(1475 S. K. m. 14) (4857 S. K. m. 6, 17, 32, 41, 57)
Dava: Davacı, kıdem, ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ikramiye, ücret alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkeme, istemi kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi İ.. Polat tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: A- Davacı İsteminin Özeti: Davacı, davalı işyerinde 01.10.1996 tarihinden beri işyerinde çalışırken 02.06.2006 da uzun süreden bu yana ödenmeyen ücretlerine mahsuben yarım aylık ücret ödemesi yapıldığını ve ardından müvekkili de dahil tüm işçilerin bir aylık ücretsiz izne çıkarıldığını daha sonra işyerine alınmadıklarını, buna göre işçilerin iş akitlerinin 05.06.2006 tarihi itibariyle feshedildiğini, müvekkilinin önceleri iki numaralı davalının (Yeni Star Ambalaj)işçisi iken 10.03.1999 tarihinde sigortasının bir numaralı davalıya(Yeni Star Dokuma) aktarıldığını, her iki davalı şirketin ortaklarının aynı kişiler olduğunu, işyerinde 12 şer saatlik ikili vardiya çalışıldığını, işçilerin buna itiraz etmeleri sonucu aralık 2005 ten itibaren 08.00-16.00 arası çalışma saatlerine dönüldüğünü, beş aylık ücretlerinin ve hafta içi ile hafta sonu mesailerinin ödenmediğini ileri sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti, ücret alacağı, ikramiye alacaklarının tahsilini istemiştir.
B- Davalı Cevabının Özeti: Davalılar vekili her iki şirketin farklı tüzel kişilikleri bulunduğunu, davacının Yeni Star İplik ve Dokuma San.Tic.Ltd.Şti. İşçisi olduğunu, Yeni Star Ambalaj San.ve Tic. A.Ş. açısından davanın husumet sebebiyle reddedilmesi gerektiğini, işyerinde 12 saatlik çalışma sisteminin uygulanmadığını, davacının asgari ücret üzerinden çalıştığını, haftalık 45 saatlik mesai süresini aşan çalışmasının bulunmadığını, davacının diğer işçilerle birlikte ücretsiz izne çıkarılmalarının söz konusu olmadığını, iş akdinin işçilerin toplu olarak iş yerinde çalışmamaları sebebiyle sonlandırıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.
C- Yerel Mahkeme Kararının Özeti: Mahkemece, davacının önce Yeni Star Ambalaj San.ve Tic.A.Ş. çalışanı iken 10.03.1999 tarihinde diğer davalı şirkete kaydının yapıldığı, her iki şirket arasında bilirkişi raporundan ve ticaret sicil kayıtlarından anlaşılacağı üzere organik bir bağ bulunduğu, davalı işveren tarafından feshin haklı sebeple yapıldığının ispatlanamadığı, buna karşın davacı tanık beyanlarınca davacının iddiasının doğrulandığı ve davacının davalı işverenlikçe 05.06.2006 tarihinde işe alınmayarak iş akdinin haksız ve yersiz olarak fesh olunduğu, buna göre bilirkişi raporunda hesaplandığı üzere davacının ücret alacağı ile kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı, fazla mesai alacağı yönünden ise davacının davalılar yanında çalıştığı süre dikkate alınarak hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği kanaati ile hesaplanan fazla çalışma ücretinden 1/3 oranında indirim yapılarak bilirkişi raporundaki miktarlara göre, kıdem, ihbar tazminatı ve ücret alacağı ile fazla çalışma ücretinin kendi dönemi için Yeni Star Dokuma Ltd.Şt.'nin, fazla çalışma ücretinin 72.YTL.'lik kısmı için diğer davalının sorumluluğuna, ikramiye isteğinin reddine karar verilmiştir.
D- Temyiz: Kararı davacı temyiz etmiştir.
E- Gerekçe: 1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2-Davalıların davacı işçinin alacaklarından sorumluluğunun kapsamı bakımından taraflar arasında uyuşmazlık söz konusudur.
İşyeri devrinin esasları ve sonuçları 4857 Sayılı İş Kanununun 6. maddesinde düzenlenmiştir. Sözü edilen hükümde, işyerinin veya bir bölümünün devrinde devir tarihinde mevcut olan iş sözleşmelerinin bütün hak ve borçlarıyla devralan işverene geçeceği öngörülmüştür. Devir tarihinden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlar açısından, devreden işverenle devralan işverenin birlikte sorumlu oldukları aynı Kanun'un üçüncü fıkrasında belirtilmiş, devreden işverenin sorumluluğunun devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır.
Değinilen Kanun'un 120. maddesi hükmüne göre, 1475 Sayılı Kanun'un 14. maddesi halen yürürlükte olduğundan, işyeri devirlerinde kıdem tazminatına hak kazanma ve hesap yöntemi bakımından belirtilen madde hükmü uygulanmalıdır. Anılan maddeye göre, işyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde, işçinin kıdemi işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanmalıdır. Bununla birlikte, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları, işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır.
İşyerinin miras yoluyla intikali 4721 Sayılı Türk Medenî Kanununun 599. maddesinde düzenlenmiş, sözü edilen madde hükmünde mirasbırakanın ölümü ile mirasçıların bir bütün olarak mirasa hak kazanacakları açıklanmıştır.
İşyerinin önceleri gerçek kişi ya da kişilerce işletilmesinin ardından şirketleşmeye gidilmesi durumunda, bu işlem de bir tür işyeri devri sayılmalıdır. Önceki gerçek kişi olan işverenlerin devralan tüzel kişi ortakları olması bu devir ilişkisini ortadan kaldırmamaktadır (Yargıtay 9.HD. 22.7.2008 gün 2007/ 20491 E, 2008/ 21645 K.). Aynı şekilde daha önce tüzel kişi şirket olan işverenin işyerini bir gerçek şahsa devretmesi de mümkündür. Devralanın şirketin hissedarlarından biri olması da sonucu değiştirmeyecektir. Adi ortaklardan bir ya da bazılarının hisselerini devri de sorumlulukların belirlenmesi noktasında işyeri devri olarak işlem görmelidir.
İşyeri devrinin temel ölçütü, ekonomik birliğin kimliğinin korunmasıdır. Avrupa Adalet Divanı kararlarına göre, maddî ve maddî olmayan unsurların devredilip devredilmediği ve devir anındaki değeri, işgücünün devri, müşteri çevresinin devri, işyerinde devirden önce ve sonra yürütülen faaliyetlerin benzerlik derecesi, işyerinde faaliyete ara verilmişse bunun süresi, işyeri devrinin kriterleri arasında kabul edilmektedir (Süzen, v. Zehnacker Krankenhausservice, Case 13/95, 1997, ECR I-1259. ; Spijkers v. Benedik, Case 24/85, 1986, ECR 1119.).
Basın İş Kanununa tabi işyerleri bakımından, işyerinin belirleyici unsurlarından olan marka, logo ve yayın imtiyaz hakları gibi maddî olmayan unsurların devri de işyeri devri olarak değerlendirilmelidir (Yargıtay 9. HD., 19.1.2010 gün, 2009/42958 E., 2009/354 K).
Maddî ve maddî olmayan unsurların devri söz konusu olmaksızın da işgücünün önem taşıdığı sektörlerde ekonomik birliğin önemli unsurunu olan işçilerin devri de, işyeri devri olarak kabul edilmelidir.
Devirden sonra işyerindeki ekonomik birliğin kimliğini koruyup korumadığının saptanabilmesi için, yürütülen faaliyetin devirden sonra yeni işveren tarafından aynı veya özdeş biçimde sürdürülmesi ölçütü yanında, işyerinin taşınmaz ve taşınır malları ile maddî olmayan varlıkların, işyerinde çalışan işçilerin sayı ve uzmanlık bakımından çoğunluğunun, bunun yanı sıra müşteri çevresinin devredilip devredilmediği, devir öncesi ve sonrasındaki faaliyetler arasında benzerlik olup olmadığı, devir sebebiyle işyerinde faaliyet askıya alınmışsa askı süresi gibi koşullar da göz önünde tutulmalıdır.
4857 Sayılı Kanun'un 6. maddesinde yazılı olan "hukukî işleme dayalı" ifadesi geniş şekilde değerlendirilmeli, yazılı, sözlü ve hatta zımnî bir anlaşma da yeterli görülmelidir.
İşyerine Bankalar Kanunu hükümleri çerçevesinde Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurumu tarafından el koyulması ise işyeri devri niteliğinde değildir. Bu durumda yönetim hakkına müdahale edilmekte veya bankacılık faaliyetleri askıya alınmaktadır.
Yine özelleştirme işlemi sonucu kamuya ait hisselerin devri de işyeri devri olarak değerlendirilemez. Özelleştirmede işyeri aynı tüzel kişilik altında faaliyetini sürdürmekte sadece kamuya ait hisselerin bir kısmı ya da tamamı el değiştirmektedir. Bununla birlikte, tamamı kamuya ait olan bir işyerinin özelleştirme işlemi sonucu başka bir işverene geçmesi işyeri devri niteliğindedir (Yargıtay 9.HD. 8.7.2008 gün ve 2008/25370 E, 2008/19682 K.).
İşyeri devri fesih niteliğinde olmadığından, devir sebebiyle feshe bağlı hakların istenmesi mümkün olmaz. Aynı şekilde işyeri devri kural olarak işçiye haklı fesih imkânı vermez.
İşyerinin devri işverenin yönetim hakkının son aşaması olup, işyeri devri çalışma koşullarında değişiklik anlamına da gelmez. Dairemizin kökleşmiş kararlarına göre işyeri devri işçiye haklı sebeple fesih hakkı tanımaz. İşyeri devrinin çalışma koşullarını ağırlaştıran bir yönü olup olmadığı belirlenmelidir (Yargıtay 9.HD. 27.10.2008 gün 2008/ 29715 E, 2008/28944 K.).
Bu açıklamalar ışığında, iş hukukunda işyeri devrinin işçilik alacaklarına etkileri üzerinde ayrıca durulmalıdır. İşyeri devri halinde kıdem tazminatı bakımından devreden işveren kendi dönemi ve devir tarihindeki son ücreti ile sınırlı olmak üzere sorumludur. 1475 Sayılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci fıkrasında, devreden işverenin sorumluluğu bakımından bir süre öngörülmediğinden, 4857 Sayılı Kanun'un 6. maddesinde sözü edilen devreden işveren için öngörülen iki yıllık süre sınırlaması, kıdem tazminatı bakımından söz konusu olmaz. O halde kıdem tazminatı işyeri devri öncesi ve sonrasında geçen sürenin tamamı için hesaplanmalı, ancak devreden işveren veya işverenler bakımından kendi dönemleri ve devir tarihindeki ücret ile sınırlı sorumluluk belirlenmelidir.
Feshe bağlı diğer haklar olan ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücretlerinden son işveren sorumlu olup, devreden işverenin bu işçilik alacaklarından herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.
İşyerinin devredildiği tarihe kadar doğmuş bulunan ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, bayram ve genel tatil ücretlerinden 4857 Sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca devreden işveren ile devralan işveren müştereken müteselsilen sorumlu olup, devreden açısından bu süre devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlıdır. Devir tarihinden sonraki çalışmalar sebebiyle doğan sözü edilen işçilik alacakları sebebiyle devreden işverenin sorumluluğunun olmadığı açıktır. Bu bakımdan devirden sonraya ait ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, bayram ve genel tatil ücreti gibi işçilik alacaklarından devralan işveren tek başına sorumlu olacaktır.
Somut olayda, mahkemece doğru bir biçimde davalılar arasında organik bağ olduğu belirlenmiş, kararın gerekçesinde de bu husus açıklanmıştır. Bu durumda (Üsküdar 1 İş Mahkemesi'nin aynı nitelikteki 2006/538 E., 2008/135 K. no.lu kararı ile verilen Dairemizin 2008/21242 E. 2008/15104 K. no.lu ilamı ile onanan kararında olduğu gibi) her iki davalının davacı işçinin tüm çalışma süresi boyunca işçilik alacaklarından müşterek ve müteselsil sorumlu tutulması gerekirken, taraflar arasında işyeri devri varmış gibi hüküm kurulması isabetsizdir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın, yukarda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istenmesi halinde ilgiliye iadesine 13.10.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy