MAHKEMESİ : İŞ MAHKEMESİ
DAVA : Davacı, izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, fazla mesai ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Hüküm süresi içinde davalılar avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Y A R G I T A Y K A R A R I
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili, müvekkilinin davalılardan .... AŞ tarafından işletilen ... işyerinde Mutfak Şefi olarak 24.03.2010 tarihinde çalışmaya başladığını, bu çalışması devam ederken işyerinin ikinci davalı olan .... tarafından çalıştırılmaya başladığını, ancak davacının herhangi bir ara vermeksizin ve işi de değişmeksizin bu çalışmasını sürdürdüğünü, bu çalışmasının 31.05.2011 tarihine kadar sürdüğünü, aylık net ücreti 5.000 TL olmasına rağmen bunun bir kısmının bankadan hesabına yatırılarak, kalan kısmının elden ödendiğini, en son olarak işveren tarafından son 3 ayda durum düzeltilerek gerçek ücreti üzerinden bildirim yapılmaya başlandığını, en son olarak davacının çalıştığı bölümün kapatılacağı ve Ağustos ayı itibariyle faaliyetine son verileceği beyan edilip, bölüm müdürlerinin iş akitleri feshedilme durumuna gelince davacı tarafından da ileride iş akdinin feshedilip edilmeyeceğinin genel müdüre sorulduğunu, ancak genel müdür tarafından da fesih yoluna gidileceği bildirilmesi nedeniyle bu kez borçlu olması, bir kısım taahhütlerinin bulunması ve bu nedenle de işsiz kalması halinde büyük sorunlar yaşayacağından iş aramaya başladığını, bunun sonucu olarak da işveren vekili genel müdürün de bilgisi ve kabulü dahilinde istifa ederek ayrıldığını ve kendisine söylenen ihbar süresi içinde de çalışmasını sürdürdüğünü, çıkış tarihi itibariyle her ne kadar ücret alacağı mevcut ise de daha sonra banka hesabına ücret alacaklarının yatırıldığını, ancak davacının çalıştığı dönem için izin hakkını elde etmiş olmasına rağmen izin hakkını kullanamadığını, çıkışta da buna ait ücretin ödenmediğini, tüm çalıştığı dönem zarfında günlük 7,5 saatin çok üstünde ve haftanın 6 günü çalışmasına rağmen 45 saati aşan fazla mesailerinin ödenmediğini, dinlenecek tanık beyanları ve elektronik giriş çıkış kayıtları incelendiğinde bu durumun ortaya çıkacağını, diğer taraftan tüm çalıştığı dönemde ramazan bayramı hariç diğer dini bayram ve resmi tatillerde çalıştığını, bunun zamlı ücretinin de ödenmediğini iddia ederek fazla çalışma, ulusal bayram genel tatil ve yıllık izin ücreti alacaklarının faiziyle tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalılar vekili, halen müvekkili .. AŞ tarafından işletilmekte olan Kemer Golf Ve Country Clup (KG&CC) tesislerinin işletmesinin daha önce ... AŞ tarafından yapılmakta iken, davacının bu şirkette işe başladığını, daha sonra işletmenin devri nedeniyle bu şirkete nakil yapıldığını, nitekim ... AŞ tarafından düzenlenen işten ayrılma bildirgesinde de işten ayrılış nedeninin nakil gösterildiğini, davacının işe başladığı tesis işletmesi ... AŞ tarafından yürütülmekte iken müvekkili şirkete devredilmiş olduğundan ... AŞ’nin davada taraf sıfatı kalmadığını, bu nedenle davanın anılan şirket yönünden reddi gerektiğini, davacının .. AŞ’de çalışmakta iken daha iyi şartlarda kurumsal bir firmadan teklif geldiği için ayrılmak istediğini belirterek 13.05.2011 tarihli dilekçe ile istifa ettiğini, davacının 31.05.2011 tarihli ibraname ile, .. AŞ’den istifa nedeniyle ayrıldığını, çalıştığı süre zarfında hak kazandığı normal ücret, fazla mesai ücreti, hafta tatili, UBGT ücretleri, yıllık izin ücretini ve sair talep haklarını işverenden noksansız şekilde tahsil ettiğini, işverenden hiçbir hak ve alacağının kalmadığını, bunlardan dolayı haiz olduğu her türlü dava hakkından feragat ettiğini kabul ederek ibra ettiğini, mutfak şefi olarak istihdam edilen davacının aylık ücretinin fazla çalışmaları göz önünde bulundurularak 3.000 TL olarak belirlendiğini ve hesabına yatırıldığını, bilahare Mart 2011 ayı itibariyle davacının aylık ücreti artırılarak 5.000 TL olarak belirlendiğini ve hesabına bu şekilde ödendiğini, davacının 2011 Mayıs hesap pusulasında da görüleceği üzere yıllık izin ücreti tahakkuk ettirildiğini, davacının tahakkuk eden ancak çalışmadan ayrıldığı bakiye 15 günlük ihbar süresine ait ücretinden kesilmek suretiyle ödendiğini, davacının yaptığı iş nedeniyle ücretinin fazla yapacağı çalışmaların süresi de nazara alınarak belirlendiği gibi, davacının fazla mesai yaptığı saatlere karşılık olarak ayrıca izin de kullandığını, bu durumun sunulan belgeler dışında personel hareket raporlarında da görüldüğünü, davacı dini bayram ve resmi tatillerde çalıştığı takdirde bu çalışmasına karşılık olarak yine izin kullandığını, izinlerin kullanıldığının davacının imzasını havi belgelerden anlaşılacağını savunarak davanın reddini talep etmiştir.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:
Mahkemece, dinlenen tanıkların davacının yıllık iznini kullanmadığı, ulusal ve genel tatillerde çalıştığı ve fazla çalışma yaptığı yönünde beyanda bulundukları, yıllık izin yönünden davalı taraf davacının yıllık izinlerini kullandığını savunmuş ise de, izin defteri, izin çizelgesi ya da eşdeğer bir belge ibraz etmediği, fazla çalışma ücretlerinin de ödendiğine herhangi bir makbuz sunmadığı, fazla mesai yönünden işyerinde giriş çıkışların kartlı sistemle kayıt altına alındığının ibraz edilen personel hareket listesinden görüldüğü, bu listedeki hareketler doğrultusunda davacının fazla mesai yaptığının anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile fazla çalışma, genel tatil ve yıllık izin ücreti alacaklarının tahsiline karar verilmiştir.
D) Temyiz:
Karar davalılarca temyiz edilmiştir.
E) Gerekçe:
1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı yasal gerektirici nedenlere göre davalıların aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2-Taraflar arasında düzenlenen ibranamenin geçerliliği konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.
Türk Hukukunda ibra sözleşmesi 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olup, kabul edilen Yasanın 132 inci maddesinde “Borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir” şeklinde kurala yer verilmiştir.
İş ilişkisinde borcun ibra yoluyla sona ermesi ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420 inci maddesinde öngörülmüştür. Sözü edilen hükme göre, işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması gerekir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420 inci maddesinde, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren bir ay içinde yapılan ibra sözleşmelerine geçerlilik tanınmayacağı bildirilmiştir. Aynı maddede, alacağın bir kısmının ödenmesi şartına bağlı ibra sözleşmelerinin (ivazlı ibra), ancak ödemenin banka kanalıyla yapılmış olması halinde geçerli olacağı öngörülmüştür. 4857 sayılı İş Kanununun 19 uncu maddesinde, feshe itiraz bakımından bir aylık hak düşürücü süre öngörülmüş olmakla, feshi izleyen bir ay içinde işçinin işe iade davası açma hakkı bulunmaktadır. Bu noktada feshi izleyen bir aylık süre, işçinin eski işine dönüp dönmeyeceğinin tespiti bakımından önemlidir. O halde feshi izleyen bir aylık sürede işverenin olası baskılarını azaltmak, iş güvencesinin sağlanması için de gereklidir. Geçerli ve haklı neden iddialarına dayanan fesihlerde dahi ibraname düzenlenmesi için feshi izleyen bir aylık sürenin beklenmesi gerekir. Bir aylık bekleme süresi kısmi ibra açısından işçinin bir kısım işçilik alacaklarının ödenmesinin bir ay süreyle gecikmesi anlamına gelse de temelde işçi yararına bir durumdur. Hemen belirtelim ki bir aylık bekleme süresi ibra sözleşmelerinin düzenlenme zamanı ile ilgili olup ifayı ilgilendiren bir durum değildir. Başka bir anlatımla işçinin fesih ile muaccel hale gelen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve izin ücreti gibi haklarının ödeme tarihi bir ay süreyle ertelenmiş değildir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun değinilen maddesinde, işverence yapılacak olan ödemelerin banka yoluyla yapılması zorunluluğunun getirilmesi, ibranamenin geçerliliği noktasında sonuca etkilidir. Ancak banka dışı yollarla yapılan ödemelerde de borç ibra yerine tamamen veya kısmen ifa yoluyla sona ermiş olur.
Sözü edilen yasal düzenleme, sadece işçinin alacaklı olduğu durumlar için işçi yararına kısıtlamalar öngörmektedir. İşverenin cezai şart ve eğitim gideri talep ettiği yine işçinin vermiş olduğu zararın tazminine dair uygulamalarda ve hatta sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde işçinin işverene borçlu olduğu durumlarda, taraflar, herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın işçinin borçlarını ibra yoluyla sona erdirebilirler.
Değinilen maddenin ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri tazminat ve alacaklar dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün haklar yönünden uygulanır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra düzenlenen ibra sözleşmeleri için yasal koşulların varlığı aranmalıdır. Ancak 6098 sayılı Borçlar Kanununun yürürlükte olmadığı dönemde imzalanan ibranamenin geçerliliği sorunu, Dairemizin konuyla ilgili ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. İbranamenin feshi izleyen bir aylık süre içinde düzenlenmesi ve ödemelerin banka kanalıyla yapılmamış oluşu 01.07.2012 tarihinden önce düzenlenen ibra sözleşmeleri için geçersizlik sonucu doğurmaz.
İşçi ve işveren arasında işverenin borçlarının sona erdirilmesine yönelik olarak Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğü öncesinde yapılan ibra sözleşmeleri yönünden geçersizlik sorunu aşağıdaki ilkeler dahilinde değerlendirilmelidir:
a)-Dairemizin kökleşmiş içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçersizdir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak veya bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmesi mümkün olup, Dairemizin kararlılık kazanmış uygulaması bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 15.10.2010 gün, 2008/41165 E, 2010/29240 K.).
b)-İbranamenin tarih içermemesi ve içeriğinden de fesih tarihinden sonra düzenlendiğinin açıkça anlaşılamaması durumunda ibranameye değer verilemez (Yargıtay 9.HD. 5.11.2010 gün, 2008/37441 E, 2010/31943 K).
c)-İbranamenin geçerli olup olmadığı 01.07.2012 tarihine kadar yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanununun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri yönünden de değerlendirilmelidir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın veya üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde, ibra iradesinden söz edilemez.
Öte yandan 818 sayılı Borçlar Kanununun 21 inci maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir.
İbranamedeki irade fesadı hallerinin, 818 sayılı Borçlar Kanununun 31 inci maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gerekir (Yargıtay 9.HD. 26.10.2010 gün, 2009/27121 E, 2010/30468 K). Ancak, işe girerken alınan matbu nitelikteki ibranameler bakımından iş ilişkisinin devam ettiği süre içinde bir yıllık süre işlemez.
d)-İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir (Yargıtay 9.HD. 4.11.2010 gün 2008/37372 E, 2010/31566 K).
e)-Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde, Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir (Yargıtay 9.HD 21.10.2010 gün 2008/40992 E, 2010/39123 K.). Miktar içeren ibranamenin çalışırken alınmış olması makbuz etkisini ortadan kaldırmaz (Yargıtay 9.HD. 24.6.2010 gün 2008/33748 E, 2010/20389 K.).
f)-Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise, geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi yapılmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır (Yargıtay 9.HD. 27.06.2008 gün 2007/23861 E, 2008/17735 K.). Fesihten sonra düzenlenen ve alacak kalemlerinin tek tek sayıldığı ibranamede, irade fesadı haller ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece ibra iradesi geçerli sayılmalıdır (Yargıtay HGK. 21.10.2009 gün, 2009/396 E, 2009/441 K).
g)-Yine, işçinin ibranamede yasal haklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kayda yer vermesi ibra iradesinin bulunmadığını gösterir (Yargıtay 9.HD. 4.11.2010 gün 2008/40032 E, 2010/31666 K).
h)-İbranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından, borcun sona erdiği söylenemez. İbranamede yer alan işçilik alacaklarının bir kısmı yönünden savunma ile çelişkinin varlığı ibranameyi bütünüyle geçersiz kılmaz. Savunma ile çelişmeyen kısımlar yönünden ibra iradesine değer verilmelidir (Yargıtay 9.HD. 24.6.2010 gün, 2008/33597 E, 2010/20380 K). Başka bir anlatımla, bu gibi durumlarda ibranamenin bölünebilir etkisinden söz edilebilir. Bir ibraname bazı alacaklar bakımından makbuz hükmünde sayılırken, bazı işçilik hak ve alacakları bakımından ise çelişki sebebiyle geçersizlikten söz edilebilir. Aynı ibranamede çelişki bulunmayan ve miktar içermeyen kalemler bakımından ise borç ibra yoluyla sona ermiş sayılabilir.
İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek itiraz niteliğinde olmakla yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir (Yargıtay HGK. 27.1.2010 gün 2009/9-586 Esas, 2010/31 Karar; Yargıtay 9.HD. 13.7.2010 gün, 2008/33764 E, 2010/23201 K.).
Somut olayda;
Dosyada bulunan ibraname konusunda gerekçe dahi oluşturulmadan yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır. İbraname, yukarıdaki ilkeler doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Ayrıca dosyada bulunan fazla çalışma karşılığı izin belgeleri de bir değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.
3-Mahkemenin karar gerekçesinde açıklandığı üzere davada birden fazla davalı olduğu halde hükmedilen alacakların “Davalıdan” tahsiline şeklinde hüküm kurulması da hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.
F) Sonuç:
Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 27/05/2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy