MAHKEMESİ : Antalya 6. Asliye Hukuk Mahkemesi
TARİHİ : 08/05/2013
NUMARASI : 2009/506-2013/286
İ.. K.. ve müşterekleri ile R.. D.. ve müşterekleri aralarındaki tapu iptali ve tescil davasının reddine dair Antalya 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nden verilen 08.05.2013 gün ve 506/286 sayılı hükmün Yargıtay'ca duruşmalı olarak incelenmesi davacılar vekili tarafından süresinde istenilmiş ise de duruşma isteğinin değerden reddine karar verilmiş olmakla; dosya incelendi, gereği düşünüldü:
KARAR
Davacılar vekili, davacıların Antalya İli, Döşemealtı ilçesi,.. köyü .. ve .. nolu parsellerde hissedar olduğunu, parselde kayıt maliki olan kişilerin çok uzun yıllar önce vefat ettiğini, bu nedenle TMK'nun 713/2.maddesi uyarınca zilyetlikten edinme sürelerinin oluştuğunu, kayıt maliklerinin ölümünden sonra mirasçılara intikalin yapılmadığını, dava konusu taşınmazlarda kayıt maliki olan davalıların murislerine ait 1/2 payı davacı İ.. K..'ın geri kalan 1/2 payı ise ölünceye kadar A.K..'ın kullandığını, onun ölümünden sonra ise bu payı A..K.. mirasçıları D.. A.. ve M.. K..'ın kullandığını, bu nedenle dava konusu Antalya İli, Döşemealtı İlçesi, .. köyü 214, .. ve . nolu parsellerde kayıt maliki görünen F.. k..ı H.. T.., K. kocası M..A..D., K.. Kızı R.. D.., K.. kızı H.. İşnaz, K. oğlu M.. D. K.. k.. Ş.. A.'nın paylarının iptali ile 1/2'sinin davacı İ.. K.. adına, 1/4'ünün Ahmet Kızılay mirasçısı davacı D.. A.. ve 1/4'nün de A.. K. mirasçısı davacı M.. K.. adına tapuya kayıt ve tescilini istemiştir.
Davalılardan R.. İ.., R.. D.., M.. A.. ve Ö.. D.. vekili davacıların dava konusu taşınmazı F.. kızı D.. K..'dan ve diğer mirasçılardan satış vaadi sözleşmesi ile satın aldığının anlaşıldığını, ancak davalarını TMK'nun 713/2.maddesine dayandırmalarının hakkın kötüye kullanımı olduğunu, ortaklardan birinin satış vaadinde bulunmasının taahhüt olarak geçerli olacağını, ancak ortaklık çözülünceye kadar ifa olanağının bulunmayacağını, gaip kişiler hakkında Antalya Defterdarlığı'nın kayyım olarak atandığını tapudaki payların hukuki değerini kaybetmediğini, tapuda kayıtlı taşınmazın zilyetlikle kazanılmasının mümkün olmadığını, müvekkillerinin tapu maliklerinin mirasçısı olduğunu, paylardan haberdar olmadıklarından davanın reddini savunmuşlardır.
Diğer davalılara, duruşma gün ve saatini bildirir usulüne uygun davetiye tebliğine rağmen duruşmalara gelmedikleri gibi herhangi bir beyanda da bulunmamışlardır.
Mahkemece, davacılar, davalı parsellerde hissedar olduklarını, davalıların murislerinin de dava konusu parsellerde hissedar olduğunu, parselleri kendilerinin
kullandığını, kayıt maliklerinin uzun zaman önce öldüğünü, bu nedenlerle dava konusu parsellerdeki davalıların hissesinin iptali ile adlarına tescilini talep ve dava ettikleri, davalı parsellerde hissedar bulunan kişiler tanınmadığından ve bilinmediğinden Antalya Defterdarlığı'nın 2008/1943 Esas 2009/58 sayılı Karar ile kayyım tayin edildiği dosyada mevcut nüfus kayıtları, veraset ilamları ve tapuda isim düzeltilmesi soy isim ve baba adı eklenmesi davaları dikkate alındığında, tapuda hissedar bulunan kişilerin kimlik bilgileri ve mirasçılarının belirli olduğu her ne kadar davacılar dava konusu taşınmazların maliklerinin uzun süre önce öldüğünü ve parsellerin kendi zilyetliklerinde olduğunu bu yeri davalıların kullanmadığını beyan etmişlerse de tapu maliklerinin mirasçıları belirlenmiş olup davacıların da tapu maliklerinin kim olduğunu bildiğinden TMK'nun 713/2.maddesi gereği tescil koşulları oluşmadığından davacıların davasının reddine karar verilmiştir. Hüküm davacılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava, kazanmayı sağlayan zilyetlik ve TMK'nun 713/2. fıkrasında yer alan “...maliki 20 yıl önce ölmüş…” hukuki sebebine dayalı olarak TMK'nun 713/1 ve 2.fıkraları gereğince tapunun hukuki değerini yitirdiği gerekçesiyle açılan mülkiyetin aktarılmasına ilişkin tapu iptali ve tescil davasıdır.
TMK'nun 713/2. fıkrasında yer alan “…ölmüş…” ibaresinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi nedeniyle mahkeme kararının irdelenmesi gerekmektedir.
Somut olayda çözümlenmesi gereken öncelikli sorun; eldeki temyiz incelemesinin yapıldığı aşamada Yerel Mahkeme'nin kararına dayanak oluşturan hükmün TMK'nun 713/2. fıkrasındaki; “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesi'nce iptaline ilişkin kararı ve bu karar yayımlanana kadar hükmün yürürlüğünün durdurulması kararının eldeki davaya etkisinin ne olacağı hususudur.
Davaya dayanak oluşturan TMK'nun 713/2. fıkrasında yer alan “…ölmüş…” sözcüğünün, Anayasa Mahkemesi'nin 17.03.2011 gün ve 2009/58 Esas, 2011/52 Karar sayılı kararıyla iptaline, bu sözcüğün uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararın Resmi Gazete'de yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına 17.03.2011 tarihinde karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi Kararlarının Özelliği ve Geriye Yürümezliğinin İrdelenmesi;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 153/2. fıkrasında; Anayasa Mahkemesi'nin, bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceğini vurguladıktan sonra aynı maddenin 5. fıkrasında da “iptal kararlarının geriye yürüyemeyeceği” açıklanmıştır.
Anayasa Mahkemesi'nin verdiği iptal kararları, idari yargıda verilen iptal kararlarından farklı bir özelliğe sahiptir. İdari yargıda asıl olan iptal kararlarının geriye yürümesi yani iptal edilen idari işlemin doğduğu andan itibaren yok sayılması esas olmasına karşın, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararlarının geriye yürümemesi asıldır. Bu bakımdan idari yargıdaki iptal kararları beyan edici, açıklayıcı nitelikte olduğu halde Türk Anayasa Yargısındaki iptal kararları genelde kurucu (inşai-yenilik doğurucu) niteliktedir.
Türk Anayasa sisteminde benimsenen iptal kararının geriye yürümezliği kuralının getiriliş amacı, kazanılmış hakları ve hukuksal güvenliği ortadan kaldırıcı ya da toplumun adalet anlayışını zedeleyici sonuçlar doğurmasından kaygı duyulmasını önlemek, Devlete olan güven duygularını sarsmamak, Devlet yaşamında hukuk kargaşasına neden olmamak, hukuk güvenliğini ve istikrarını sağlamak olarak özetlenebilir.
Bu bakımdan iptal kararlarının geriye yürümezliği ilkesi, kabul edilen önemli bir ilkedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi; 12.12.1989 gün ve 1989/11 Esas, 1989/48 Karar sayılı kararında, “Türk Anayasa sisteminde Devlete güven ilkesini sarsmamak ve ayrıca Devlet
yaşamında bir karmaşaya neden olmamak için iptal kararlarının geriye yürümezliği kuralı kabul edilmiştir. Böylece hukuksal ve nesnel alanda sonuçlarını doğurmuş bulunan durumların iptal kararlarının yürürlüğe gireceği güne kadar ki dönem için geçerli sayılması sağlanmıştır.” denilmek suretiyle konunun önemi vurgulanmıştır.
Esasen bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde, tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların (kazanılmış hakların) korunması Hukuk Devletinin bir gereğidir. O nedenle hukuksal ve maddi alanda etkisini göstermiş hukuk kuralları uyarınca tamamlanmış ve sonuçlarını doğurmuş bulunan kazanılmış haklara Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün geriye yürüyemeyeceğinin (ceza mahkûmiyetlerinde durum farklıdır) kabulü kaçınılmazdır. Bu durumda kazanılmış haklar kavramı Hukuk Devleti kavramının temelini oluşturan unsurlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte sonuçlara yol açan yorumlar, Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan “Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir Hukuk Devletidir” hükmüne aykırılık oluşturacağı gibi toplumsal kararlılığı, hukuksal güvenceyi ortadan kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve bu nedenle kabul edilemez.
Anayasa Mahkemesi 19.12.1989 gün ve 1989/14 Esas, 1989/49 Karar sayılı kararında, bir hukuk kuralının yürürlüğü sırasında, bu kurala uygun biçimde tüm sonuçları ile kesin olarak edinilmiş hakların korunmasının Hukuk Devletinin gereği olduğunu vurgulamaktadır. Bu karara paralel olarak Danıştayda; 16.12.1966 tarih ve 1963/386 Esas, 1966/1642 Karar sayılı kararında; “iptal kararları geriye yürümez” kuralının kazanılmış hakları saklı tutmak, hukuk kararlılığı ve dolayısıyla kamu düzenini korumak amacıyla getirildiği görüşünü benimsemiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları, kural olarak Resmi Gazete'de yayımlandıkları tarihten itibaren ve geleceğe dönük olarak hukuki sonuçlar doğurmaktadırlar. Bu nedenledir ki, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararından önce iptal edilen yasa kuralına dayanılarak verilen ve kesinleşmiş mahkeme kararının Anayasa Mahkemesi kararından etkilenemeyeceği açıktır. Yani Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararlarının, iptal edilen yasa kuralına dayanılarak daha önce verilip kesinleşmiş olan hükme etkili olması olanaklı değildir.
Saptanan bu olgular karşısında Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararlarının ya da kanunların geriye yürümezliği ilkesinin istisnalarını kamu düzeni, genel ahlak kuralları ile kazanılmış hak ilkesi oluşturmaktadır. Kazanılmış (müktesep) hakkın söz konusu olduğu durumlarda Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararlarının uygulanamayacağı kabul edilmektedir.
Eldeki dosyada söz konusu olan somut olaya gelince: TMK'nun 713/2. fıkrasında açıklanan üç ayrı hukuki sebepten biri olan “…ölmüş…” sözcüğünün Anayasa Mahkemesi'nce iptalinden sonra elde bulunan veya açılacak olan davalara etkisinin ne olacağı üzerinde durulması gerekmektedir. TMK'nun 713/1. fıkrasında; “tapu kütüğünde
kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak 20 yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.” denilmiştir.
Aynı maddenin 2.fıkrasında ise; “aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya 20 yıl önce ölmüş ya da hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı bulunan taşınmazın tamamının veya bölünmesinde sakınca olmayan bir parçasının zilyedi de, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir” amir hükmüne yer verilmiştir.
Görüldüğü gibi TMK'nun 713/2.fıkrasına dayalı olarak açılan davaların başarıya ulaşması; bu fıkrada belirtilen koşullar yanında aynı zamanda 713/1. fıkrasındaki koşulların da gerçekleşmiş bulunmasına bağlıdır. Çünkü 2. fıkrada; “aynı koşullar altında…” denilmek suretiyle aynı maddenin 1. fıkrasına atıfta bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle 1. fıkradaki koşulların araştırılıp belirlenmesi zorunludur.
TMK'nun 713/5. fıkrasının son cümlesinde ise; “Mülkiyet, birinci fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur.” ilkesi getirilmiştir. Bu ilke 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanunla anılan fıkraya eklenmiştir.
04.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararından önce 743 sayılı TKM'nin 639 (TMK.nun 713). maddesine dayalı olarak açılan davalarda mülkiyetin hangi tarihte doğacağı ve kazanılacağı konusu gerek uygulamada ve gerekse doktrinde oldukça tartışmalı idi. 04.12.1998 tarih ve 1996/4 Esas, 1998/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı ile; “kazandırıcı zamanaşımı yoluyla tapusuz taşınmazların edinilmesine ilişkin TMK'nun 639/1. maddesine göre verilen tescil kararları inşai-ihdası (yapıcı-kurucu-yenilik doğurucu) nitelikli kararlardır. Mülkiyet hakkı bu kararların kesinleştiği anda kazanılır.” görüşü benimsenmişti. Daha sonra 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı TMK.'nun 713/5. fıkrasının son cümlesiyle aynı maddenin 1 ve 2. fıkralarını da kapsayacak biçimde, mülkiyetin 1. fıkrada öngörülen koşulların oluşmasıyla kazanılacağı kabul edilmiştir.
İşte TMK'nun 713/5. fıkrasındaki mülkiyet, 1. fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur ibaresi TMK.'nun 713/1 ve 2. fıkralarına dayalı olarak açılan davalar açısından “kazanılmış (müktesep) hak” olarak kabul edilip edilemeyeceği sorunu karşımıza çıkmaktadır. Sözü edilen ibare ile 1 ve 2. fıkralarında yer alan tüm koşulların gerçekleşmesi yanında aynı maddenin 1.fıkrasında açıklanan 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda mülkiyetin kazanılacağı kastedilmektedir. Şu halde, Anayasa Mahkemesi'nce yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.03.2011 tarihinden önce dava açanlar (eldeki davalar) ile açmayanlar bakımından 20 yıllık kazanma süresi ve 2. fıkrada açıklanan maliki 20 yıl önce ölmüş olan kişi bakımından söz konusu süreler dolmuş ise bunlar açısından kazanılmış (müktesep) hakkın kabul edilip edilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekir.
TMK'nun 713/5. fıkrasına eklenen ibare ile mülkiyet hakkının tüm kazanma koşullarının oluşması ile 20 yıllık kazanma süresinin dolduğu anda kazanılacağı açıklandığına ve bu konuda hiçbir duraksama söz konusu olamayacağına göre az önce açıklanan durumlar bakımından kazanılmış hakkın varlığının kabulü gerekmektedir. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar da bunu doğrulamaktadır. 4721 sayılı Kanunla getirilen ve TMK.'nun 713/5. fıkranın son cümlesi için gösterilen gerekçede de şu ifade yer almaktadır: “Gerçekten, mülkiyet hakkının hangi anda kazanılmış olacağı sorusunu cevaplayan bu yeni hükme göre, mülkiyet 1. fıkrada öngörülmüş olan bütün şartların gerçekleştiği anda kazanılmış olacak, yani hâkimin vereceği tescil kararı geriye dönük (makable şamil) sonuç doğuracaktır.” denilmektedir.
Anayasa Mahkemesi'nin verdiği iptal kararıyla birlikte 17.03.2011 tarihinde aynı zamanda; “…kararın Resmi Gazete'de yayımlanacağı güne kadar yürürlüğünün durdurulmasına” karar verilmiştir. Şu halde yürürlüğünün durdurulması kararının verildiği 17.03.2011 tarihinden önce açılmış bulunan davalar bakımından maliki 20 yıl önce ölmüş ve o tarihten dava tarihine veya kayıt maliki adına bulunan tapu kaydının intikal gördüğü tarihe kadar diğer kazanma koşulları yanında 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür davalar bakımından kazanılmış (müktesep) hakkın kabulü gerekir. Uyuşmazlığa konu yapılan tapu kaydı; malikin ölüm tarihinden itibaren 20 yıllık kazanma süresi geçtikten sonra intikal görmüş ise bu tür intikal gören kayıt hukuken bir değer taşımaz ve intikal maliklerine herhangi bir hak bahşetmez. Yine dava açmamış ancak; Anayasa Mahkemesi'nin verdiği yürürlüğünün durdurulması karar tarihi olan 17.03.2011 tarihinden önce hak sahipleri yararına kazanma koşulları oluşmuş, malik 20 yıl önce ölmüş ve 20 yıllık kazanma süresi de dolmuş ise, bu tür hak sahiplerinin de dava açma yönünden kazanılmış haklarının olduğunun da kabulü gerekmektedir. Bu gibi hak sahiplerinin 17.03.2011 tarihinden önce veya sonra dava açmalarının bir önemi bulunmamaktadır.
Bu açıklamalardan sonra kazanılmış hakkın olduğu gözetilerek TMK'nun 713/2. maddesi bakımından isteğin değerlendirilmesi gerekmektedir. Mahkemenin gösterdiği gerekçeye, yukarıda açıklanan nedenlerle katılma olanağı bulunmamaktadır.
Davacıların miras bırakanlarının dava konusu taşınmazları paydaşlarından haricen satın aldığının kanıtlanması durumunda, bu harici satış sadece davacılar ve miras bırakanlarının taşınmaz üzerindeki zilyetliklerinin başlangıç tarihini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Bunun dışında hukuken herhangi bir hak bahşetmez ve hukuken bir değer taşımaz. TMK'nun 706, TBK 237, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 26, Noterlik Kanunu'nun 60 ve89 maddeleri uyarınca tapulu taşınmazların satışları resmi şekilde Tapu Müdürlüğü'nden yapılmadıkça yapılan harici satışlar hukuken geçerli bir sonuç doğurmayacağı bir gerçektir. Dava, TMK'nun 713/2. maddesinde yer alan ölüm nedeniyle tapu kaydının hukuki değerini yitirdiği gerekçesine dayalı olarak açılmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin yürütmeyi durdurma kararı verdiği tarihe kadar biçimsel açıdan davacıların, 20 yıllık kazanmayı sağlayan süresi dolmuş bulunmaktadır. TMK'nun 713/2., fıkrasının yollamasıyla aynı Kanun'un ve maddenin 1.fıkrasındaki koşulların davacılar yararına oluşup oluşmadığının araştırılıp incelenmesi ve değerlendirilmesi gerekir.
O halde, yapılan açıklamalar ve ilkeler doğrultusunda gerekli araştırma ve incelemeler yapılarak, davacılar yararına TMK'nun 713/1 ve 2. fıkralarındaki koşulların oluşup oluşmadığının saptanması ve sonuca göre olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi gerekirken, dosya kapsamı ile örtüşmeyen bir gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş bulunması usul ve kanuna aykırıdır.
Davacılar vekilinin temyiz itirazları açıklanan nedenlerle kabulüyle Yerel Mahkeme hükmünün 6100 sayılı HMK'nun Geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'nun 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA, taraflarca HUMK'nun 388/4. (HMK 297/ç) ve HUMK'nun 440/I maddeleri gereğince Yargıtay Daire ilamının tebliğinden itibaren ilama karşı 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine ve 24,30 TL peşin harcın istek halinde davacılara iadesine 08.12.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy