MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2025/668 E., 2025/2619 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 58. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/827 E., 2024/550 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; .... Sendikası tarafından 07.01.2021 tarihinde yapılan başvuru sonucu muvazaalı asıl işveren alt işveren ilişkisi kurularak işçi çıkarılması ve üyelikten ayrılmaya zorlanması gibi yasaya aykırılık oluştuğu ve idari para cezaları uygulanması gerektiği belirtilerek 23.02.2021 tarih ve ... No.lu Müfettiş raporu tanzim edildiğini, bu rapora karşı ... 27. İş Mahkemesinin 2021/163 Esas sayılı dosyası ile itiraz davası açıldığını; işbu davaya konu raporun ise 11.03.2021 tarihli ve ... sayılı İnceleme Raporu olduğu, davacı Şirketin 01.12.2020 tarih ve 2020/5 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile yardımcı iş ve özel nitelikli olan depo, temizlik, teknik, danışma, güvenlik... vb. işlerin daha verimli ve etkin yürütülebilmesi amacıyla, satınalma birimince araştırma yapılarak 01.01.2021 itibarıyla ilgili bölümlerde alanında profesyonel bir firmaya süreçlerin devredilmesine karar verildiğini, hangi çalışanın sendikaya üye olup olmadığı bilinmeksizin 104 kişinin .... Eğitim Sağlık ve ... AŞ (... Personel Şirketi) bünyesine geçirilerek, Şirketin, malî ve sağlık yönünden tedbirli hareket edebilmesinin amaçlandığını, işten ayrılan 104 işçiden hemen hemen hepsi ile hak kaybı yaşamaması için arabuluculuk faaliyeti gerçekleştirilerek haklarının eksiksiz olarak teslim edildiğini, sendika üyesi olup olmadığına bakılmaksızın, mezkur süreç boyunca işçi alımı ve çıkarımlarının da devam ettiğini, Sendikanın örgütlenme gücüne zeval gelmemiş olduğunu, alt işverene devredilen işçilerin özlük haklarının zarar görmediğini ileri sürerek 11.03.2021 tarihli ve ... sayılı İnceleme Raporuna itirazlarının kabulünü karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının davayı süresinde açmadığını, davacıya ait işletmede toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili .... Sendikasının başvurusu üzerine, davacıya ait işletmede işçilerin sendikal baskıya maruz kaldığına dair inceleme yapılarak 11.03.2021 tarih ve ... sayılı inceleme raporu düzenlendiğini, davacı nezdinde çalışan 102 işçinin 01.01.2021 itibarıyla ... Şirketine geçişlerinin yapıldığı, yetki tespit yazısı ile birlikte iş sözleşmesi sona erdirilen işçilerin sendikal sebeple iş sözleşmelerinin sona erdirildiğine dair kesinleşmiş mahkeme kararı bulunduğunu, 16.02.2016/3821 sayılı olumlu yetki tespit yazısına işverence itiraz üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 15.10.2020 tarihli ve 2020/2167 Esas, 2020/12192 Karar sayılı kararı ile .... Sendikasının yetkili olduğunun anlaşıldığı, ... Sendikasının toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkili bulunduğuna dair 11.01.2021/71916 sayılı Yetki Belgesinin 11.01.2021 tarihinde işverenlikçe tebellüğ edildiği, her ne kadar yetki belgesi bu tarihte tebliğ edilmiş ise de, Yargıtay onama kararı ile Sendikanın yetkili olduğunun 15.10.2020 tarihi itibarıyla kesinleşmiş olduğunu, işverenlikçe 31.12.2020 tarihinde teknik bakım, depo, lojistik ve destek işlerinde (çay servisi, temizlik vs.) çalışan 102 işçinin çıkışı yapılıp, bu işçilerin tamamının ... Personel Şirketine iş sözleşmesinin devri yoluyla geçişinin yapıldığını, bu hususta işçi ve işverenler arasında "iş sözleşmesinin devri” başlıklı devir sözleşmesi yapıldığını, işverenliğin yaptığı işlem ile Aralık/2020 ayında 420 olan işçi sayısının 272'ye düştüğü, ifadesine başvurulan sendika üyesi asıl işveren ve geçişi yapılan alt işveren işçileri ile yetki belgesi ile birlikte ataması yapılan işyeri sendika temsilcilerinin yapılan alt işverenlik uygulamasının teknik bakım, depo vs. bölümlerde ilk kez yapıldığını, devir sözleşmesinin imzalanmak zorunda kalındığını, alt işverenlik ile yapılabilecek toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacaklarını, işten çıkarmalar ve alt işverenlik uygulaması ile sendika üyelerinin istifa etmeye zorlandıklarını beyan ettiklerini, bu suretle, yapılan alt işverenlik uygulamasının, işçi haklarında doğabilecek kısıtlama ve sendikal örgütlenmenin önüne geçme amacıyla yapıldığının anlaşıldığını, yapılan tespit ve değerlendirmelerin yerinde olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; itiraza konu idari para cezasının dayanağı 11.03.2021 tarih ve ...No.lu Müfettiş Raporunun incelenmesinde raporun "işyerindeki sendikal baskı" konusunda hazırlandığı, Müfettiş Raporunda muvazaa tespiti veya işçi alacaklarına ilişkin herhangi bir tespit veya değerlendirme bulunmadığı, alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğu iddiasıyla ilgili olarak ayrı değerlendirme yapılarak buna ilişkin 23.02.2021 tarih ve ... sayılı rapor düzenlendiği, bu raporun iptali talebiyle davacı tarafça ... 7. İş Mahkemesinin 2021/404 Esas sayılı dosyası üzerinden dava açıldığı, rapor dayanak alınarak düzenlenen idari para cezasına davacı tarafça itiraz edildiği, Karaman Sulh Ceza Hakimliğinin 2021/2222 D. İş sayılı dosyasında itirazın reddine karar verilerek kararın kesinleştiği, davacının talebi müfettiş raporunun hatalı ve hukuka aykırı değerlendirmeler içerdiği yönünde tespit istemine ilişkin olup rapor içeriğinde belirtilen tespitler yönünden ayrı ayrı işçi-işveren uyuşmazlıklarının yargı organlarınca görülerek karara bağlanacağı, mevcut davanın yasal dayanağının bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının talebi müfettiş raporunun hatalı ve hukuka aykırı değerlendirmeler içerdiği yönünde tespit istemine ilişkin olduğu, mevzuatta, mevcut davanın yasal dayanağının bulunmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf sebeplerine ilişkin gerekçe oluşturmadan reddetmesinin adil yargılanma hakkına aykırılık oluşturduğunu, işbu davanın konusunun ... Rehberlik ve Teftiş İşleri Başkanlığı İş Müfettişleri tarafından düzenlenen 11.03.2021 tarihli ve ... sayılı İnceleme Raporuna ilişkin olduğunu, dava açmakta hukuki yararlarının bulunduğunu, ... 7. İş Mahkemesinde derdest olan davanın ... sayılı rapora ilişkin olduğunu ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, ... Rehberlik ve Teftiş İşleri Başkanlığı İş Müfettişleri tarafından düzenlenen 11.03.2021 tarihli ve ... sayılı İnceleme Raporuna ilişkindir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 92. maddesi şöyledir; “1 inci madde hükmünün uygulanması için iş hayatının izlenmesi, denetlenmesi ve teftişiyle ödevli olan iş müfettişleri, işyerlerini ve eklentilerini, işin yürütülmesi tarzını ve ilgili belgeleri, araç ve gereçleri, cihaz ve makineleri, ham ve işlenmiş maddelerle, iş için gerekli olan malzemeyi 93 üncü maddede yazılı esaslara uyarak gerektiği zamanlarda ve işçilerin yaşamına, sağlığına, güvenliğine, eğitimine, dinlenmesine veya oturup yatmasına ilişkin tesis ve tertipleri her zaman görmek, araştırmak ve incelemek ve bu Kanunla suç sayılan eylemlere rastladığı zaman bu hususta Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte açıklanan şekillerde bu halleri önlemek yetkisine sahiptirler.
Teftiş, denetleme ve incelemeler sırasında işverenler, işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme, denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri tarafından çağrıldıkları zaman gelmek, ifade ve bilgi vermek, gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek; iş müfettişlerinin birinci fıkrada yazılı görevlerini yapmaları için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek, bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler.
Çalışma hayatını izleme, denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. İş müfettişleri tarafından düzenlenen raporların ve tutulan tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içerisinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir. İş mahkemesinin kararına karşı taraflarca 5521 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kanun yoluna başvurulabilir. Kanun yoluna başvurulması iş mahkemesince hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel teşkil etmez.”
Anılan düzenleme ile çalışma ilişkilerini korumak ve geliştirmek, ortam ve koşullarını denetlemek görevi iş müfettişlerine verilmiştir. Buna göre iş müfettişleri işyerinde genel, kontrol ve inceleme denetimi yaparlar.
İşyerinde işin yürütümü yönünden çalışma hayatı ile ilgili tüm mevzuat hükümlerine ve işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından ise; işçi sağlığı ve güvenliğine ilişkin mevzuat hükümlerinin uyulup uyulmadığının tespiti, genel denetimdir. Genel denetim ise yargısal faaliyet olarak nitelendirilemez.
Kontrol denetimi ise, genel denetim sonrası (işin yürütümü veya işçi sağlığı ve güvenliğine ilişkin) mevzuata aykırılık ve eksiklik olarak tespit edilen olguların, verilen süre içinde giderilip giderilmediğini kontrol edilmesidir.
İnceleme denetimi, bir kişinin ya da kurumun başvurusu üzerine yapılan denetimdir.
Dairemizce daha önce genel denetim sırasında yapılan müfettiş tespitlerine karşı taraflarca dava açılamayacağı yönünde uygulama yapılmakta idi. Ancak konunun yeniden değerlendirilmesi sonucunda, bu tür tespitlere karşı da dava açılmasında hukuki yararın bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda genel denetim sonucu yapılan tespitlere karşı sadece Bakanlığa karşı; işçinin şikayeti üzerine yapılan denetim sonucu bir tespit yapılmışsa Bakanlık ile birlikte şikayette bulanan işçiye karşı dava açılması gerekir.
Somut olayda, davacı dava dilekçesinde ... Rehberlik ve Teftiş İşleri Başkanlığı İş Müfettişleri tarafından düzenlenen 11.03.2021 tarihli ve ... sayılı İnceleme Raporunun hukuka aykırı olduğunu iddia etmiş, Mahkemece davanın dayanağı bulunmadığı gerekçesiyle reddine karar verilmiştir.
Dosya içeriğine göre; davacı Şirket işyerinde, ... Rehberlik ve Teftiş İşleri Başkanlığı İş Müfettişleri tarafından, 23.02.2021 tarihli .... sayılı ve 11.03.2021 tarihli ... sayılı olmak üzere iki ayrı inceleme raporunun düzenlendiği, ... sayılı İnceleme Raporunun alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğu iddiasına ilişkin olarak düzenlendiği, rapora davacı Şirket tarafından itiraz edildiği, ... 7. İş Mahkemesinde açılan davanın derdest olduğu, işbu davanın konusu olan 11.03.2021 tarihli ve ...sayılı İnceleme Raporunun ise; alt işverene geçişi yapılan işçilerden .... isimli işçinin “Sendika üyesi olduğu tespit edilen işçilerin işten çıkartıldığı ve çıkartılmaya devam edildiği, sendika üyesi işçilerin taşerona geçişlerinin yapıldığı” iddiasında bulunarak inceleme yapılması talebi üzerine düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere, genel denetim sonucu düzenlenen müfettiş raporlarına karşı tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunmakta olup İlk Derece Mahkemesince ve Bölge Adliye Mahkemesince işbu davanın dayanağı bulunmadığı gerekçesiyle reddine karar verilmesi hatalıdır.
Bu hâlde Mahkemece; dava konusu edilen inceleme raporundaki tespitler .... isimli işçinin şikayeti üzerine yapılan denetim sonucunda ... iş müfettişleri tarafından yapıldığından, davanın Bakanlık aleyhine yöneltilmesi doğru olmakla birlikte şikayette bulunan işçinin de davaya dâhil edilmesi, dava konusu 11.03.2021 tarihli ve ... sayılı rapor incelenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekir.
Bu hususlar gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,19.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.