(2821 S. K. m. 10, 14, 52)
Dava: Davacı, delege seçiminin iptali ve delege seçimlerini davacı listesinin kazandığının tespiti ile şube genel kurul toplantısının ihtiyati tedbir yolu ile durdurulmasına karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, davayı reddetmiştir.
Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmekle dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: Uyuşmazlığın çözümü 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ve değişikliklerinin kapsamı ve amacının incelenmesini zorunlu kılmaktadır.
7 Mayıs 1983 günlü ve 18040 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 2821 sayılı Sendikalar Kanunu Birinci Bölümde Kuruluş esaslarının düzenlendikten sonra ikinci bölümde organlara yer vermiş ve 9. madde ile sendikaların, sendikaların şubelerinin ve konfederasyonların zorunlu organlarının genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulundan ibaret bulunduğunu hükme bağlamıştır.
Yasanın 10. maddesi Genel Kurulların oluşması hakkında şu düzenlemeyi getirmiştir. "İşçi sendika şubesi genel kurulu üyelerden oluşur.
İşçi Sendikası şubesinin faaliyet şahasındaki işyerlerinde çalışan sendikalı işçi sayısı beşyüzü aştığı takdirde şube genel kurulu delege esasına göre yapılır. Genel kurula katılacak delegeler, üyeler tarafından 14. maddede belirtilen esaslara ve sendika tüzüğündeki hükümlere göre seçilir. Şube genel kuruluna katılacak delege sayısı yüzden az ve ikiyüzden çok olmamak üzere sendika tüzüğünde belirlenir.
İşçi sendikası genel kurulu, üyelerden, üye sayısı bini aştığı takdirde delegelerden oluşur. Şubesi bulunan sendikalarda delegeler şube genel kurullarınca, şubeleri bulunmayan sendikalarda delegeler ikinci fıkradaki usul uyarınca seçilir. Sendika Genel Kurulun delege sayısı ikiyüzden az beşyüzden çok olmamak üzere tüzüğünde belirlenir"... bu madde de seçim esasları bakımından aynı yasanın ondördüncü maddesine göndermede bulunulmuştur.
Yasanın 14. maddesi seçimlerde uyulacak esasları belirlemiştir. Bu hükümlere göre" Genel Kurulların toplanması ve yürütülmesini gözetmek üzere valinin görevlendireceği hükümet komiserinin genel kurulun başlayacağı gün ve saatte genel kurulun yapılacağı mahalde bulundurulması zorunludur.
Genel Kurullarda zorunlu organlara delege veya üye seçimleri yargı gözetimi altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre aşağıdaki şekilde yapılır. Seçim yapılacak genel kurul toplantılarından en az onbeş gün önce genel kurula katılacak üye veya delegeleri belirleyen listeler ile toplantının gündemi, yeri, günü, saati ve çoğunluk olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir yazı ile birlikte iki nüsha olarak o yer seçim kurulu başkanı olan hakime tevdi edilir. O yerde birden fazla seçim kurulu varsa, görevli seçim kurulunu il seçim kurulu tespit eder...
Hakim gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleride getirtip incelemek suretiyle varsa noksanları tamamlattıktan sonra seçime katılacak üye ve delegeleri belirleyen liste ile yukarıdaki fıkrada belirtilen diğer hususları onaylar. Onaylanan liste ile toplantıya ilişkin diğer hususlar genel kurulun toplantı tarihinden yedi gün önce sendika şubesi, sendika veya konfederasyon binasında asılmak suretiyle ilan edilir. İlan süresi üç gündür. İlan süresi içinde listeye yapılacak itirazlar hakim tarafından incelenir ve en geç iki gün içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu suretle kesinleşen listeler ile toplantıya ilişkin diğer hususlar hakim tarafından onaylanarak ilgili sendika şubesi, sendika veya konfederasyonlara gönderilir.
Hakim, bir başkan ve iki üyeden oluşan seçim sandık kurulunu oluşturur... "bundan sonra seçimin yapılması biçimi belirlenerek on ikinci fıkra ile şu hükümler getirilmiştir.." "Seçimin devamı sırasında yapılan işlemler ile tutanakların değerlendirilmesinden itibaren iki gün içinde seçimin sonuçlarına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. İtiraz süresinin geçmesi ve itirazların karara bağlanmasından hemen sonra hakim yukarıdaki hükümlere göre kesin sonuçları ilan eder ve ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyona bildirir."
Sendikalar Kanunu'nun 7 Mayıs 1983 günlü Resmi Gazetede yayınlanan ve genel esasları yukarıya aynen alınan 10 ve 14 maddesinin, ilk metinlerinin incelenmesinden anlaşılacağı üzere yasa koyucu hiçbir kuşkuya yer vermeyecek bir biçimde genel kurullarla zorunlu organlara delege veya üye seçimlerinde yargı gözetimi esasını getirmiş ve ayrıca tam olarak hakimin denetimine yer vermiştir.
Şu husus özellikle belirtilmelidir ki: 14. madde ile öngörülen yargı denetimini gerçekleştirecek hakim maddenin 3. fıkrası ile öngörülen seçim kurulu başkanı olan hakimdir; diğer fıkralarda sözü geçen hakimde aynı hakimdir. Bu husus yasanın 52. maddesindeki hükümlerle de tam bir açıklığa kavuşmuştur.
2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun yukarda açıklanan 10 ve 14. maddeleri daha sonra 29 Ağustos 1983 günlü ve 18150 sayılı resmi gazetede yayınlanan 2882 sayılı yasa ile değiştirilmiştir. 10. maddenin 2. fıkrası bu değişiklikle şu duruma gelmiştir.: "İşçi sendikası şubesinin faaliyet sahasındaki işyerlerinde çalışan sendikalı işçi sayısı beşyüzü aştığı takdirde şube genel kurulu delege esasına göre yapılır. Genel Kurula katılacak delegeler üyeler tarafından serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına ve sendika tüzüğündeki hükümlere göre seçilir. Şube genel kuruluna katılacak delege sayısı yüzden az, ikiyüz elliden çok olmamak üzere sendika tüzüğünde belirlenir." Görüyorki; değişik metin ilk metindeki "14. maddede belirtilen esaslara" şeklindeki göndermeyi kaldırmıştır.
2822 sayılı yasa ile 14. maddenin 3. fıkrası şu şekilde değiştirilmiştir: "Seçim yapılacak genel kurul toplantılarından en az onbeş gün önce genel kurula katılacak üye veya delegeleri belirleyen listeler ile toplantının gündemi, yeri, günü, saati ve çoğunluk olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir yazı ile birlikte iki nüsha olarak o yer seçim kurulu başkanı olan hakime ve mahalli mülki amire tevdi edilir. O yerde birden fazla seçim kurulu varsa görevli seçim kurulunu il seçim kurulu tespit eder. Toplantı tarihleri gündemde yer alan diğer konular gözönünde bulundurularak görüşmelerin bir cumartesi günü akşamına kadar sonuçlanmasını ve seçimlerin ertesi gün olan pazar gününün dokuz onyedi saatleri arasında yapılmasını sağlayacak şekilde düzenlenmesi zorunludur...."
Genel Kurulların oluşmasına ilişkin 10. maddeden 14 maddeye yapılan göndermenin kaldırılmasının amacı uygulamada doğabilecek güçlükleri ve hatta olanaksızlıkları önlemek için, delege seçimlerinin sadece sendika tüzüğünde belirlenen hükümlere göre, yapılmasını sağlamaktadır. Yargısal denetim seçimlerin sendika tüzüğünde belirlenen hükümlere uygun olarak yapılıp yapılmadığı yönünde olacaktır. Bu hükümle ayrıca, seçimlerde yargı denetiminin kaldırılması hedefi güdülmemiştir. Zira 14. maddenin değiştirilmeyen hükümleri ve özellikle 52. maddede..." seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline" denilerek seçim kurulu başkanı olan hakime görev verilmek suretiyle tartışmaya yer vermeyecek açıklıkla yargısal denetimi korumuştur. Aksi yöndeki bir yorum temelden bozuk bir sisteme (ki yargı denetimine tabi tutulan diğer bütün delege ve organ seçimleri buna dayanacaktır) geçerlilik tanımak sonucuna doğuracaktır ki bu düşünceyi 2821 sayılı Sendikalar Kanununun getirdiği sistemin bütünlüğü içinde savunmak mümkün değildir. Ne varki olayda uygulanması gereken 14. madde yargısal denetim konusunda iş mahkemelerini görevli kılmamış seçim kurulu başkanı olan hakime özel olarak görev vermiştir.
Hal böyle olunca istemin görev yönünden reddi gerekirken işin esasına girilerek ret kararı verilmesi isabetsizdir. Karar bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenlerle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 1.12.1983 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy