçümlü ve 1/8 er paylı olarak ...oğulları ... ..., ... ve ..., 4/8 payı ise verasette iştirakli olarak ...,....,...,...,...,...,... ve ...adlarına tespit edilmiş 29.1.1970 tarihinde kesinleşen tutanağa istinaden tapu sicili oluşmuş, ardından 7.6.2007 tarihinde yapılan imar uygulaması sonucu dava konusu 1362 ada 27 parsel ifraz edilerek 2359 ada 1,3 ile 2360 ada 5 parsel numaralarını almış, aynı paylar ve aynı malikler adına tapuya tescili sağlanmıştır.
Dava, kazanmayı sağlayan zilyetlik ve TMK.nun 713/2. fıkrasında yer alan “maliki 20 yıl önce ölmüş…” hukuki sebebine dayalı olarak TMK.nun 713/1 ve 2.fıkraları gereğince tapunun hukuki değerini yitirdiği gerekçesiyle açılan mülkiyetin aktarılmasına ilişkin tapu iptali ve tescil davasıdır.
TMK.nun 713/2. fıkrasında yer alan “…ölmüş…” ibaresinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi nedeniyle mahkeme kararının irdelenmesi gerekmektedir.
Somut olayda çözümlenmesi gereken öncelikli sorun; eldeki temyiz incelemesinin yapıldığı aşamada yerel mahkemenin kararına dayanak oluşturan hükmün TMK.nun 713/2. fıkrasındaki; “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesince iptaline ilişkin kararı ve bu karar yayımlanana kadar hükmün yürürlüğünün durdurulması kararının eldeki davaya etkisinin ne olacağı hususudur.
Davaya dayanak oluşturan TMK.nun 713/2. fıkrasında yer alan “…ölmüş…” sözcüğünün, “Anayasa Mahkemesinin 17.3.2011 gün ve 2009/58 Esas, 2011/52 Karar sayılı kararıyla iptaline, bu sözcüğün uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararın Resmi Gazetede yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına 17.3.2011 tarihinde karar verilmiştir.”
Anayasa Mahkemesi Kararlarının Özelliği ve Geriye Yürümezliğinin İrdelenmesi;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 153/2. fıkrasında; Anayasa Mahkemesinin, bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceğini vurguladıktan sonra aynı maddenin 5. fıkrasında da “iptal kararlarının geriye yürüyemeyeceği” açıklanmıştır.
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararları, İdari Yargıda verilen iptal kararlarından farklı bir özelliğe sahiptir. İdari Yargıda asıl olan iptal kararlarının geriye yürümesi yani iptal edilen idari işlemin doğduğu andan itibaren yok sayılması esas alınmasına karşın, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının geriye yürümemesi asıldır. Bu bakımdan İdari Yargıdaki iptal kararları beyan edici, açıklayıcı nitelikte olduğu halde Türk Anayasa Yargısındaki iptal kararları genelde kurucu (inşai-yenilik doğurucu) niteliktedir.
Türk Anayasa sisteminde benimsenen iptal kararının geriye yürümezliği kuralının getiriliş amacı, kazanılmış hakları ve hukuksal güvenliği ortadan kaldırıcı ya da toplumun adalet anlayışını zedeleyici sonuçlar doğurmasından kaygı duyulmasını önlemek, Devlete olan güven duygularını sarsmamak, Devlet yaşamında hukuk kargaşasına neden olmamak, hukuk güvenliğini ve istikrarını sağlamak olarak özetlenebilir.
Bu bakımdan iptal kararlarının geriye yürümezliği ilkesi, kabul edilen önemli bir ilkedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi; 12.12.1989 gün ve 1989/11 Esas, 1989/48 Karar sayılı kararında, “Türk Anayasa sisteminde Devlete güven ilkesini sarsmamak ve ayrıca Devlet yaşamında bir karmaşaya neden olmamak için iptal kararlarının geriye yürümezliği kuralı kabul edilmiştir. Böylece hukuksal ve nesnel alanda sonuçlarını doğurmuş bulunan durumların iptal kararlarının yürürlüğe gireceği güne kadar ki dönem için geçerli sayılması sağlanmıştır.” denilmek suretiyle konunun önemi vurgulanmıştır.
Esasen bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde, tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların (kazanılmış hakların) korunması Hukuk Devletinin bir gereğidir. O nedenle hukuksal ve maddi alanda etkisini göstermiş hukuk kuralları uyarınca tamamlanmış ve sonuçlarını doğurmuş bulunan kazanılmış haklara Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün geriye yürüyemeyeceğinin (ceza mahkûmiyetlerinde durum farklıdır) kabulü kaçınılmazdır.
Bu durumda kazanılmış haklar kavramı Hukuk Devleti kavramının temelini oluşturan unsurlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte sonuçlara yol açan yorumlar, Anayasanın 2. maddesinde ifadesini bulan “Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir Hukuk Devletidir” hükmüne aykırılık oluşturacağı gibi toplumsal kararlılığı, hukuksal güvenceyi ortadan kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve bu nedenle kabul edilemez.
Anayasa Mahkemesinin 19.12.1989 gün ve 1989/14 Esas, 1989/49 Karar sayılı kararında aynen; “bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların korunması Hukuk Devletinin gereği olduğunu” vurgulamaktadır.
Bu karara paralel olarak Danıştay’da; 16.12.1966 tarih ve 1963/386 Esas, 1966/1642 Karar sayılı kararında; “iptal kararları geriye yürümez” kuralının kazanılmış hakları saklı tutmak, hukuk kararlılığı ve dolayısıyla kamu düzenini korumak amacıyla getirildiği görüşü benimsenmiştir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, kural olarak Resmi Gazetede yayımlandıkları tarihten itibaren ve geleceğe dönük olarak hukuki sonuçlar doğurmaktadırlar. Bu nedenledir ki, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından önce iptal edilen yasa kuralına dayanılarak verilen ve kesinleşmiş mahkeme kararının Anayasa Mahkemesi kararından etkilenemeyeceği açıktır. Yani Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının, iptal edilen yasa kuralına dayanılarak daha önce verilip kesinleşmiş olan hükme etkili olması olanaklı değildir.
Saptanan bu olgular karşısında Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının ya da kanunların geriye yürümezliği ilkesinin istisnalarını kamu düzeni, genel ahlak kuralları ile kazanılmış hak ilkesi oluşturmaktadır. Kazanılmış (müktesep) hakkın söz konusu olduğu durumlarda Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının uygulanamayacağı kabul edilmektedir.
Eldeki dosyada söz konusu olan somut olaya gelince: TMK.nun 713/2. fıkrasında açıklanan üç ayrı hukuki sebepten biri olan “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesince iptalinden sonra elde bulunan veya açılacak olan davalara etkisinin ne olacağı üzerinde durulması gerekmektedir. TMK.nun 713/1. fıkrasında; “tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak 20 yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.” denilmiştir.
Aynı maddenin 2. fıkrasında ise; “aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya 20 yıl önce ölmüş ya da hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı bulunan taşınmazın tamamının veya bölünmesinde sakınca olmayan bir parçasının zilyedi de, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir” amir hükmüne yer verilmiştir.
Görüldüğü gibi TMK.nun 713/2. fıkrasına dayalı olarak açılan davaların başarıya ulaşması; bu fıkrada belirtilen koşullar yanında aynı zamanda 713/1. fıkrasındaki koşulların da gerçekleşmiş bulunmasına bağlıdır. Çünkü 2. fıkrada; “aynı koşullar altında…” denilmek suretiyle aynı maddenin 1. fıkrasına atıfta bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle 1. fıkradaki koşulların araştırılıp belirlenmesi zorunludur. TMK.nun 713/5. fıkrasının son cümlesinde ise; “Mülkiyet, birinci fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur.” ilkesi getirilmiştir. Bu ilke 1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanunla anılan fıkraya eklenmiştir.
4.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararından önce 743 sayılı TKM.nin 639 (TMK.nun 713). maddesine dayalı olarak açılan davalarda mülkiyetin hangi tarihte doğacağı ve kazanılacağı konusu gerek uygulamada ve gerekse doktrinde oldukça tartışmalı idi. 4.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı ile; “kazandırıcı zamanaşımı yoluyla tapusuz taşınmazların edinilmesine ilişkin TMK.nun 639/1. maddesine göre verilen tescil kararları inşai-ihdası (yapıcı-kurucu-yenilik doğurucu) nitelikli kararlardır. Mülkiyet hakkı bu kararların kesinleştiği anda kazanılır.” görüşü benimsenmişti. Daha sonra 1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı TMK.nun 713/5. fıkrasının son cümlesiyle aynı maddenin 1 ve 2. fıkralarını da kapsayacak biçimde, mülkiyetin 1. fıkrada öngörülen koşulların oluşmasıyla kazanılacağı kabul edilmiştir.
İşte TMK.nun 713/5. fıkrasında mülkiyet, 1. fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur ibaresi TMK.nun 713/1 ve 2. fıkralarına dayalı olarak açılan davalar açısından “kazanılmış (müktesep) hak” olarak kabul edilip edilemeyeceği sorunu karşımıza çıkmaktadır. Sözü edilen ibare ile 1 ve 2. fıkralarında yer alan tüm koşulların gerçekleşmesi yanında aynı maddenin 1. fıkrasında açıklanan 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda mülkiyetin kazanılacağı kastedilmektedir. Şu halde, Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.3.2011 tarihinden önce dava açanlar (eldeki davalar) ile açmayanlar bakımından 20 yıllık kazanma süresi ve 2. fıkrada açıklanan maliki 20 yıl önce ölmüş olan kişi bakımından söz konusu süreler dolmuş ise bunlar açısından kazanılmış (müktesep) hakkın kabul edilip edilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekir.
TMK.nun 713/5. fıkrasına eklenen ibare ile mülkiyet hakkının tüm kazanma koşullarının oluşması ile 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda kazanılacağı açıklandığına ve bu konuda hiçbir duraksama söz konusu olamayacağına göre az önce açıklanan durumlar bakımından kazanılmış hakkın varlığının kabulü gerekmektedir. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar da bunu doğrulamaktadır. 4721 sayılı Kanunla getirilen ve TMK.nun 713/5. fıkranın son cümlesi için gösterilen gerekçede de şu ifade yer almaktadır: “Gerçekten, mülkiyet hakkının hangi anda kazanılmış olacağı sorusunu cevaplayan bu yeni hükme göre, mülkiyet 1. fıkrada öngörülmüş olan bütün şartların gerçekleştiği anda kazanılmış olacak, yani hâkimin vereceği tescil kararı geriye dönük (makable şamil) sonuç doğuracaktır.” denilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararıyla birlikte 17.3.2011 tarihinde aynı zamanda; “…kararın Resmi Gazetede yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına” karar verilmiştir. Şu halde yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.3.2011 tarihinden önce açılmış bulunan davalar bakımından maliki 20 yıl önce ölmüş ve o tarihten dava tarihine veya kayıt maliki adına bulunan tapu kaydının intikal gördüğü tarihe kadar diğer kazanma koşulları yanında 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür davalar bakımından kazanılmış (müktesep) hakkın kabulü gerekir. Uyuşmazlığa konu yapılan tapu kaydı; malikin ölüm tarihinden itibaren 20 yıllık kazanma süresi geçtikten sonra intikal görmüş ise bu tür intikal gören kayıt hukuken bir değer taşımaz ve intikal maliklerine
herhangi bir hak bahşetmez. Yine dava açmamış ancak; Anayasa Mahkemesinin verdiği yürürlüğünün durdurulması karar tarihi olan 17.3.2011 tarihinden önce hak sahipleri yararına kazanma koşulları oluşmuş, malik 20 yıl önce ölmüş ve 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür hak sahiplerinin de dava açma yönünden kazanılmış haklarının olduğunun da kabulü gerekmektedir. Bu gibi hak sahiplerinin 17.3.2011 tarihinden önce veya sonra dava açmalarının bir önemi bulunmamaktadır.
Bu açıklamalardan sonra kazanılmış hakkın olduğu gözetilerek TMK.nun 713/2. maddesi bakımından dosya incelendiğinde; davacı, dava dilekçesinde dava konusu taşınmazlardaki, Mehmet çocukları Nuri, İbrahim, ... ve ...’ye ait 1/8 er paylara ait tapu kayıtlarının intikal görmediğini 20 yıldan çok önce ölmüş olduklarını, tapunun hukuki değerini yitirdiğini ileri sürmüş, daha sonra mahkemeye sunulan 12.10.2009 tarihli dilekçesinde evvelce dava konusu edilmeyen 2369 ada 1 parselde kayıtlı payların da tapu kaydının iptali ile adına tescilini talep etmiştir. 16.12.2009 günlü yargılama oturumunda ise, açmış oldukları davaya sadece ...’ye ait paylar bakımından devam etmek istediğini bildirmiştir. ... 2359 ada 1 ve 3, 2360 ada 5 parsellerde 1/8 oranında, 2369 ada 1 parselde ise 48/2400 oranında paya sahip olup, mevcut paylar halen tapuda adına kayıtllı bulunmaktadır. Dosya muhtevasına, dava evrakı ile yargılama tutanakları münderecatına, mevcut deliller mahkemece takdir edilerek karar verildiğine, dava konusu 2359 ada 1 ve 3, 2360 ada 5 parsel sayılı taşınmazların 5.5.1919 tarihinde ölen ... adına kadastro sonucu 1/8 paylı olarak 29.1.1970 tarihinde tesbit ve tescil edildiği, dava tarihine kadar 20 yılı aşkın süre içerisinde intikal görmediği gibi davacının davasız, aralıksız malik sıfatı ile zilyetliğinde bulunduğunun yerel bilirkişi ve tanıklarca da bildirildiğine göre, dava konusu ... adına bulunan 2359 ada 1 ve 3, 2360 ada 5 parsel sayılı taşınmazlardaki 1/8 paya ait tapu kaydının hukuki değerini yitirdiğinin kabulünde herhangi bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Bu bakımdan hükmü temyiz eden davalılar vekilinin aşağıdaki husus dışında tüm temyiz itirazlarının reddi ile hükmün dava konusu 2359 ada 1 ve 3, 2360 ada 5 parsellere ilişkin bölümünün ONANMASINA,
Dava konusu 2369 ada 1 parsel sayılı taşınmaza yönelik temyiz itirazlarına gelince; davacı, dava dilekçesinde iptal ve tescilini istediği taşınmazlara ait parsel numaralarına bildirmiştir. Usule uygun bir biçimde dava değeri üzerinden harçları da tahsil edilmiştir. Ne var ki davacı tarafından yargılama sırasında mahkemeye sunulan 12.10.2009 tarihli, kayıt maliklerinin mirasçılarından ...’in davaya dahil edilmesine ilişkin dilekçesinde, dava konusu ettiği diğer taşınmazların arasına ilave etmek suretiyle 2369 ada 1 parsel sayılı taşınmaza ait tapudaki ...’ye ait 48/2400 oranındaki payın da iptaline ve adına tapuya tesciline karar verilmesini istemiştir. Yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde hak iddia eden herkes dava açma hakkına sahiptir. İleri sürülen hak veya şeyler birlikte olabileceği gibi tek tek de olabilir. Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılmakta (HMK.nun 118m) ise de, görülüp sonuçlandırılması için dava harçlarının tahsil edilmesi zorunludur (HMK.120m). Hakim, tarafların talep sonuçları ile bağlıdır. Ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK.26 m). Davanın tarafları, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptir. Açıklama yapma ispat hakkını kullanma bu haklardandır. Bu açıklamalar karşısında, anılan taşınmaz bakımından, dava dilekçesinde talep edilmediği gibi, ıslah suretiyle ya da yöntemine uygun bir biçimde harcı yatırılarak açılıp birleştirilen dava bulunmadığı halde, davalıların da savunma yapma hakları kısıtlanmak suretiyle, isteğin aşılarak 2369 ada 1 parsel sayılı taşınmaz yönünden de iptal ve tescile karar verilmiş bulunması doğru değildir.Davalılar ... ve ... ve ... vekilinin temyiz itirazları bu bakımdan yerinde olduğundan kabulü ile hükmün 2369 ada 1 parsele ilişkin bölümü yönünden 6100 sayılı HMK.nun geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK.nun 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA ve 90,75 TL peşin harcın istek halinde temyiz eden davalılara iadesine 12.12.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy