(2004 S. K. m. 67) (3417 S. K. m. 2, 6) (4853 S. K. m. 8; Ek m. 1) (5393 S. K. m. 5) (YHGK 23.12.2009 T. 2009/9-480 E. 2009/596 K.)
Dava: Davacı, itirazın iptali ile takibin devamına %40 icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkeme, istemi kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi R. Taşdelen tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: 1) Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2) Davacı, davalılardan kooperatif nezdinde 15.9.1998-20.2.2000 tarihleri arasında çalışan davacının, 3417 Sayılı yasa gereği adına Ziraat Bankasındaki hesaba işveren katkı payı ile birlikte yatırılması gereken tasarruf teşvik kesintilerinin işvence yatırılmadığı, davacının bu sebeple ana para ve nemalarından faydalanamadığı, bunun işverenden tahsili amacıyla Menemen İcra Müdürlüğünün 2004/123 Sayılı dosyasında başlatılan icra takibine, davalının itirazı üzerine, takibin durduğu, itirazın haksız olduğu, 4853 Sayılı yasanın 8. maddesine göre SSK.nun bu kesintilerden sorumlu tutulması gerektiği ileri sürülerek, itirazın iptaline, takibin devamına, davacının nema alacaklarının davalılardan tahsiline ve %40 icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesi talep ve dava etmiştir.
Davalı kooperatif, davacı adına yapılan kesintilerin işveren katkı payı ile birlikte bankaya hesabına yatırıldığı, bu sebeple kendilerinden talepte bulunulamayacağını savunarak davanın reddini talep etmiştir.
Mahkemece ... davacının, davalı kooperatif nezdinde çalıştığı 15.9.1998-20.2.2002 tarihleri arasındaki dönem için davalı işverenin Ziraat Bankası Balatçık Şubesine toplu olarak para yatırdığı, ancak yatırılan bu paraların ferdileştirilmemesi sebebiyle anılan dönemde davacının Ziraat Bankasındaki tasarruf teşvik hesabına yatırılmış, kesinti ve katkı payının bulunmadığı, bilirkişi heyet raporuna göre anılan dönemde işverence katkı payı dahil davacı hesabına 78,19 YTL yatırılması gerektiği ve bu miktarın nemasının 457,14 YTL olarak hesaplandığı, işverence ferdileştirilme yapılmaması sebebiyle davacının kesintiler toplamı ve nemalarını alamadığı, bundan davalı işverenin sorumlu olduğu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2.5.2007 gün ve 2007/21-228, 2007/247 Sayılı kararında açıklandığı üzere; davalı kurumun sorumluluğunun, yapılan müracaat sonucu işveren hakkında icra takibi yapıp tasarruf teşvik kesintilerini tahsil etmesi halinde oluşabileceği, dosyada davacının kuruma bu yönde yaptığı bir başvuru bulunmadığı, bu sebeple kurum hakkında açılan davanın reddi gerekeceği sonucuna varılmıştır. gerekçesi ile davanın davalı kooperatif aleyhine kısmen kabulüne hüküm kurulmuştur. Hüküm davacı tarafça temyiz edilmiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, tasarrufu teşvik kesintisinin nemasının hesaplanmasına yöneliktir. Tasarruf teşvik kesintisi ve katkı payı ödemeleri, 18.3.1988 tarihinde yürürlüğe giren 3417 Sayılı yasa ile öngörülmüş, anılan yasanın 6. maddesine göre anılan ödemelerin ilgili adına açılacak banka hesabına yatırılmaması durumunda, Sosyal Sigortalar Kurumunun tahsil görevinin olduğu açıklanmıştır.
3417 Sayılı yasa 24.4.2003 tarih ve 4853 Sayılı yasa ile yürürlükten kaldırılmış ve sözü edilen yasanın 7. maddesinde, 3417 Sayılı Kanunun mülga 2 nci maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır şeklinde kurala yer verilmiştir. 4853 Sayılı yasanın 8. maddesinde ise, tasarruf teşvik kesintileri ile katkı paylarını süresinde işverence yatırılmaması halinde, Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından primlerin tahsiline ilişkin hükümler çerçevesinde tahsil edileceği açıklamıştır.
4853 Sayılı Kanuna 26.12.2006 tarihinde 5568 Sayılı eklenen ek madde 1 hükmü doğrultusunda, tasarruf teşvik hesaplarına dair tüm varlık ve yükümlülükler 31.12.2007 tarihi itibarıyla Hazineye devredilmiş durumdadır. Anılan hükümde, Mülga 9.3.1988 tarihli ve 3417 Sayılı Kanunla kurulan ve bu kapsamda hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere 24.4.2003 tarihli ve 4853 Sayılı Kanunla tasfiye edilen Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabına ait tüm varlık ve yükümlülükler, 31.12.2007 tarihine kadar Hazineye devrolunur. Devre ilişkin hususları belirlemeye Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yetkilidir. Devir tarihinden sonra hak sahiplerine yapılacak her türlü ödeme, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınarak Banka tarafından gerçekleştirilir. Bu ödemelere ilişkin bilgi ve belgelerin Hazine Müsteşarlığına iletilmesini takiben söz konusu ödeme karşılığı tutarlar Müsteşarlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten karşılanmak suretiyle hak sahibine ödenmek üzere Bankaya aktarılır. Konusu suç teşkil eden fiillerden kaynaklanan ödemeler hariç hak sahiplerine fazla ödeme yapıldığının tespiti halinde, bu tutarların tahsilinden vazgeçilerek terkin edilir ve Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi yönünden gerçekleşmiş ödemelere ilişkin tüm hak ve yükümlülükler kendiliğinden sona erer şeklinde kurala yer verilmiştir. 13.7.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5393 Sayılı Belediye Kanunu Geçici 5. maddesinde yer alan Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile sermayesinin yüzde ellisinden fazlası belediyelere ait şirketlerin, 31.12.2004 tarihi itibariyle kamu kurum ve kuruluşlarından olan kamu ve özel hukuka tâbi alacakları, bunların diğer kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçlarına karşılık olmak üzere 31.12.2005 tarihine kadar takas ve mahsup edilir. Bakanlar Kurulu bu süreyi altı aya kadar uzatmaya yetkilidir. Bu madde kapsamındaki alacak ve borç ifadesi bu alacak ve borçlara ilişkin fer'ileri ve cezaları da kapsar. Yukarıda açıklanan kapsamda yer alan kuruluşların takas ve mahsup işlemine konu olan veya olmayan borçları, genel bütçe vergi gelirlerinden her ay ayrılacak paylarının yüzde kırkını geçmemek üzere kesinti yapılarak tahsil edilmektedir. Bu noktada sözü edilen kurum ve kuruluşlar bakımından Sosyal Güvenlik Kurumuna olan tasarruf teşvik kesintisi ve katkı paylarını da içeren borçların yeniden yapılandırılmasının gerçekleşip gerçekleşmediği ve bu konuda Hazine Müsteşarlığı ile uzlaşma yoluna gidilip gidilmediği hususu sorumluluğun belirlenmesi bakımından önemlidir. Uzlaşma kapsamında tahsil edilecek tasarruf teşvik kesintisi ile katkı payını tahsil eden tasarruf teşvik kesintisi, işveren katkı payı ve bunların neması işçiye ait bir hak olsa da; yasa gereği, işverenden tahsil yükümü Sosyal Sigortalar Kurumuna ait olmakla, Kurum tarafından tasarruf teşvik kesintisinin uzlaşma kapsamında tahsiline başlanmış olması halinde işverenin yükümlülüğünün devam ettiğinden söz edilemez. Aksi halde, davalı belediyenin aynı borç sebebiyle mükerrer şekilde sorumluluğuna gidilmiş olur.
Hal böyle olunca, 5393 Sayılı Kanunun 5. maddesi kapsamında uzlaşma kapsamına alınan tasarrufu teşvik kesintisi, katkı payı ve nema alacaklarından sorumluluğun Sosyal Güvenlik Kurumu ve Hazineye ait olduğu kabul edilmelidir (Yargıtay HGK 23.12.2009 gün 2009/ 9-480 E, 2009/596 K.). Bu durumda, uzlaşma kapsamına alınan borç miktarı kadar sorumluluk işveren yönünden kalkacağından husumetin Hazineye yöneltilmesi gerekir.
Hazinenin sorumluluğunun 4853 Sayılı Kanuna 26.12.2006 tarihinde 5568 Kanun ile eklenen ek madde 1 hükmüne dayandırılması halinde, özel sektörün de sağlaması gereken katkı payı ve nema alacağından da, hazinenin sorumlu olduğu sonucu ortaya çıkar. Ancak somut olayda bu hükmün uygulanmasının mümkün olmadığı açıktır.
29.4.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4853 Sayılı yasanın 5. maddesinde Hak sahiplerinin aylık veya ücretlerinden yapılan tasarruf kesintileri ve Devlet veya ilgili işverenin katkılarına ait bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kalan nema, aylık olarak, Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan bir önceki aya göre Tüketici Fiyatları Genel İndeksi değişim oranında ve ilave olarak yıllık yüzde beş oranında değerlendirilir. düzenlemesini getirmiştir.
Somut olayda, hükme esas alınan bilirkişi raporunda nema hesaplaması, 2003 yılının Nisan ayına kadar yapılmıştır. Yukarıda yazılı ilkeler ve özellikle 4853 Sayılı Kanunun 5. maddesi de dikkate alınarak hesaplamanın dava tarihine kadar yapılması gerekir. Eksik hesaplamaya dayalı bilirkişi raporuna itibarla karar verilmesi hatalı olup, kararın bu yönden bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istenmesi halinde ilgilisine iadesine, 20.12.2010 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy