MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ
Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi taraflar vekillerince istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
YARGITAY KARARI
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili; müvekkilinin davalı şirket bünyesinde 20.10.2006-02.02.2009 ve 03.09.2010-04.01.2013 tarihleri arasında çalıştığını, müvekkilinin başlangıçta yurtiçi tır şoförü olarak çalıştığını, 1 yıl sonra da uluslararası tır şoförü olarak çalışmaya devam ettiğini ve iş akdinin davalı tarafından feshedildiği 02.02.2009 tarihine kadar çalıştığını, müvekkilinin ikinci dönem başlangıcı olan 03.09.2010 tarihinden itibaren tekrar davalı işyerinde uluslararası tır şoförü olarak işe başladığını ve 04.01.2013 tarihine kadar aralıksız çalıştığını, müvekkilinin ilk çalışma döneminde asgari ücret artı sefer başına 600 Euro aldığını, ayda ortalama 1,5-2 sefer yaptığını müvekkilinin ilk dönem çalışmalarına ilişkin kıdem ve ihbar tazminatının sefer ücretleri dikkate alınmaksızın sadece asgari ücretten hesaplanarak banka yolu ile ödendiğini, ikinci çalışma dönemin de ise aylık asgari ücret artı her yurt dışı seferi için İspanya için 600 Euro Belçika, Hollanda, Almanya ve Polonya için 500 Euro, Fransa için 450, Çekoslovakya için 400 Euro ücret aldığını, ayda ortalama 1,5-2 yurtdışı seferi yaptığını, sigorta primlerinin gerçek değil asgari ücret üzerinden yatırıldığını, Ulusal bayram ve genel tatillerde çalıştırıldığım, ancak ücretlerinin ödenmediğini, müvekkilinin iki çalışma döneminde toplamda 25 günlük yıllık izin kullandığını bunun dışında izin kullanmadığını ancak ücretinin de ödenmediğini, haftanın 7 günü çalıştığını ancak ücretlerinin ödenmediğini, müvekkilinin fazla çalışma ve tatil çalışmalarının son 1 yılı sürücü kartına takılan dijital takometre ve araçta bulunan dijital takometre ile sabit olduğunu, ... plakalı araçlara ait takometre kayıtlarının işyeri kayıtlarına da aktarıldığını, davalı tarafın limit üzerindeki yakıt sarfiyatını müvekkilinin ücretinden kestiğini ve kesilen yakıt bedelleri belirlenirken yakıtın yurt dışı fiyatına 0.60 cent ceza ilave edildiğini, müvekkilinin Bakırköy 40.noterliği'nin 04.01.2013 tarih, ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ve fesih bildirimi ile iş akdini haklı nedenle feshettiğini ve ilk çalışma döneminde eksik ödenen bakiye kıdem ve ihbar tazminatının ve ikinci çalışma dönemine ilişkin işçilik alacaklarının ödenmesini işe girişte alman 5.000 Euro'luk teminat senedinin geri verilmesini talep ve ihtar ettiğini iddia ederek fazlaya ilişkin haklarının saklı kalması kaydıyla; bakiye kıdem tazminatının, kıdem tazminatının , bakiye ihbar tazminatının, fazla çalışma alacağının, hafta tatili alacağının, yıllık izin alacağının bayram ve genel tatil ücreti alacağının, kıdem tazminatının fesih tarihinden itibaren uygulanacak en yüksek banka mevduat faizi ile, ihbar tazminatının dava tarihinden itibaren uygulanacak yasal faizi, diğer alacakların temerrüt tarihinden itibaren uygulanacak en yüksek banka mevduat faizi (yıllık izin için yasal faiz) ile birlikte tahsilini, ayrıca 5000 Euroluk teminat senedinin müvekkiline verilmesini veya iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı vekili, zamanaşımı itirazında bulunduklarını, davacının müvekkili şirkette 20.10.2006-02.02.2009 ve 03.09.2010- 08.01.2013 tarihleri arasında iki dönem çalıştığını, davacının birinci dönem çalışmasının 02.02.2009 tarihinde davacının istifası ile son bulduğunu, davacının istifa nedeni ile kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanamadığını ancak müvekkili tarafından kendisine iyi niyet ve çalıştığı süre göz önünde bulundurularak 2.310,00 TL ödendiğini, davacının 02.02.2009 tarihinde imzaladığı ibraname ile bu hususu tevsik ettiğini, taraflar arsında imzalanmış olan protolün aynı zamanda tarafların tam olarak anlaşmasını ihtiva eden ikale sözleşmesi niteliğini taşıdığını, taraflar arasında imzalanmış olan 02.02.2009 tarihli ibranamede davacının çalıştığı süreye ilişkin kanuni ücretini, hafta tatili, genel tatil ve ulusal bayram günlerinde yaptığı çalışmalara ilişkin ücretlerini, ikramiyelerini, sosyal yardımlarını aldığını, yıllık ücretli izinlerini kullandığını, kullanmadığı yıllık ücretli izinlerinin ücretini aldığını kıdem, ihbar tazminatını aldığını ve böylece işverenden hiçbir hak ve alacağının kalmadığını kabul ettiğini, sefer avansının yakın ülkeler ve orta Avrupa ülkeleri için 150 Euro, İngiltere, Hollanda, İspanya gibi daha uzak Avrupa Ülkeleri için ise maksimum 350 Euro olarak ödendiğini, müvekkili şirkette her şoförün yurtdışına ayda bir sefer yaptığını, davacının 500- 600 Euro sefer primi aldığı hususunun gerçekle bağdaşmadığını zira gidilen ülkeye ve şoförün yolda yapacağı masraflara göre değişkenlik arz eden bu ödemelerin 2013 yılında 150-350 Euro arasında seyretmekte olduğunu hiçbir şekilde 500-600 Euro civarına çıkmadığını, müvekkili firmada her şoförün yurt dışına ayda 1 sefer yaptığını, davacının iddia ettiği üzere 2 seferin sefer süreleri açısından fiilen mümkün olmayacağından hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacının müvekkili ile yaptığı 02.02.2009 tarihli ibraname uyarınca birinci çalışma dönemine ilişkin tüm yıllık izinlerini kullandığını, kullanmadığı yıllık izin ücretlerinin de kendisine ödendiğinin davacı yanca kabul edildiğini, ikinci çalışma döneminde hak ettiği tüm yıllık izinlerini izin belgelerinden anlaşılacağı üzere 24.11.2011-14.12.2011 arası 14 gün ve 31.10.2012-12.11.2012 arası 8 gün olmak üzere toplam 22 gün olarak kullandığını, ücret bordrolarında yıllık izinleri kullandığını görüleceğini ve bordroların davacı tarafından ihtirazi kayıtsız imzalanmış olduğunu, müvekkili şirkette bayram ve genel tatillerde çalışma yapılmadığını, çalışmanın zorunlu olduğu durumunda bayram ve genel tatil çalışmasının ücret ile birlikte ödendiğini bu hususların ücret bordroları ile sabit olduğunu, yurtdışında bulunulan dönemlerde dahi yurtdışında bayram ve genel tatillere denk gelen ve çalışmadığı günlerin mahsubu gerektiğini, yerleşik Yargıtay içtihatları gereğince şoförlerin kanun ile sınırları belirlenen saatlerden fazla araç kullanmasının mümkün olmadığını bu nedenle fazla mesai talep edemeyeceğini, kaldı ki davacının kendisine fazla mesai yapılması talimatı verildiğini ispatlaması gerektiğini, davacının 5.000TL bedelli senet alındığı iddiasının asılsız olduğunu müvekkili şirkette bu yönlü bir uygulamanı olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:
Mahkemece toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
D) Temyiz:
Kararı davacı ve davalı vekili temyiz etmiştir.
E) Gerekçe:
1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının tüm, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2- Taraflar arasında düzenlenen ibranamenin geçerliliği konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.
Türk Hukukunda ibra sözleşmesi 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olup, kabul edilen Yasanın 132 inci maddesinde “Borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir” şeklinde kurala yer verilmiştir.
İş ilişkisinde borcun ibra yoluyla sona ermesi ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420 inci maddesinde öngörülmüştür. Sözü edilen hükme göre, işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması gerekir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420 inci maddesinde, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren bir ay içinde yapılan ibra sözleşmelerine geçerlilik tanınmayacağı bildirilmiştir. Aynı maddede, alacağın bir kısmının ödenmesi şartına bağlı ibra sözleşmelerinin (ivazlı ibra), ancak ödemenin banka kanalıyla yapılmış olması halinde geçerli olacağı öngörülmüştür. 4857 sayılı İş Kanununun 19 uncu maddesinde, feshe itiraz bakımından bir aylık hak düşürücü süre öngörülmüş olmakla, feshi izleyen bir ay içinde işçinin işe iade davası açma hakkı bulunmaktadır. Bu noktada feshi izleyen bir aylık süre, işçinin eski işine dönüp dönmeyeceğinin tespiti bakımından önemlidir. O halde feshi izleyen bir aylık sürede işverenin olası baskılarını azaltmak, iş güvencesinin sağlanması için de gereklidir. Geçerli ve haklı neden iddialarına dayanan fesihlerde dahi ibraname düzenlenmesi için feshi izleyen bir aylık sürenin beklenmesi gerekir. Bir aylık bekleme süresi kısmi ibra açısından işçinin bir kısım işçilik alacaklarının ödenmesinin bir ay süreyle gecikmesi anlamına gelse de temelde işçi yararına bir durumdur. Hemen belirtelim ki bir aylık bekleme süresi ibra sözleşmelerinin düzenlenme zamanı ile ilgili olup ifayı ilgilendiren bir durum değildir. Başka bir anlatımla işçinin fesih ile muaccel hale gelen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve izin ücreti gibi haklarının ödeme tarihi bir ay süreyle ertelenmiş değildir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun değinilen maddesinde, işverence yapılacak olan ödemelerin banka yoluyla yapılması zorunluluğunun getirilmesi, ibranamenin geçerliliği noktasında sonuca etkilidir. Ancak banka dışı yollarla yapılan ödemelerde de borç ibra yerine tamamen veya kısmen ifa yoluyla sona ermiş olur.
Sözü edilen yasal düzenleme, sadece işçinin alacaklı olduğu durumlar için işçi yararına kısıtlamalar öngörmektedir. İşverenin cezai şart ve eğitim gideri talep ettiği yine işçinin vermiş olduğu zararın tazminine dair uygulamalarda ve hatta sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde işçinin işverene borçlu olduğu durumlarda, taraflar, herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın işçinin borçlarını ibra yoluyla sona erdirebilirler.
Değinilen maddenin ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri tazminat ve alacaklar dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün haklar yönünden uygulanır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra düzenlenen ibra sözleşmeleri için yasal koşulların varlığı aranmalıdır. Ancak 6098 sayılı Borçlar Kanununun yürürlükte olmadığı dönemde imzalanan ibranamenin geçerliliği sorunu, Dairemizin konuyla ilgili ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. İbranamenin feshi izleyen bir aylık süre içinde düzenlenmesi ve ödemelerin banka kanalıyla yapılmamış oluşu 01.07.2012 tarihinden önce düzenlenen ibra sözleşmeleri için geçersizlik sonucu doğurmaz.
İşçi ve işveren arasında işverenin borçlarının sona erdirilmesine yönelik olarak Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlülüğü öncesinde yapılan ibra sözleşmeleri yönünden geçersizlik sorunu aşağıdaki ilkeler dahilinde değerlendirilmelidir:
a)-Dairemizin kökleşmiş içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçersizdir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak veya bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmesi mümkün olup, Dairemizin kararlılık kazanmış uygulaması bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 15.10.2010 gün, 2008/41165 E, 2010/29240 K.).
b)-İbranamenin tarih içermemesi ve içeriğinden de fesih tarihinden sonra düzenlendiğinin açıkça anlaşılamaması durumunda ibranameye değer verilemez (Yargıtay 9.HD. 5.11.2010 gün, 2008/37441 E, 2010/31943 K).
c)-İbranamenin geçerli olup olmadığı 01.07.2012 tarihine kadar yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanununun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri yönünden de değerlendirilmelidir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın veya üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde, ibra iradesinden söz edilemez.
Öte yandan 818 sayılı Borçlar Kanununun 21 inci maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir.
İbranamedeki irade fesadı hallerinin, 818 sayılı Borçlar Kanununun 31 inci maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gerekir (Yargıtay 9.HD. 26.10.2010 gün, 2009/27121 E, 2010/30468 K). Ancak, işe girerken alınan matbu nitelikteki ibranameler bakımından iş ilişkisinin devam ettiği süre içinde bir yıllık süre işlemez.
d)-İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir (Yargıtay 9.HD. 4.11.2010 gün 2008/37372 E, 2010/31566 K).
e)-Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde, Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir (Yargıtay 9.HD 21.10.2010 gün 2008/40992 E, 2010/39123 K.). Miktar içeren ibranamenin çalışırken alınmış olması makbuz etkisini ortadan kaldırmaz (Yargıtay 9.HD. 24.6.2010 gün 2008/33748 E, 2010/20389 K.).
f)-Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise, geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi yapılmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır (Yargıtay 9.HD. 27.06.2008 gün 2007/23861 E, 2008/17735 K.). Fesihten sonra düzenlenen ve alacak kalemlerinin tek tek sayıldığı ibranamede, irade fesadı haller ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece ibra iradesi geçerli sayılmalıdır (Yargıtay HGK. 21.10.2009 gün, 2009/396 E, 2009/441 K).
g)-Yine, işçinin ibranamede yasal haklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kayda yer vermesi ibra iradesinin bulunmadığını gösterir (Yargıtay 9.HD. 4.11.2010 gün 2008/40032 E, 2010/31666 K).
h)-İbranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından, borcun sona erdiği söylenemez. İbranamede yer alan işçilik alacaklarının bir kısmı yönünden savunma ile çelişkinin varlığı ibranameyi bütünüyle geçersiz kılmaz. Savunma ile çelişmeyen kısımlar yönünden ibra iradesine değer verilmelidir (Yargıtay 9.HD. 24.6.2010 gün, 2008/33597 E, 2010/20380 K). Başka bir anlatımla, bu gibi durumlarda ibranamenin bölünebilir etkisinden söz edilebilir. Bir ibraname bazı alacaklar bakımından makbuz hükmünde sayılırken, bazı işçilik hak ve alacakları bakımından ise çelişki sebebiyle geçersizlikten söz edilebilir. Aynı ibranamede çelişki bulunmayan ve miktar içermeyen kalemler bakımından ise borç ibra yoluyla sona ermiş sayılabilir.
İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek itiraz niteliğinde olmakla yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir (Yargıtay HGK. 27.1.2010 gün 2009/9-586 E, 2010/31 K. ; Yargıtay 9.HD. 13.7.2010 gün, 2008/33764 E, 2010/23201 K.)
Somut uyuşmazlıkta davacının birinci dönem çalışmasına ilişkin talepleri 02.02.2009 tarihli ibranameye dayanılarak reddedilmişse de yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler ve ilke kararımız karşısında yerinde değildir.
Davacının iddiası kıdem ve ihbar tazminatının düşük ücretten ödendiğidir. Davacının gerçek ücretinin asgari ücret artı sefer başına alınan sefer primi toplamından oluştuğu ortadadır. İbraname başlıklı belge eki ödeme belgesi karşısında makbuz niteliğindedir.
Mahkemece yapılacak iş davacının birinci dönem çalışmasına ilişkin kıdem ve ihbar tazminatının fesih tarihi olan 02.02.2009 tarihi itibariyle asgari ücret artı sefer başına 600 Euro ücret aldığı kabul edilerek, 600 Euro fesih tarihi olan 02.02.2009 tarihindeki efektif satış kuru üzerinden TL'ye çevrilerek bulunacak miktar üzerinden hesaplanıp ibraname ekindeki ödenen miktarlar düşülerek karar verilmelidir.
İbranameye dayalı diğer alacaklar açısından ise ibraname yukarıdaki ilkeler ve yasal düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilerek sonuca gidilmelidir. Hatalı değerlendirme ile ibranameye itibar edilerek karar verilmesi isabetsizdir.
F) Sonuç:
Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 07.11.2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy