(2822 S. K. m. 5) (2821 S. K. m. 29, 30) (1086 S. K. m. 435)
Dava: Davacı, işe iadesine karar verilmesini istemiştir. Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm duruşmalı olarak davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş ise de, HUMK. nun 435. maddesi gereğince duruşma isteğinin süreden reddine ve incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: Davacı işyeri ile ilgili olmayan bir suçtan tutuklanması üzerine hizmet akdinin işverence fesholunduğunu, daha sonra Cumhuriyet Savcılığınca hakkında takipsizlik kararı verilip tahliye olunmasına ve 16. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin 45. maddesi gereği bulunmasına ve başvurusuna karşılık işveren tarafından işe alınmadığından, işe başlatılmasına karar verilmesini istemiştir.
Davalı, davacının işe devamsızlığı sebebiyle hizmet akdinin feshinin haklı olduğu gibi, haksız fesih olsa da 1475 sayılı yasada işe iade sözkonusu olmadığından davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece davalının davacının gözaltına alındığını bildiği ve takipsizlik kararında gözaltına alınmasıyla ilgili isnatların gerçek olmadığı halde işbaşı yapması talebinin reddinin toplu iş sözleşmesi kurallarına uygun bulmadığından, davanın kabulü ile iş akdinin feshine ilişkin kararın iptali ile davacının yeniden sözleşme hükümleri gereğince görevine iadesine karar verilmiştir.
Davalı mevcut olan fesih kararının Toplu İş Sözleşmesinin 45. maddesindeki düzenleme ile ortadan kaldırılamayacağı gibi işe dönme talebinin tutukluluğun sona ermesinden itibaren bir haftalık süre geçirilmesinden sonra yapılması sebebiyle de kararın bozulmasını istemiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden davacının PKK silahlı çetesi efradına erzak ve malzeme temin etme, kırsal alana kadro aktarma, cezaevinde hükümlü bulunan militanları dışarıda faaliyet gösteren örgüt mensupları ile irtibatlandırma ve kuryelik yapma faaliyetlerini yürüten bir grup içinde bulunması nedeniyle, 4.3.1997 tarihinde gözaltına alınıp, 13.3.1997 tarihinde tutuklandığı, 1.4.1997'de tahliye edilip hakkında yukarıda gösterilen eylemlerle ilgili kamu davası açılabilecek yeterli delil elde edilmediğinden Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığınca 3.4.1997 tarihinde takipsizlik kararı verildiği 4.4.1997'de işverenliğe başvurarak disiplin kurulunca verilen 18.3.1997 tarihli fesih kararının kaldırılarak işbaşı yapmasını istemiş bulunduğu anlaşılmaktadır.
Davacının üyesi bulunduğu sendika ile işveren arasında 1.1.1997- 31.12.1998 tarihlerini kapsar şekilde bağıtlanmış ve yürürlükte olan 17. dönem işletme Toplu İş Sözleşmesinin "tutukluluk altına alınma ve mahkumiyet halinde fesih ve tekrar işe başlatma" başlıklı 45. maddesinin 2. bendinde "...gözaltında geçen süre sonunda tutuklanan işçilerin hizmet akitleri münfesih sayılır" hükmüne yer verildikten sonra 3. bendin (d) fıkrasına göre "tutukluluğun kamu davasının düşmesi veya ortadan kalkması nedenlerinden biri ile 90 gün içinde son bulması ve işçinin bu tarihten itibaren bir hafta içinde işine dönmeyi talep etmesi halinde işveren tarafından emsallerinin hakları ile işe alınır. 90 gün sonunda yapılan başvuru halinde boş yer varsa işe alınır. Bu halde işe tekrar alınan işçinin eski kıdem hakları saklı" tutulmuştur.
Davacının hizmet sözleşmesi devamsızlık sebebiyle işverence sona erdirildikten sonra fesih kararının kaldırılmasına ilişkin İş Kanununda ve toplu iş sözleşmesinde bir kurala yer verilmemiştir. Sadece Sendikalar Kanununun 30. maddesinde işyeri sendika temsilcilerinin hizmet akitlerinin işverence haklı bir sebep olmadıkça ve sebebi açık ve kesin şekilde belirtilmedikçe fesholunamayacağı esası benimsenip yaptırım olarak da belirli süre içinde dava açılarak işe iade kararı verilirse fesih geçersiz sayılarak iş gördürülmemiş olsa bile temsilcinin işinden çıkarıldığı tarihten başlamak üzere temsilcilik görevi süresince ücretlerinin işveren tarafından ödenmesi öngörülmüştür.
Toplu İş Sözleşmesinin 45/3-d maddesindeki düzenleme görüldüğü gibi 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 30. maddesine değil anılan yasanın 29. maddesi hükmüne benzer bir şekilde işverene akit yapma zorunluluğu getirmiştir. Toplu İş Sözleşmesinin 45/3-d maddesi ile getirilen düzenleme mahkemece yorumlandığı gibi işverenin yönetim hakkını kısıtlayacak şekilde fesih kararının iptali ile "göreve iade" kararı verilmesini gerektirmez. Ancak bu durum işverenin Toplu İş Sözleşmesinin anılan hükmüne aykırı davranışı sebebiyle işçiye kıdem tazminatı talep hakkı verebilir.
Zira, hizmet ilişkisine işveren tarafından son verilmesi hakkında 158 sayılı sözleşmenin 10. maddesinde de mahkemenin hizmet akdinin feshi işleminin haksız bulması halinde, "son verme işlemini iptale ve veya işçinin işe iadesini öngörmeye ya da önermeye ulusal mevzuat ve uygulamalara göre, yetkili değillerse veya bunları uygulanabilir bulmazlarsa yeterli bir tazminat veya uygun addolunan bir diğer telafi biçimini kararlaştırmaya yetkili" olduğu kabul edilmiştir.
Hukukumuzda yukarıda belirtildiği üzere işyeri sendika temsilcisi dışında işçinin işe iadesini öngören bir yasal düzenleme olmadığı gibi Toplu İş Sözleşmesinde işvereni akit yapmaya zorlayıcı bir kural olsa da 2822 sayılı kanunun 5. maddesine aykırılık sebebiyle geçersiz sayılacağından yersiz olan davanın reddi yerine kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 03.11.1997 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Davacının mensup olduğu sendika ile davalı genel müdürlük arasında bağıtlanmış olan 1.1.1997- 31.12.1998 tarihlerini kapsayan 17. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin 45/3-d maddesine göre, tutukluluğun kamu davasının düşmesi veya ortadan kalkması nedenlerinden biriyle 90 gün içinde sona ermesi ve işçinin bu tarihten itibaren bir hafta içinde işine dönmeyi istemesi halinde işveren tarafından emsallerinin hakları ile işe alınması gerekmektedir. Keza 90 gün sonunda yapılan başvuru halinde boş yer varsa işçinin alınması aynı fıkrada kurala bağlanmıştır.
Davacı, toplu iş sözleşmesinin ilgili maddesinde öngörüldüğü şekilde tahliye olunduğu günden itibaren altı işgünü içinde işverene başvurarak işe alınmasını istemiştir. Ancak davacı, işe başlatılmamıştır.
Gerçekten toplu iş sözleşmesinin 45/3-d maddesi, işverene koşullar gerçekleştiği takdirde işçiyi işe başlatma yükümlülüğünü getirmiştir. Her ne kadar Türk İş Hukukunda bir işçinin 2821 sayılı yasanın 29. maddesinde öngörülen sendika işyeri temsilcisi dışında işe iade edilmesi konusunda her hangi bir yasa kuralına yer verilmemiş ise de bu konu toplu iş sözleşmelerinde düzenlenmesini yasaklayan bir kural bulunmamaktadır. Yasa koyucusu bu hususu kamu düzenine aykırı bulsaydı yasaklayıcı bir kural koyar ve aksine hareket edenlere cezai yaptırım hükmü getirirdi. Örneğin 1475 sayılı İş Kanununun 98/d maddesinde, 14. madde hükümlerine aykırı harekette bulunarak kıdem tazminatının öngörülen esaslar dışında veya saptanan miktar veya tavan aşılmak suretiyle ödenmesi için emir ve talimat veren ve bu yolda hareket edenlere ceza öngörülmüştür.
İşe iade ile ilgili kural toplu iş sözleşmesine konulmakla normatif hüküm haline gelmiş olup, sözleşmenin taraflarınca uyulması gerekir.
Öte yandan TBMM tarafından 9.6.1994 tarihinde 3999 sayılı yasayla onaylanan 158 sayılı İLO sözleşmesi bu yolda teşvik edici hükümler içermektedir.
Yukarıda açıkladığım sebeplerle sayın çoğunluğun bozma kararına katılamıyorum.
Full & Egal Universal Law Academy