(1475 S. K. m. 61) (4857 S. K. m. 41, 63, 69) (YHGK 05.04.2006 T. 2006/9-107 E. 2006/144 K.) (YHGK 14.6.2006 T. 2006/9-374 E. 2006/382 K.)
Dava: Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi G. D. T. tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: 1475 sayılı İş Kanunun 61 maddesine göre genel bakımından iş süresi haftada en çok 45 saattir. Bu süre üst sınırdır. 45 saatin üstünde yapılan çalışmalar fazla çalışma sayılır. Bu durumda 1475 sayılı yasanın uygulandığı dönemde davacı işçinin çalıştığı hafta için günde 14 saat çalışma üzerinden hesaplama yapıldığında 45 saati aşan sürenin fazla çalışma olarak ödenmesi gerekir. Belirtmek gerekir ki anılan yasada denkleştirmeye yer verilmemiştir.
4857 sayılı İş Kanunun 63 üncü maddesince ilke olarak çalışma süresi haftada en çok 45 saat olarak belirtilmiş, devamında tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabileceği ifade edilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunun 41 inci maddesine göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır. Anılan Kanunun 63 üncü maddesinde ise, Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar artırılabilir şeklinde kurala yer verilmiştir.
Haftalık iş süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlenmesi mümkündür. Bu halde haftalık çalışma süresini aşan 45 saate kadar çalışmalar ise 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında, fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılmıştır. Fazla sürelerle çalışma halinde denkleştirmeye gidilip gidilemeyeceği, Kanunda açıkça düzenlenmemiştir. Bununla birlikte denkleştirme esasının kabul edildiği 63 üncü maddede haftalık normal çalışma süresinden söz edildiğine göre, tarafların 45 saatin altında haftalık çalışma süresi belirlemeleri halinde denkleştirmenin kararlaştırılan haftalık çalışma süresine göre yapılması gerekecektir.
Günlük çalışma süresinin 11 saati aşamayacağı Kanunda emredici şekilde düzenlendiğine göre, bu süreyi aşan çalışmaların denkleştirmeye tabi tutulamayacağını ve zamlı ücret ödemesi veya serbest zaman kullanımının söz konusu olacağı kabul edilmelidir.
Yine işçilerin gece çalışmaları günde yedibuçuk saati geçemez (m.69/3). Bu hal de günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın bir sınırını oluşturur.
Fazla çalışma yönünden diğer bir yasal sınırlama da, İş Kanununun 41 inci maddesinde yazılı olan fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamayacağı şeklindeki hükümdür. Ancak bu sınırlamaya rağmen işçinin daha fazla çalıştırılması halinde, bu çalışmalarının karşılığı olan fazla mesai ücretinin de ödenmesi gerektiği açıktır. Yasadaki sınırlama esasen işçiyi korumaya yöneliktir.
Somut olayda, uyuşmazlık davacının kantar görevlisi olarak fazla çalışmasının olup, olmadığı noktasında toplanmaktadır.
Çalışma saatlerini tanıklar açıklamış olup, yazılı delil sunulmamıştır.
Davacı, tanıkları 2000 yılından sonraki dönem hakkında bilgilerinin olmadığını beyan ederek önceki döneme ilişkin çalışma koşullarını ve saatlerini açıklamışlardır.
Davalı tanıkları da 2000 yılından sonraki dönemdeki çalışma koşullarının yaz ve kış aylarına göre farklılık gösterdiğini belirterek, çalışma saatlerini beyan etmişlerdir.
Karara esas alınan bilirkişi raporunda ise tüm çalışma süresinde davacı tanıklarının açıkladığı gibi 24 saat çalışıp, 24 saat dinlendiği kabul edilerek aylık çalışma süresine göre hesaplama yapılmıştır. Davacı tanıklarının 2000 yılından sonraki döneme ilişkin bilgilerinin olmadığı açıklaması dikkate alınmamıştır.
Davalının çalışma süresi işverenin kantar personeli için düzenlediği çalışma talimatıyla tanık beyanlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. 2000 yılından sonraki dönemde yaz ve kış aylarındaki çalışma şekli ve yeni tesislerin eklenmesiyle değişen çalışma koşulları gözetilerek fazla çalışmasının olup olmadığı belirlenmelidir.
Davacının hesaplamaya konu olan çalışmalarının bir kısmı 1475 sayılı yasa döneminde, bir kısmı ise 4857 sayılı İş Kanununun uygulandığı dönemde gerçekleşmiştir. Hukuk Genel Kurulunca verilen 5.4.2006 gün 2006/9-107 E. 2006/144 K ve 14.6.2006 gün ve 2006/9-374 E, 2006/382 K. sayılı ilamlarda uyku ve sair ihtiyaçlar için geçen zaman çıkarıldığında bu tür işyerlerindeki çalışmaların günde 14 saat olabileceği kabul edilmiş Hukuk Genel Kurulunun bu kararı dairemizce de benimsenmiştir.
Yukarda açıklanan ilkeler doğrultusunda 24 saat çalıştığı günlerde davacının günlük çalışma süresi 14 saat kabul edilip, 1475 sayılı Yasa döneminde haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalar fazla mesai olarak hesaplanmalıdır.
4857 sayılı İş Kanunu dönemine rastlayan dönem için ise davacının çalışma şekline göre taraflar arasında örtülü bir denkleştirme söz konusu olduğundan, iki aylık dönem içinde haftalık çalışma süresi ortalama 45 saati aşmaması nedeniyle fazla mesainin günlük 11 saati geçip geçmediğine göre belirlenmesi gerekir. Başka bir anlatımla, iki aylık dönem için haftalık çalışma süresinin ortalama 45 saati aşmaması koşuluyla günlük 11 saatlik çalışma konusunda örtülü bir denkleştirme anlaşmasının varlığı kabul edilmeli, 11 saati aşan çalışmalar fazla mesai olarak değerlendirilmelidir. Davacının 24 saat çalıştığı günlerde günlük çalışma süresi 14 saat kabul edilerek 11 saati aşan çalışmalar fazla mesai alacağı olarak hesaplanmalıdır.
Yukarıda açıklanan esaslara aykırı şekilde fazla mesai hesaplanarak hüküm altına alınması hatalıdır.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 18.11.2008 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy