MAHKEMESİ:İŞ MAHKEMESİ
DAVA:Davacı, ücret alacağı, ilave tediye alacağı ile ikramiye alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiştir.
Davacı vekili tarafından verilen 07.05.2012 havale tarihli dilekçede, Dairemizin 19.03.2012 tarih, 2009/ 48658 E ve 2012/ 8835 K sayılı bozma kararının kısmen maddi hataya dayalı olarak verildiği ileri sürülerek kararın ortadan kaldırılması ve hükmün değişik bozmaya karar verilmesi talep olunmuştur.
Dava dilekçesinde 11,12,13,14. dönemler Toplu İş Sözleşmelerine dayalı olarak fark isteklerde bulunulmuş aynı zamanda davanın açıldığı 28.01.2009 tarihinde henüz yeni toplu iş sözleşmesi imzalanmadığı için süresi sona eren tolu iş sözleşmesinin ard etkisine dayanan isteklerde bulunulmuştur. Dairemizce verilen bozma ilamında, dava dilekçesindeki talebin 31.12.2004 tarihiyle sınırlı olduğu ve bu tarihe kadar hesaplama yapılması gerektiği şeklindeki açıklamaların maddi hataya dayandığı anlaşılmakla bozma kararının ORTADAN KALDIRILMASINA karar verilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
Y A R G I T A Y K A R A R I
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı fark ücret, ikramiye ve ilave tediye isteklerinde bulunmuştur.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı davanın reddini savunmuştur.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:
Mahkemece istek gibi hüküm kurulmuştur.
D) Temyiz:
Kararı yasal süresi içinde davalı temyiz etmiştir.
E) Gerekçe:
1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2. Taraflar arasında işçiye ödenen aylık ücretin miktarı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.
4857 sayılı İş Kanununda 32 nci maddenin ilk fıkrasında, genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır.
Ücret kural olarak dönemsel (periyodik) bir ödemedir.
Kanunun kabul ettiği sınırlar içinde tarafların sözleşme ile tespit ettiği belirli ve sabit aralıklı zaman dilimlerine, dönemlere uyularak ödenmelidir. Yukarıda değinilen Yasa maddesinde bu süre en çok bir ay olarak belirtilmiştir.
İş sözleşmesinin tarafları, asgarî ücretin altında kalmamak kaydıyla sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ücretin miktarını serbestçe kararlaştırabilirler.
İş sözleşmesinde ücretin miktarının açıkça belirtilmemesi, taraflar arasında iş sözleşmesinin bulunmadığı anlamına gelmez. Böyle bir durumda dahi ücret, Borçlar Kanunun 323 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre tespit edilmelidir. İş sözleşmesinde ücretin kararlaştırılmadığı hallerde ücretin miktarı, işçinin kişisel özellikleri, işyerindeki ya da meslekteki kıdemi, meslek unvanı, yapılan işin niteliği, iş sözleşmesinin türü, işyerinin özellikleri, emsal işçilere o işyerinde ya da başka işyerlerinde ödenen ücretler, örf ve adetler göz önünde tutularak belirlenir.
4857 sayılı Yasanın 8 inci maddesinde, işçi ile işveren arasında yazılı iş sözleşmesi yapılmayan hallerde en geç iki ay içinde işçiye çalışma koşullarını, temel ücret ve varsa eklerini, ücret ödeme zamanını belirten bir belgenin verilmesi zorunlu tutulmuştur.
Aynı yasanın 37 nci maddesinde, işçi ücretlerinin işyerinde ödenmesi ya da banka hesabına yatırılması hallerinde, ücret hesap pusulası türünde bir belgenin işçiye verilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır. Usulünce düzenlenmiş olan bu tür belgeler, işçinin ücreti noktasında işverenden sadır olan yazılı delil niteliğindedir. Kişi kendi muvazaasına dayanamayacağından, belgenin muvazaalı biçimde işçinin isteği üzerine verildiği iddiası işverence ileri sürülemez. Ancak böyle bir husus ileri sürülsün ya da sürülmesin, muvazaa olgusu mahkemece resen araştırılmalıdır. (Yargıtay 9.HD. 23.9.2008 gün 2007/27217 E, 2008/24515 K.).
Çalışma belgesinde yer alan bilgilerin gerçek dışı olmasının da yaptırıma bağlanması, belgenin ispat gücünü arttıran bir durumdur.
Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir. Ancak bu noktada, 4857 sayılı Kanunun 8 inci ve 37 nci maddelerinin, bu konuda işveren açısından bazı yükümlülükler getirdiği de göz ardı edilmemelidir.
Bahsi geçen kurallar, iş sözleşmesinin taraflarının ispat yükümlülüğüne yardımcı olduğu gibi, çalışma yaşamındaki kayıt dışılığı önlenmesi amacına da hizmet etmektedir. Bu yönde belgenin verilmemesi ispat açısından işveren lehine olmakla birlikte, belgenin düzenlenerek işçiye verilmemesi, işçinin ücret, sigorta primi, çalışma koşulları ve benzeri konularda yasal güvencelerini zedeleyebilecek durumdadır.
Çalışma belgesi ile ücret hesap pusulasının düzenlenerek işçiye verilmesi, iş yargısını ağırlıklı olarak meşgul eden, işe giriş tarihi, ücret, ücretin ekleri ve çalışma koşullarının belirlenmesi bakımından da önemli kolaylıklar sağlayacaktır. Bu bakımdan ücretin ispatı noktasında delillerin değerlendirilmesi sırasında, işverence bu konuda belge düzenlenip, düzenlenmediğinin de araştırılması gerekir.
Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta pirimi ödenmesi amacıyla zaman zaman, iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir.
Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır.
İşçinin kıdemi, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir.
Somut olayda davacı 18.08.1985 tarihinde işe girdiğini, vasıflı işçi olduğunu, Bakanlık oluru kapsamında yevmiye aldığını ve işyerinde 01.01.1999-31.12.2004 tarihlerinde uygulanmakta olan dört TİS ücret zamlarının kendisine tam yansıtılmadığını, toplu iş sözleşmesinin yenisinin imzalanmadığını, hizmet akti hükmü olarak süresi sona eren toplu iş sözleşmesinin uygulanması gerektiğini iddia ederek fark ücret ve buna bağlı fark akti ve yasal ikramiye isteklerinde bulunmuştur.
Hükme esas alınan bilirkişi raporunda 01.01.1997 tarihindeki ücreti 900.000 TL kabul edilerek TİS zamları bu ücret üzerine uygulanarak zamanaşımı tarihindeki ücreti bulunarak anılan alacaklar hesaplanmıştır.
Davacı dava dilekçesinde Bakanlık oluru ile ücret aldığını belirtmiştir. Hukuk Genel Kurulunun aynı Bakanlık ve aynı dava konusu olaylarda verdiği 11.11.2009 tarih ve 2009/9-438 Esas, 2009/500 sayılı kararında da belirtildiği gibi Bakanlık oluruyla verilen zamlar müktesep hak sayılmamak kaydıyla verilmiştir. Böyle olunca davacının işe ilk giriş tarihinde Ek/1b cetvele göre alması gereken ücretine sonraki ilk altı aydan itibaren Bakanlıkça verilen ücretler dahil edilmeden sadece TİS zamları uygulanarak, zamanaşımı tarihinde alması gereken ücreti belirlenmelidir. 01.01.2005 tarihi sonrası için ise çerçeve protokolleri kapsamında hesaplama yapılarak fark alacaklara hak kazanılıp kazanılamayacağı değerlendirilmelidir.
Yazılı şekilde Bakanlıkça verilen ücretler dahil edilerek hesaplama yapılan bilirkişi raporuna itibar edilerek eksik incelemeyle davanın kabulüne karar verilmesi hatalıdır.
F)Sonuç:
Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, 26.12.2012 tarihinde oybirliği ile karar verildi.