İŞ MAHKEMESİ
DAVA : Davacı, fark kıdem tazminatının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.
Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili;
"Müvekkilinin 14/09/1994 tarihinde ... bünyesinde bulunan .... de çalışmaya başladığını, 01/05/2000 yılında ... de kendi bünyesinde ... olarak işe alındığını ve şoför olarak çalıştığını, müvekkilinin en son 3.200 TL maaş aldığını, müvekkilinin 15/03/2013 tarihinde emekli olduğunu, davalı belediyenin müvekkilinin kıdem tazminatı alacağının 2000 yılından itibaren hesaplanarak ödeme yapıldığını, davacı müvekkilinin 14/09/1994 tarihinden itibaren çalışmış olmasına rağmen hesaplamanın eksik olarak yapıldığını, ...ne bağlı bir şirket olduğunu, davacı müvekkilinin ...de çalışırken belediye tarafından kadroya alındığını, bu süreç içerisinde ...de geçirilen hizmet süresi için hiçbir tazminat ödemesinin yapılmadığını, müvekkilinin ... kadrosunda da aynı işi yapmaya devam ettiğini, tüm bunlar sebebiyle ... tarafından işe başladığı tarih olan 14/09/1994 tarihinden itibaren kıdem tazminatı hesaplaması yapılması gerekirken 2000 yılından itibaren hesaplanmasının hukuka aykırı olduğunu, müvekkilinin mağdur olduğunu, 1475 sayılı yasanın 14/2. Maddesinde işçinin aynı işveren bağlı olarak bir yada değişik işyerlerinde çalıştığı sürelerin kıdem hesabı yönünden birleştirileceğinin hükme bağlandığı belirterek fazlaya ilişkin talep ve dava haklarını saklı tutarak müvekkiline ödenmeyen kıdem tazminatı fark alacağı için bedel artırımı talebimiz saklı kalmak kaydı ile..." şeklinde beyanda bulunarak, 2.000 TL fark kıdem tazminatı alacağını talep etmiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı vekili, davacının 2000-2013 yılları arasında çalıştığını, bu tarihler nazara alınarak tespit edilen hizmet süresi için, davacıya hak etmiş olduğu kıdem tazminatının eksiksiz olarak ödendiğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:
Mahkemece, toplanan kanıtlara dayanılarak, davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.
D) Temyiz:
Kararı davacı vekili temyiz etmiştir.
E) Gerekçe:
Taraflar arasında, davacının davasını belirsiz alacak davası olarak açmasında hukuki yararının bulunup bulunmadığı noktasında uyuşmazlık bulunmaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 107. maddesinde belirsiz alacak ve tespit davası başlığı altında yeni bir dava türüne yer verilmiştir.
Maddeye göre;
(1) Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya bunun imkânsız olduğu hâllerde, alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar ya da değeri belirtmek suretiyle belirsiz alacak davası açabilir.
(2) Karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat sonucu alacağın miktarı veya değerinin tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda davacı, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın davanın başında belirtmiş olduğu talebini artırabilir.
(3) Ayrıca, kısmi eda davasının açılabildiği hâllerde, tespit davası da açılabilir ve bu durumda hukuki yararın var olduğu kabul edilir”.
Belirtmek gerekir ki belirsiz alacak ve tespit davası;
1. Eda (tahsil talebi ile) davası niteliğinde belirsiz alacak davası(Fıkra 1),
2. Tespit niteliğinde belirsiz alacağı tespit davası(Fıkra 3).
3. Kısmi eda ve külli tespit davası(maddenin gerekçesinde) olmak üzere üç türlü açılabilir.
Davacı tahsil amaçlı belirsiz alacak davası açtığında, davanın başında belirleyebildiği miktarı belirterek dava açmak zorundadır. Bu dava eda davası olmakla birlikte yargılama sırasında belirlenecek kalan miktar için tespit niteliğindedir. Yargılama sırasında davacı belirlenen bakiye miktarı davanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağına tabi olmadan harcını tamamlayarak hüküm altına alınmasını talep edebilecektir. Bu durumda alacağın tamamı hüküm altına alınacağından ilama dayalı icra takibi yapılabilecektir.
Kısmi eda ve külli tespit davası olarak açıldığında, davacının başlangıçta belirleyebildiği miktarı dava dilekçesinde belirtmesine gerek yoktur. Kısmi davada olduğu gibi istediği miktarda açabilir ve alacağın belirleyemediği kalan kısmının tespitini isteyebilir. Bu durumda mahkeme kısmi olarak talep edileni tahsil, kalan kısmı ise tespit hükmü olarak hüküm altına alacaktır.
Madde içeriğinden, belirsiz alacak veya tespit davası açılması için, davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin; davacıdan beklenememeli (davacı gerçekten belirleyememeli) veya bu objektif olarak olanaksız olmalıdır.
Açılacak davanın değeri veya miktarı biliniyor yahut belirlenebiliyor ise, belirsiz alacak ve tespit davası açılamaz. Zira madde gereği bu durumda davacının hukuki yararı yoktur.
Maddenin 2. fıkrasında açıkça karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat sonucu alacağın miktarı ve değerinin tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda davacı, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın davanın başında belirtmiş olduğu talebini artırabileceği belirtilmiştir.
6100 sayılı HMK.’un 107/2 maddesi ile ilgili olarak gerekçede şunlara yer verilmiştir. “Baştan miktar veya değeri tam olarak tespit edilemeyen bir alacak için, davacının böyle bir ihmal ya da kusurundan söz edilemez. Bu sebeple, belirsiz alacak veya tespit davası açıldıktan sonra, yargılamanın ilerleyen aşamalarında, karşı tarafın verdiği bilgiler ve sunduğu delilerle ya da delillerin incelenmesi ve tahkikat işlemleri sonucu (örneğin, bilirkişi ya da keşif incelemesi sonrası), baştan belirsiz olan alacak belirli hale gelmişse, başında belirtmiş olduğu talebini artırabilmesi benimsenmiştir.”
Buradan hareketle dava konusu alacağın değeri veya miktarı karşı tarafın (işverenin) vereceği bilgi veya tahkikat aşamasında belirlenecek (bilirkişiden hesap raporu alınması gibi) ise alacağın dava açıldığında davacı tarafından objektif olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği kabul edilmelidir. Bu nedenle maddenin birinci ve ikinci fıkrasının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Her ne kadar 107. madde de belirtilmemiş ise de belirsiz alacak ve tespit davası açılabilmesi için kısmi dava başlığı altında düzenlenen HMK.’un 109/2 maddesinin göz ardı edilmemesi gerekir. Zira hükme göre “Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz”. Burada talep konusunun taraflar arasında belirli olması halinde kısmi dava açılamayacağı vurgulanmıştır. Kısaca davacı alacağı belirli değil ise belirsiz alacak ve tespit davası açabileceği gibi fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak kısmi dava da açabilecektir. Alacak miktarı belirli ise kısmi dava veya belirsiz alacak ve tespit davası açılamaz.
Ancak madde de ayrıca talep konusunun miktarının taraflar arasında tartışmasız olması halinde kısmi dava açılamayacağı belirtilmiştir. O halde talep konusunun miktarı taraflar arasında tartışmalı ise davacı kısmi dava açabilir. Davacı, alacak miktarı tartışmalı olduğunda kısmi dava yerine belirsiz alacak davasına da başvurabilmelidir.
Bir alacağın davanın açıldığı anda belirli mi belirsiz mi, tartışmalı mı tartışmasız mı olduğu konusunda yukarda belirtilen hükümlerden hareketle uygulamada bazı ölçütler getirilmiştir.
Bunların başında gelen en önemli kriter alacağın likit olup olmadığı ölçütüdür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu likit alacak kavramını açıklamıştır. Yargıtay’a göre; “Likit bir alacaktan söz edilebilmesi için ise; ya alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olması ya da borçlusu tarafından belirlenebilmesi için bütün unsurların bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olması; böylece, borçlunun borç tutarını tahkik ve tayin etmesinin mümkün bulunması; başka bir ifadeyle, borçlunun yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilir durumda olması gerekir. Bu koşullar yoksa, likit bir alacaktan söz edilemez. Diğer bir anlatımla, icra inkar tazminatı, alacaklının genel mahkemede açtığı itirazın iptali davası sonucunda borçlunun itirazının haksızlığına karar verilmesi durumunda alacaklı yararına hükmolunan icra hukukuna özgü bir tazminattır. Borçlunun ne kadar borçlu olduğunun saptanması ve itirazında haklı olup olmadığının belirlenmesi ön koşuldur. Borçlunun ödeme emrine karşı itirazın yapıldığı andaki durumu itibariyle haksızlığı saptanacak ancak haklı çıkma durumuna uygun alacak miktarı esas alınarak alacaklı yararına icra inkar tazminata hükmedilmesi gerekecektir(HGK. 14.07.2010 gün ve 2010/19-376 E, 2010/397 K, HGK)”.
Görüldüğü gibi likit olma ölçütünde Yargıtay; “Alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olmasını ya da belirlenebilmesi için bütün unsurların bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olmasını aramaktadır. Kısaca davacının yalnız başına ne kadar alacaklı olduğunu tespit edebilir durumda olması gerekir. Bu koşullar yoksa, likit bir alacaktan söz edilemez.
Diğer taraftan yargılama (tahkikat aşamasında) sırasında hesap raporu alınmasını gerektiren her alacak belirsiz kabul edilmelidir. Davacının talep ettiği dava konusu alacağın miktarı veya değeri belirli ise hesap raporu alınmasına da gerek yoktur. Zira bu durumda hak kazanma veya ispat olgusu ayrık olmak üzere tartışmalı bir alacaktan söz edilemez. Zaten kanunun 107/2 maddesinde bu olgu “tahkikat sonucu belirlenme” olarak vurgulanmıştır. İş uyuşmazlıklarında genel olarak alacağın kesin ve net tutarı, ancak bir yargılama sürecinden ve bilirkişi incelemesinden sonra tam olarak tespit edilebilmektedir. Bu anlamda kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı giydirilmiş ücretten hesaplanır. Giydirilmiş ücrete işçinin çıplak ücreti yanında, ücret eklentileri ve sosyal yardımlar dahil edilir. (17.10.2012 gün ve 2012/9-838 E, 2012/715 K).
Keza, dava konusu alacak miktarının veya değerinin belirlenmesi yargılama sırasında başka bir olgunun (ki bu işçilik alacakların çalışma olgusu, tazminat ve alacaklara esas süre ve ücret yönünden kendini gösterir) tespitini gerektirdiği durumlarda alacak belirsiz ve tartışmalı kabul edilmelidir.
Hakimin takdiri veya yasal nedenlerle indirim yapılarak alacak miktarı veya değerinin belirlenmesi halinde alacak belirsizdir(Dairemizin 27.02.2012 gün ve 2012/1757 Esas 2012/5742 Karar sayılı kararı).
Dava konusu alacak karşı tarafın vereceği bilgi veya belgelerle belirlenecekse, alacak belirsiz kabul edilmelidir. Karşılaştırmalı hukukta geçerli olan bu kriter 107. maddenin 2. fıkrasının başlangıcında “karşı tarafın vereceği bilgi sonucu” yargılama sırasında belirlenme olarak kabul edilmiştir. Yıllık ücretli izin alacağı, izin defterinin; fazla mesai ve tatil çalışmaları kayda dayandığında puantaj (işe devam çizelgeleri) kayıtlarının işveren tarafından sunulması ile belirlenebilecektir. İş Hukukunda maddi hukuk kuralları içinde işverene kayıt tutma yükümlülüğü getirilmiştir. Bu belgelerle ilgili yükümlülükleri yerine getirmeyen işverenin açılacak davada alacağın belirlenebilir olduğu savunması yerinde olmayacaktır. İşçinin alacağının belirlenmesi kayda dayandığında, kayıtlı belgeleri sunmayan veya işçiye vermeyen işveren, belirsiz alacak davası açılmasının sonuçlarına katlanmak zorundadır.
Dairemizin kısmi dava ile ilgili verdiği bu ölçütleri kabul eden Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 17.10.2012 gün ve 2012/9-838 Esas, 2012/715 Karar sayılı kararında “ “İşçilik alacaklarının özelliği de dikkate alınarak, bu alacaklarda, talep konusunun miktarının taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli olduğunu söylemek mutlak olarak doğru olmadığı gibi, aksinin kabulü de doğru olmayacağını, talep konusu işçilik alacakları belirli olup olmadığının somut olayın özelliğine göre değerlendirilmesi ve sonuca gidilmesinin daha doğru olacağını” açıkça belirtmiştir.
6100 sayılı HMK.’un 114. Maddesinde davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması, dava şartı olarak belirtilmiştir. Belirsiz alacak ve tespit davasında, kanun açıkça alacak miktarının veya değerinin belirlenememesi veya olanaksız olması halinde, davacının belirsiz alacak davası açmasında hukuki yararının varsayılacağını öngörmüştür. Kısaca dava açıldığında alacak belirli değil veya tartışmalı ise, belirsiz alacak ve tespit davası açılması için hukuki yarar vardır.
Davacının, aynı davalıya karşı olan birbirinden bağımsız birden fazla talebini, aralarında bir derecelendirme ilişkisi yani aslîlik–ferîlik ilişkisi kurmadan aynı dava dilekçesinde ileri sürmesine davaların yığılması denir(HMK. Mad.110). Birden fazla istemin yer aldığı ve işçi-işveren uyuşmazlıklarında işçinin işçilik alacakları için açtığı davanın örnek teşkil ettiği bir dava türüdür. Davacı birçok talebini, tek bir dava dilekçesi ile talep etmektedir. Aslında kural olarak talep sayısınca dava mevcuttur. Davacı her bir talebi için dava dilekçesinde olguları (vakıaları) ayrı ayrı belirtilmek ve ispat yükü kendisinde ise ispat etmek zorundadır. Yapılan yargılamada her bir talep hakkında ayrı ayrı inceleme yapılır. Yargılama sonunda da her biri hakkında olumlu veya olumsuz karar verilir. İşte davaların yığılması halinde, davacının isteklerinin bir kısmi belirli bir kısmi belirsiz alacak davası konusu olabilir. Bu durumda talep edilen alacaklardan açıkça belirli olan ve tartışmalı olmayanlar için belirsiz alacak davası veya kısmi dava ile talepte bulunulamaz. Bu nedenle dava şartlarının da her talep açısından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Bir talep için dava şartının yokluğu, dava şartı olan ve gerçekleşen talepler içinde davanın usulden reddini gerektirmez.
Somut olayda davacı vekilinin, "Müvekkilinin 14/09/1994 tarihinde ... bünyesinde bulunan ...de çalışmaya başladığını, 01/05/2000 yılında ...de kendi bünyesinde belediye çalışanı olarak işe alındığını ve şoför olarak çalıştığını, müvekkilinin en son 3.200 TL maaş aldığını, müvekkilinin 15/03/2013 tarihinde emekli olduğunu, davalı belediyenin müvekkilinin kıdem tazminatı alacağının 2000 yılından itibaren hesaplanarak ödeme yapıldığını, davacı müvekkilinin 14/09/1994 tarihinden itibaren çalışmış olmasına rağmen hesaplamanın eksik olarak yapıldığını,...ne bağlı bir şirket olduğunu, davacı müvekkilinin ...de çalışırken ... tarafından kadroya alındığını, bu süreç içerisinde...nde geçirilen hizmet süresi için hiçbir tazminat ödemesinin yapılmadığını, müvekkilinin ... kadrosunda da aynı işi yapmaya devam ettiğini, tüm bunlar sebebiyle ... tarafından işe başladığı tarih olan 14/09/1994 tarihinden itibaren kıdem tazminatı hesaplaması yapılması gerekirken 2000 yılından itibaren hesaplanmasının hukuka aykırı olduğunu, müvekkilinin mağdur olduğunu, 1475 sayılı yasanın 14/2. Maddesinde işçinin aynı işveren bağlı olarak bir yada değişik işyerlerinde çalıştığı sürelerin kıdem hesabı yönünden birleştirileceğinin hükme bağlandığı belirterek fazlaya ilişkin talep ve dava haklarını saklı tutarak müvekkiline ödenmeyen kıdem tazminatı fark alacağı için bedel artırımı talebimiz saklı kalmak kaydı ile..." şeklinde beyanda bulunarak, 2.000 TL fark kıdem tazminatı alacağının tahsili için belirsiz alacak davası açtığı anlaşılmıştır.
Davalı vekili, davacının 2000-2013 yılları arasında çalıştığını, bu tarihler nazara alınarak tespit edilen hizmet süresi için, davacıya hak etmiş olduğu kıdem tazminatının eksiksiz olarak ödendiğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkemece, tarafların iddia ve savunmaları tespit edilmiş, tanıklar dinlenmiş, tanık dışındaki diğer deliller toplanmış, bilirkişi raporu aldırılmıştır. Davacı, bilirkişi raporu doğrultusunda davasını ıslah etmiştir. Mahkemece yapılan yargılama sonunda, davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.
Öncelikle, davacının iddiası ve davalının savunmasından da anlaşılacağı üzere, davacının talep ettiği tazminata esas hizmet süresi konusunda taraflar arasında uyuşmazlık vardır. Hizmet süresine ilişkin bu uyuşmazlık, talep edilen alacağı (alacak miktarını) davanın açıldığı tarihte belirsiz kılmaktadır. Davacıdan davanın açıldığı tarihte talep ettiği alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirlemesini beklemek mümkün değildir. Yargılama aşamasında mahkemece celbedilecek bilgi ve belgeler ile tarafların sunacağı delillerin birlikte değerlendirilmesi ve gerekirse aldırılacak olan bilirkişi raporu sonucunda talep edilen alacak miktarı tam ve kesin olarak belirlenecektir. Bu nedenle, davacının talep ettiği alacağın dava açıldığı anda belirlenebilir olmadığı, dolayısıyla davacının davasını belirsiz alacak davası olarak açmasında hukuki yararının bulunduğu açıkça anlaşılmıştır. Mahkemece davacının talebi hakkında esastan olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurulması gerekirken, davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiş olması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
Öte yandan, bir an için alacağın belirli olduğu ve davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararının bulunmadığını kabul edelim. Bu ihtimalde mahkemece, 6100 sayılı HMK'nun 115 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, davacı tarafa dava şartı noksanlığını gidermesi (tamamlaması) yani alacağını miktar olarak belirli hale getirmesi için kesin verilmesi, verilen bu kesin süreye rağmen dava şartı noksanlığının giderilmemesi durumunda, dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesi gerekir. Dosyanın incelenmesinde, mahkemece davacı tarafa bu şekilde bir süre verilmediği görülmüştür. Dolayısıyla mahkemece verilen karar, bu yönden de hatalıdır.
Yine bir an için talep edilen alacakların belirli olduğu ve davacının belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararının bulunmadığı kabul edelim. Davacı tarafından dava açıldığı sırada belirlenebilir olmadığı ileri sürülen alacaklar (alacak miktarları) bilirkişi raporu ile belirlenmiş, davacı vekili davasını ıslah ederek talep ettiği alacak miktarlarını rapor ile tespit edilen miktarlara yükseltmiştir. Bu şekilde tamamlanabilir dava şartı olan hukuki yarar şartı gerçekleşmiştir. Bir başka ifadeyle, dava şartı noksanlığı hüküm anında giderilmiştir. Bu durumda, 6100 sayılı HMK'nun 115 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, davanın usulden reddi mümkün değildir.
Son olarak, 6100 sayılı HMK'nun 114 üncü maddesinde, davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması, olumlu ve dava açıldıktan sonra tamamlanabilir bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Yasanın 115 inci maddesinde dava şartının bulunmaması yahut mahkemece verilen kesin süreye rağmen dava şartı noksanlığının giderilmemesi durumunda, davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Bu bağlamda, mahkemece davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirken, davanın usulden reddedildiği belirtilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi de hatalıdır.
F) Sonuç:
Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 01/04/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy