(1475 S. K. m. 13, 14, 17)
Dava: Davacı, ihbar ve kıdem tazminatı, manevi tazminat ve ücret alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde taraflar avukatlarınca temyiz edilmiş olmakla dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
1 - Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının tüm temyiz itirazları ile davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2 - Davacı işçinin davalı Belediyeye ait işyerinde hizmet akdi ile çalışırken sözleşmesinin 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesine göre feshedildiği ve bu bakımdan ihbar ve kıdem tazminatına hak kazandığı tartışmasızdır.
Fesih tarihinde yürürlükte olup, 1.3.1995 - 28.2.1997 tarihli Toplu İş Sözleşmesinin 33/2-bendi uyarınca davacı işçi haksız fesih tazminatı isteğinde bulunmakta olup, mahkemce sonuç itibariyle ihbar tazminatı yönünde istek doğrultusunda hüküm kurulmuştur. "İşten çıkarılma" başlığını taşıyan 33. maddenin 1-d bendinde işçiler normal olarak .... İş Kanununun 13. Maddesine göre tazminatlı olarak, Disiplin Kurulunca işten çıkartılabilirler. "Kuralına yer verildikten sonra 2-b bendinde" işverenin zorunlu işçi çıkarma hakkını hatalı kullandığı veya sözleşme hükümlerine uymadığı tespit edilirse işçi açıkta geçen sürelere ilişkin ücret ve diğer hakları derhal ödenerek işe başlatılır. Buna uyalmadığı takdirde, işçinin ihar ve kıdem tazminatları 3 kat olarak ödenir. Şu kadar ki bu ödeme işçinin ücretinin bir yıllık tutarından az olamaz." biçiminde cezai şart niteliğinde bir düzenleme öngörülmüştür.
Öncelikle belirtmek gerekir ki ortada işverenin haklı olarak hizmet akdinin feshini gerektirecek "disiplin olayı" kapsamına girmeyen bir durum yoksa fesih işleminin disiplin kurulundan geçirtilmesi anlamsız ve yersiz olduğu kabul edilmelidir. İş Hukukun da disiplin kurulu, disiplin cezaları yani disiplin olayları için oluşturulur. Bu gibi hallerde kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışların disiplin kurulundan geçirtilmesi işçinin haksız, yersiz şekilde işten çıkartılmasını önlemek ve böylece işverene göre zayıf durumda bulunan işçinin haklarını korumak amacı güdülmektedir.
Özellikle çok sayıda işçi çalışan işyerlerinde böyle bir ihtiyaca cevap verdiği için Çağdaş Hukuk sistemlerin de disiplin kurulu müessesesine yer verilmesi için özen gösterilmekteder. Dairemizin öğretide benimsenen ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun denetimindende geçen kararlılık kazanmış uygulamalarında; 1475 sayılı İş Kanununun 17/II. maddesi kapsamındaki hallerde bu ilkeye titizlikle uyulmaktadır. Bir başka anlatımla, toplu iş sözleşmesi ile ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık oluşturan bir halden dolayı fesih işleminin disiplin kurulundan geçirilmesi ön görülmüş ise bu koşula uyulup uyulmadığı göz önünde tutulmaktadır. Ancak böyle bir disiplin olayının söz konusu olmayan durumlarda 1475 sayılı İş Kanununun 13. maddesi kapsamındaki işveren tarafından gerçekleştirilen fesihlerde aynı düşüncenin geçerli olduğu kabul edilemez. Gerçekten kanunumuz dengeli bir biçimde düzenleme öngörmüş olup, işvereninde işçi fazlalığı, karlılık, verimlilik gibi nedenlerle önel vermek yada önellere ilişkin ücret tutarındaki tazminatı peşin ödemek suretiyle hizmet akdini fesh edebilme imkanı tanımıştır. öğretide makul ve meşru nedenlerin varlığı halinde işverenin sözleşmeyi yasal tazminatları ödenmek suretiyle fesh etmeye yetkili olduğundan kabulu zorunluluğundan söz edilmektedir. Dairemizde öğretideki bu görüşe uygun biçimde uygulanmasını kararlılıkla sürdürmektedir. Yukarıda sözü edilen toplu iş sözleşmesinin 33/2-b hükmü yasasının 13. maddesinde aykırılık oluşturduğu için geçerli değildir. Durum böyle olunca haksız fesih tazminatı olarak ihbar tazminatının üç katı tutarındaki düzenlemeye değer verilerek hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenle (BOZULMASINA), peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 25.3.1998 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy