(4857 S. K. m. 41, 51) (Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik m. 1)
Dava: Davacı, kıdem, ihbar, fazla mesai alacaığının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi Ö.Faruk Tüfek tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: 1- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2- Davacı işçi, yaptığı fazla çalışmanın karşılığı ücretin ödenmesine karar verilmesi isteğinde bulunmuştur.
Davalı işveren, davacının fazla çalışmadığını, yapılan fazla çalışma ücretinin ödendiğini ıslah ile istenen fazla çalışma ücretinin zamanaşımına uğradığını belirterek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.
Mahkemece fazla çalışma yapıldığı ve davacının alacağı bulunduğu gerekçesi ile isteğin kabulüne karar verilmiştir.
Karar davalı taraflarca temyiz edilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesinde denkleştirme esasının uygulanmadığı işyerlerinde fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalar olarak öngörülmüştür. Fazla Çalışma Yönetmeliğinin 5. maddesinin fıkrasına göre fazla çalışma süresinin hesabında yarım saatten az süreler yarım saat; yarım saati aşanlar ise bir saat olarak kabul edilir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesinin 2. fıkrasında fazla çalışma ücretinin nasıl hesap edileceği düzenlenmiştir. Buna göre her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Ücretin günlük, veya haftalık olarak ödeneceğinin kararlaştırıldığı hallerde önce işçinin günlük ücreti, daha sonra bulunan günlük ücret o gün normal çalışma saatlerine bölünerek bir saate isabet eden ücret belirlenir. İşçi maktu aylıklı çalışıyorsa günlük ücreti, aylığının otuza bölünmesi suretiyle günlük ücret tespit edilir, bulunan ücrete göre saat ücreti hesaplanır.
Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen hallerde işçinin fazla çalışma ücretinin nasıl belirleneceği Fazla Çalışma Yönetmeliğinin 4. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında güçlük bulunmayan hallerde her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret dikkate alınarak fazla çalışma ücreti hesaplanır. Fazla çalışma süresince üretilen parça veya iş tutarının hesaplanmasında güçlük çekilmesi halinde ise parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları o dönem içinde çalışılmış olan normal ve normali aşan çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek normal ücret %50 yükseltilerek bir saatlik fazla çalışma ücreti belirlenir. Ancak, işçiye ürettiği parça veya iş tutarının karşılığı normal ücret ödenmiş olduğundan bu durumda sadece fazla çalışmanın zamlı kısmı hesaplanmalıdır. Başka bir anlatımla, bu durumda işçiye sadece %50 oranına isabet eden ücret fazla çalışma ücreti olarak saptanmalıdır.
Fazla çalışma ücretini kapsayan ücret bordrosunu ihtirazı kayıt ileri sürmeden imzalamış olan işçi o ayda bordroda belirtilen miktardan daha çok fazla çalıştığını eşdeğer belgelerle kanıtlamalıdır. Başka bir anlatımla işçi, imzalı bordroların ait olduğu ay için daha yüksek miktarda fazla çalışma ücretine hak kazandığını tanıkla kanıtlayamaz.
İşçiye yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti 4857 sayılı İş Kanunu'nun 51. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre belirlenecektir.
Fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğunu öngören sözleşme hükümleri yılda 90 gün ve 270 saatle sınırlı olarak geçerlidir. İşçi yılda 270 saatin üzerinde fazla mesai yaptığını kanıtlarsa karşılığı ücreti talep edebilir.
Dairemiz uygulamasına göre fazla çalışma ücreti fazla çalışmanın yapıldığı dönemin çıplak ücreti üzerinden hesaplanmalıdır. Bununla birlikte, kesintilerin yapılmadığı brüt ücret üzerinden hesaplanması da mümkündür. Çünkü kesintiler kararın infazı sırasında dikkate alınacaktır.
Fazla çalışma ücreti, normal iş karşılığı ödenen ücretin ödeme zamanında ve normal ücretin ödendiği ülke parası ile ödenmelidir.
İşçinin fazla çalışma ücretini talep ettiği dönem içinde, izin ve rapor kullanması gibi nedenlerle çalışamadığı günler göz önünde bulundurularak fazla çalışma süresinden veya hesaplanan fazla çalışma ücretinden, somut olayın özelliğine uygun bir indirim yapılmalıdır.
İnceleme konusu olayda; Davalı vekili bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde ıslah dilekçesi ile artırılan kısım için zamanaşımı definde bulunmuş, davacı vekili zamanaşımı definin süresi içinde yapılmadığı yönünde açıkça ve derhal itiraz etmemiştir. Böyle olunca zamanaşımı defi dikkate alınarak hesaplama yapılması ve ıslah tarihinden geriye doğru gidilerek son 5 yıl öncesinde gerçekleşen fazla çalışma ücretlerinin, dava dilekçesi ile istenen kısım dışında kalan miktarının, zamanaşımı defi sebebiyle reddine karar verilmesi gerekir. Öte yandan davacı işçiye, imzasını içeren bir kısım ücret bordrolarında fazla çalışma ücretleri ödenmiştir. Dairemizin kararlılık kazanmış olan uygulamasına göre ihtirazi kayıtsız olarak yapılan bu ödemeler karşısında aynı dönemler için fazla çalışma ücreti hesaplanması söz konusu olmaz. Bilirkişi raporuna bu yönde yapılan itirazlar bir değerlendirmeye tabi tutulmalı ve imzalı bordrolarda fazla çalışma ücreti tahakkuku yer alan dönemler hesaplama dışı bırakılarak fazla çalışma ücreti yeniden hesaplanmalıdır.
Yukarıda belirtilen esaslara uygun hesaplama yapılmadan fazla çalışma ücretinin kabulü hatalıdır.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 08.04.2008 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy