MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
... ile ... ve müşterekleri aralarındaki tapu iptali ve tescil davasının kabulüne dair... (Kapatılan) Asliye Hukuk Mahkemesi'nden verilen 23.02.2012 gün ve 61/49 sayılı hükmün duruşma yapılması suretiyle Yargıtay'ca incelenmesi bir kısım davalılar vekili tarafından istenilmiştir. Dosya incelenerek işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 15.01.2013 Salı günü tayin edilerek taraflara çağrı kağıdı gönderilmişti. Duruşma günü temyiz eden davalılar ... ve müşterekleri vekili Avukat ... ve karşı taraftan davacı ... vekili Avukat ... geldiler. Duruşmaya başlanarak temyiz isteğinin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan ve hazır bulunanların sözlü açıklaması dinlendikten sonra duruşmaya son verilerek; dosya incelendi, gereği düşünüldü:
K A R A R
Davacı ... vekili, 226 parsel maliki ...l’in 1976 yılında öldüğünü, taşınmazın 1986 yılında davacı tarafından mirasçılardan...’ten satın alındığını ve o tarihten itibaren malik sıfatı ile davasız aralıksız kullanıldığını, bir intikal de yapılmadığını, tapunun hukuki değerini yitirdiğini açıklayarak 226 parsele ait tapu kaydının TMK’nun 713/2.maddesine göre iptali ile davacı adına tapuya tesciline karar verilmesini istemiştir.
Bir kısım davalılar vekili, tapulu taşınmazın harici satışının geçersiz olduğunu, kayıt maliki...’ün 1976 yılında vurularak öldürüldüğünü, köyde gerçekleşen bu hadiseler sonucu bir kısım davalıların zaten olaydan önce evlenerek köyden ayrıldığını bir kısmının da bu olaydan sonra tümüyle köyden ayrıldıklarını, sonrasında davalılardan...‘ın taşınmaz üzerine yurt dışına henüz alamadığı eşi, çocukları ve de annesinin barınması için tek katlı 1979 yılında bir ev inşa ettirdiğini, bu evde üç yıl aile fertleri ile birlikte kaldıklarını, 1983 yılında ise bu evden tamamen ayrıldıklarını, iki yıl boş kalan bu eve köyde yarıcı olarak çalışan Laz lakaplı...‘ın göz kulak olması için evde oturmasına izin verdiklerini, bu şahsın 7-8 yıl kaldığını, daha sonra evden ayrıldığını, evin şu an ...‘in yaptırdığı şekilde metruk durumda olduğunu, davacı ile davalılar arasında akdedilmiş geçerli bir harici satış sözleşmesi olmadığını, TMK 203 ve TMK 630.maddelerindeki düzenleme karşısında tapulu taşınmazın sadece bir mirasçı tarafından haricen satıldığı iddiasının usule, yasaya ve gerçeğe aykırı olduğunu, sunulan senetlerin fotokopi olup ne için düzenlendiklerinin anlaşılamadığını, erkeklerden birinin yaptığı işlemden diğer mirasçıların sorumlu tutulmasının da mümkün olmadığını, TMK 713/2.maddesindeki koşulların gerçekleşmediğini açıklayarak davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.
Mahkemece, davanın kabulü ile dava konusu ... İli,... İlçesi,... Köyü 226 parselde tapuya kayıtlı taşınmazın... oğlu ...adına olan tapu kaydının iptali ile davacı adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmesi üzerine hüküm, bir kısım davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava, TMK.nun 713/2.fıkrasında yer alan maliki 20 yıl önce ölmüş bulunan ve tapunun intikal görmemesi nedeniyle hukuki değerini yitirdiği hukuksal sebebine dayalı olarak açılan mülkiyetin aktarılmasına ilişkin tapu iptali ve tescil davasıdır.... Köyü 226 parsel, 17200 m2 miktarında ve tarla vasfı ile tapulama çalışmaları sonunda 29.7.1972 tarihinde... oğlu .. ... adına tapuya tescil edilmiş, tapu kaydında dava tarihine kadar bir intikal yapılmamıştır. Dosya arasındaki mirasçılık belgesine göre kayıt maliki ... oğlu... 11.1.1976 tarihinde ölmüş ve geride davalıları mirasçı olarak bırakmıştır. Malikin tüm mirasçıları yargılamada davalı olarak yer almışlardır.
Somut olayda çözümlenmesi gereken öncelikli sorun; eldeki temyiz incelemesinin yapıldığı aşamada yerel mahkemenin kararına dayanak oluşturan hükmün TMK.nun 713/2. fıkrasındaki; “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesince iptaline ilişkin kararı ve bu karar yayımlanana kadar hükmün yürürlüğünün durdurulması kararının eldeki davaya etkisinin ne olacağı hususudur.
Davaya dayanak oluşturan TMK.nun 713/2. fıkrasında yer alan “…ölmüş…” sözcüğünün, “Anayasa Mahkemesinin 17.03.2011 gün ve 2009/58 Esas, 2011/52 Karar sayılı kararıyla iptaline, bu sözcüğün uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararın Resmi Gazetede yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına 17.03.2011 tarihinde karar verilmiştir.”
Anayasa Mahkemesi Kararlarının Özelliği ve Geriye Yürümezliğinin İrdelenmesi;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 153/2. fıkrasında; Anayasa Mahkemesinin, bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceğini vurguladıktan sonra aynı maddenin 5. fıkrasında da “iptal kararlarının geriye yürüyemeyeceği” açıklanmıştır.
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararları, İdari Yargıda verilen iptal kararlarından farklı bir özelliğe sahiptir. İdari Yargıda asıl olan iptal kararlarının geriye yürümesi yani iptal edilen idari işlemin doğduğu andan itibaren yok sayılması esas alınmasına karşın, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının geriye yürümemesi asıldır. Bu bakımdan İdari Yargıdaki iptal kararları beyan edici, açıklayıcı nitelikte olduğu halde Türk Anayasa Yargısındaki iptal kararları genelde kurucu (inşai-yenilik doğurucu) niteliktedir.
Türk Anayasa sisteminde benimsenen iptal kararının geriye yürümezliği kuralının getiriliş amacı, kazanılmış hakları ve hukuksal güvenliği ortadan kaldırıcı ya da toplumun adalet anlayışını zedeleyici sonuçlar doğurmasından kaygı duyulmasını önlemek, Devlete olan güven duygularını sarsmamak, Devlet yaşamında hukuk kargaşasına neden olmamak, hukuk güvenliğini ve istikrarını sağlamak olarak özetlenebilir.
Bu bakımdan iptal kararlarının geriye yürümezliği ilkesi, kabul edilen önemli bir ilkedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi; 12.12.1989 gün ve 1989/11 Esas, 1989/48 Karar sayılı kararında, “Türk Anayasa sisteminde Devlete güven ilkesini sarsmamak ve ayrıca Devlet yaşamında bir karmaşaya neden olmamak için iptal kararlarının geriye yürümezliği kuralı kabul edilmiştir. Böylece hukuksal ve nesnel alanda sonuçlarını doğurmuş bulunan durumların iptal kararlarının yürürlüğe gireceği güne kadar ki dönem için geçerli sayılması sağlanmıştır.” denilmek suretiyle konunun önemi vurgulanmıştır.
Esasen bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde, tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların (kazanılmış hakların) korunması Hukuk Devletinin bir gereğidir. O nedenle hukuksal ve maddi alanda etkisini göstermiş hukuk kuralları uyarınca tamamlanmış ve sonuçlarını doğurmuş bulunan kazanılmış haklara Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün geriye yürüyemeyeceğinin (ceza mahkûmiyetlerinde durum farklıdır) kabulü kaçınılmazdır.
Bu durumda kazanılmış haklar kavramı Hukuk Devleti kavramının temelini oluşturan unsurlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte sonuçlara yol açan yorumlar, Anayasanın 2. maddesinde ifadesini bulan “Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir Hukuk Devletidir” hükmüne aykırılık oluşturacağı gibi toplumsal kararlılığı, hukuksal güvenceyi ortadan kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve bu nedenle kabul edilemez.
Anayasa Mahkemesinin 19.12.1989 gün ve 1989/14 Esas, 1989/49 Karar sayılı kararında aynen; “bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların korunması Hukuk Devletinin gereği olduğunu” vurgulamaktadır.
Bu karara paralel olarak...’da; 16.12.1966 tarih ve 1963/386 Esas, 1966/1642 Karar sayılı kararında; “iptal kararları geriye yürümez” kuralının kazanılmış hakları saklı tutmak, hukuk kararlılığı ve dolayısıyla kamu düzenini korumak amacıyla getirildiği görüşü benimsenmiştir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, kural olarak Resmi Gazetede yayımlandıkları tarihten itibaren ve geleceğe dönük olarak hukuki sonuçlar doğurmaktadırlar. Bu nedenledir ki, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından önce iptal edilen yasa kuralına dayanılarak verilen ve kesinleşmiş mahkeme kararının Anayasa Mahkemesi kararından etkilenemeyeceği açıktır. Yani Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının, iptal edilen yasa kuralına dayanılarak daha önce verilip kesinleşmiş olan hükme etkili olması olanaklı değildir.
Saptanan bu olgular karşısında Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının ya da kanunların geriye yürümezliği ilkesinin istisnalarını kamu düzeni, genel ahlak kuralları ile kazanılmış hak ilkesi oluşturmaktadır. Kazanılmış (müktesep) hakkın söz konusu olduğu durumlarda Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının uygulanamayacağı kabul edilmektedir.
Eldeki dosyada söz konusu olan somut olaya gelince: TMK'nun 713/2. fıkrasında açıklanan üç ayrı hukuki sebepten biri olan “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesince iptalinden sonra elde bulunan veya açılacak olan davalara etkisinin ne olacağı üzerinde durulması gerekmektedir. TMK'nun 713/1. fıkrasında; “tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak 20 yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.” denilmiştir.
Aynı maddenin 2. fıkrasında ise; “aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya 20 yıl önce ölmüş ya da hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı bulunan taşınmazın tamamının veya bölünmesinde sakınca olmayan bir parçasının zilyedi de, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir” amir hükmüne yer verilmiştir.
Görüldüğü gibi TMK'nun 713/2. fıkrasına dayalı olarak açılan davaların başarıya ulaşması; bu fıkrada belirtilen koşullar yanında aynı zamanda 713/1. fıkrasındaki koşulların da gerçekleşmiş bulunmasına bağlıdır. Çünkü 2. fıkrada; “aynı koşullar altında…” denilmek suretiyle aynı maddenin 1. fıkrasına atıfta bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle 1. fıkradaki koşulların araştırılıp belirlenmesi zorunludur.
TMK'nun 713/5. fıkrasının son cümlesinde ise; “Mülkiyet, birinci fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur.” ilkesi getirilmiştir. Bu ilke 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanunla anılan fıkraya eklenmiştir.
04.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararından önce 743 sayılı TKM'nin 639 (TMK.nun 713). maddesine dayalı olarak açılan davalarda mülkiyetin hangi tarihte doğacağı ve kazanılacağı konusu gerek uygulamada ve gerekse doktrinde oldukça tartışmalı idi. 04.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı ile; “kazandırıcı zamanaşımı yoluyla tapusuz taşınmazların edinilmesine ilişkin TMK'nun 639/1. maddesine göre verilen tescil kararları inşai-ihdası (yapıcı-kurucu-yenilik doğurucu) nitelikli kararlardır. Mülkiyet hakkı bu kararların kesinleştiği anda kazanılır.” görüşü benimsenmişti. Daha sonra 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı TMK'nun 713/5. fıkrasının son cümlesiyle aynı maddenin 1 ve 2. fıkralarını da kapsayacak biçimde, mülkiyetin 1. fıkrada öngörülen koşulların oluşmasıyla kazanılacağı kabul edilmiştir.
İşte TMK.nun 713/5. fıkrasında mülkiyet, 1. fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur ibaresi TMK'nun 713/1 ve 2. fıkralarına dayalı olarak açılan davalar açısından “kazanılmış (müktesep) hak” olarak kabul edilip edilemeyeceği sorunu karşımıza çıkmaktadır. Sözü edilen ibare ile 1. ve 2. fıkralarında yer alan tüm koşulların gerçekleşmesi yanında aynı maddenin 1. fıkrasında açıklanan 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda mülkiyetin kazanılacağı kastedilmektedir. Şu halde, Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.03.2011 tarihinden önce dava açanlar (eldeki davalar) ile açmayanlar bakımından 20 yıllık kazanma süresi ve 2. fıkrada açıklanan maliki 20 yıl önce ölmüş olan kişi bakımından söz konusu süreler dolmuş ise bunlar açısından kazanılmış (müktesep) hakkın kabul edilip edilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekir.
TMK'nun 713/5. fıkrasına eklenen ibare ile mülkiyet hakkının tüm kazanma koşullarının oluşması ile 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda kazanılacağı açıklandığına ve bu konuda hiçbir duraksama söz konusu olamayacağına göre az önce açıklanan durumlar bakımından kazanılmış hakkın varlığının kabulü gerekmektedir.
Yukarıda yapılan tüm açıklamalar da bunu doğrulamaktadır. 4721 sayılı Kanunla getirilen ve TMK'nun 713/5. fıkranın son cümlesi için gösterilen gerekçede de şu ifade yer almaktadır: “Gerçekten, mülkiyet hakkının hangi anda kazanılmış olacağı sorusunu cevaplayan bu yeni hükme göre, mülkiyet 1. fıkrada öngörülmüş olan bütün şartların gerçekleştiği anda kazanılmış olacak, yani hâkimin vereceği tescil kararı geriye dönük (makable şamil) sonuç doğuracaktır.” denilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararıyla birlikte 17.03.2011 tarihinde aynı zamanda; “…kararın Resmi Gazetede yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına” karar verilmiştir. Şu halde yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.03.2011 tarihinden önce açılmış bulunan davalar bakımından maliki 20 yıl önce ölmüş ve o tarihten dava tarihine veya kayıt maliki adına bulunan tapu kaydının intikal gördüğü tarihe kadar diğer kazanma koşulları yanında 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür davalar bakımından kazanılmış (müktesep) hakkın kabulü gerekir. Uyuşmazlığa konu yapılan tapu kaydı; malikin ölüm tarihinden itibaren 20 yıllık kazanma süresi geçtikten sonra intikal görmüş ise bu tür intikal gören kayıt hukuken bir değer taşımaz ve intikal maliklerine herhangi bir hak bahşetmez. Yine dava açmamış ancak; Anayasa Mahkemesinin verdiği yürürlüğünün durdurulması karar tarihi olan 17.03.2011 tarihinden önce hak sahipleri yararına kazanma koşulları oluşmuş, malik 20 yıl önce ölmüş ve 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür hak sahiplerinin de dava açma yönünden kazanılmış haklarının olduğunun da kabulü gerekmektedir. Bu gibi hak sahiplerinin 17.03.2011 tarihinden önce veya sonra dava açmalarının bir önemi bulunmamaktadır.
Bu açıklamalardan sonra kazanılmış hakkın olduğu gözetilerek TMK'nun 713/2. maddesi bakımından dosya incelendiğinde; mahkemenin TMK'nun 713/2.maddesi bakımından iyi niyetin bir önemi olmadığı, iddia edilen satış geçersiz bile olsa kazanma koşulları bakımından satın almanın ancak malik sıfatı ile zilyetliğin başlangıcı bakımından önemi olduğu, satış olmasa bile kazanma süresi ve koşullarının ispatlanması halinde mülkiyetin kazanılabileceğine ilişkin gerekçeler yerindedir. Bu gerekçelerle Mahkemece toplanan delillere göre davacı taraf lehine kazanma koşulları oluştuğundan kabule karar verilmiş ise de, TMK’nun 713/2.maddesi gereği mülkiyetin kazanılabilmesi için gerekli koşullardan biri de dava konusu taşınmazın ölüm veya tutanağın kesinleştiği tarihten dava tarihine kadar 20 yılı aşkın malik sıfatı ile zilyet olunduğunun ispatlanmasıdır. Davacı tarafın zilyetliğinin belirlenmesi bakımından mahallinde yapılan keşifte dinlenen mahalli bilirkişi ve taraf tanıkları benzer beyanlarında, davalıların murisi ...’ün dava konusu taşınmaz dışındaki bir arazi meselesi yüzünden dava dışı gerçek kişi tarafından 1976 yılında vurularak öldürüldüğü, ölümü sonrası 1986 yılına kadar... mirasçılarının taşınmazı kullandığı ifade edilmiştir. Ancak 1986 sonrası zilyetlik bakımından davacı tanıkları ile davalı taraf tanıklarının beyanları arasında bir takım çelişkiler bulunmaktadır. Esasen bu çelişkilerin giderilerek davacının malik sıfatı ile zilyet olup olmadığının açıklığa kavuşturulması ve bu husustaki tereddütün ortadan kaldırılması gerekmekte ise de 24.3.2011 tarihli duruşmada her iki taraf vekili de taraflar arasında husumet olduğunu, taraf tanıklarının keşif mahallinde dinlenilmesinin sakıncalı olabileceğini açıklayarak tanıkların ayrı duruşmalarda hazır edilerek dinlenilmesini istediklerine göre bu çelişkilerin taşınmaz başında iki taraf tanıklarının dinlenilmek suretiyle çözümlenmesi imkanı olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda tanık ifadeleri yanında diğer toplanan delillerin de dikkate alınarak uyuşmazlık çözüme kavuşturulmalıdır. İki taraf vekilinin beyanları karşısında taraflar arasında husumet olduğu belirlendiğine, iki taraf tanıklarının da davacının köyde genelde yarıcılık yaptığı bildirildiğine göre davalıların murisi...’ün 1976 yılında ölümü sonrası bir süre kayıt malikinin mirasçıları taşınmazı kullanmışlarsa da murislerinin ölümünden kaynaklanan durum nedeniyle köyü terk ettiklerinin, bu durumun davalıların iradesi dışında gerçekleştiğinin, davacının zilyetliğinin de bu nedenle malik sıfatı ile olmadığının kabulü gerektiği sonucuna varılmıştır. 1986 yılında mirasçılardan birinin satışının da elbirliği mülkiyeti sebebiyle tek başına sonuç doğurmayacağı yanında taşınmaz başına gelme imkanı olmadığı kabul edilen davalıların durumu karşısında davacının malik sıfatı ile zilyetliğin bu satış ile başladığı da kabul edilemez. Diğer yandan bir kısım tanık beyanlarında taşınmazın davacı tarafından bir süre (bazı beyanlarda 7-8 yıl kadar) kullanıldıktan sonra boş kaldığı ifade edilmiş olup bu husus 04.01.2002 tarihli ziraat mühendisi bilirkişi raporundaki taşınmazın 6600 m2’sinin irili ufaklı orman ağaçları ile kaplı olduğu açıklaması ile desteklenmiştir. Dosyaya sunulan fotoğraflarda da taşınmaz üzerindeki evin bakımsızlığı görülmektedir. Bu anlatımlar ve açıklamalara göre özellikle davalıların köyden uzak durmalarının sebebinin murislerinin öldürülmesinin doğurduğu sonuçlardan olması, husumetten kaynaklanması karşısında Mahkemece davacının zilyetliğinin malik sıfatı ile olduğunun kabulü doğru olmamıştır. Malik sıfatı ile zilyetliğin olmadığı durumda TMK’nun 713/2.maddesinde yazılı kazanma koşullarının gerçekleştiğinden söz edilemez. Bu nedenle davanın reddine karar verilmesi gerekirken 1986 yılında başlayan zilyetliğin malik sıfatı ile olduğu kabul edilerek yazılı şekilde kabule karar verilmiş olması doğru olmamıştır.
Bir kısım davalılar vekilinin temyiz itirazları bu bakımdan yerinde olduğundan kabulü ile hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle ve 6100 sayılı HMK'nun Geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA,Yargıtay duruşmasının yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca 990,00 TL Avukatlık Ücreti'nin davacıdan alınarak Yargıtay duruşmasında avukat marifetiyle temsil olunan davalıya verilmesine, taraflarca HUMK'nun 388/4. (HMK m.297/ç) ve 440/I. maddeleri gereğince Yargıtay Daire ilamının tebliğinden itibaren ilama karşı 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine ve 1.236,75 TL peşin harcın istek halinde temyiz eden bir kısım davalılara iadesine, 15.01.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy