(1475 S. K. m. 14) (4857 S. K. m. 17) (818 S. K. m. 21, 23)
Dava: Davacı, kıdem, ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, fazla mesai, genel tatil ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davalı şirket avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi Y. T. tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Taraflar arasında düzenlenen ibranamenin geçerliliği olup olmadığı uyuşmazlık konusudur.
İbra sözleşmesi, İsviçre Borçlar Kanununun 115. maddesinde düzenlendiği halde Türk Borçlar Kanununda bu yönde bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bununla birlikte ibraname, bir borcun tam ya da kısmen ifa edilmeden sona ermesini sağlayan özel sukut nedeni olarak kabul edilmelidir. Bu noktada ibra sözleşmesinin ödeme yönünde bir anlaşma olmadığı, borcun sona erme şekillerinden biri olduğu belirtilmelidir.
İş Hukukunda ibra sözleşmesi ibraname adıyla yaygın bir uygulama alanı bulmaktadır. İbra sözleşmesinin tanımı, şekli ve hükümlerinin Borçlar Kanununda düzenlenmesi gerekliliğinin ötesinde, İş Hukukunun işçiyi koruyucu özelliği sebebiyle İş Kanunlarında normatif hüküm olarak ele alınması gerektiği açıktır.
İşçi, emeği karşılığında aldığı ücret ve diğer parasal hakları ile kendisinin ve ailesinin geçimini temin etmektedir. Bu açıdan bakıldığında bir işçinin nedensiz yere işvereni ibra etmesi hayatın olağan akışına uygun düşmemektedir. İş Hukukunda ibra sözleşmeleri dar yorumlanmalı ve borcun asıl sona erme nedeni ifa olarak ele alınmalıdır. Borcun sona erme şekillerinden biri olan ibra sözleşmelerine İş Hukuku açısından sınırlı biçimde değer verilmelidir.
Yeni Borçlar Kanunu tasarısında bu konuya değinilmiş ve 419. maddesinde, işçi ve işveren ilişkileri açısından ibra sözleşmesine dair bazı kurallara yer verilmiştir. Bahsi geçen düzenleme de, işçilik alacaklarını sona erdiren ibra sözleşmelerinin sınırlı biçimde ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bu itibarla Borçlar Kanunun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri arasında düzenlenmiş olan irade fesadı hallerinin İş Hukukunda ibra sözleşmeleri bakımında çok daha titizlikle ele alınması gerekir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın ya da üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde ibra iradesine değer verilemez.
Öte yandan Borçlar Kanunun 21. maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir.
İş ilişkisinin devamı sırasında düzenlenen ibra sözleşmeleri geçerli değildir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak ya da bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmiş sayılmalıdır.
İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi de mümkün olmaz. Bu nedenle işveren tarafından işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ile ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir.
Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir.
Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise geçerlilik sorununu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi uygulanmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır (Yargıtay 9.HD. 27.06.2008 gün 2007/23861 E, 2008/17735 K.).
Somut olay yönünden davacı işçi iş sözleşmesinin 1.5.2005 tarihinde işverence haksız feshedildiğini iddia ederek kıdem, ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin, fazla çalışma ve genel tatil isteklerinde bulunmuştur.
Davalı işveren atölyenin 29.4.2005 tarihinde davacı ve ortağı olan bir arkadaşına 33.000 $.değer biçilerek devredildiğini, ortağının 15.000 $'ı, davacının 18.000 $ üstlendiğini, davacının bu borcuna karşılık 12.000 ve 3.000 $ lık bono verdiğini, kalan 3000 $.da çalışmasına karşılık ödendiğini ancak bunun borcuna mahsup edilerek ibraname imzaladığını savunmuştur. Davalı işveren ayrıca 29.4.2005 tarihli davacıya kıdem, ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin, fazla çalışma ve genel tatil ödeneğine ilişkin miktar içermeyen davacı imzasını taşıyan bir ibraname ibraz etmiştir.
Davacı işçi, müdahil olarak katıldığı Asliye Ceza Mahkemesinde verdiği 18.10.2006 günlü ifadesinde, atölyeyi devraldığını, 12.000 ve 3000 $'lık bono verdiğini belirtmiştir.
Mahkemece anılan ibraname davacıya sorulmadan ibraname ve peşine sayma savunması ile ilgili her hangi bir değerlendirme yapılmadan davacının anılan alacaklarının kabulüne karar verilmiştir.
Öncelikle anılan ibranamenin aslının ibraz edilmesi istenmeli, davalıya peşine sayılan miktarın hangi alacaklara karşılık ne miktarda yapıldığı açıklattırılmalı, daha sonra davacıya ibranameye ve peşine saymaya karşı diyecekleri sorulmalıdır. Bu şekilde yapılan inceleme sonucu hasıl olacak duruma göre ibranamenin ve peşine saymanın değerlendirilmesi ve taraflar arasında peşine saymanın varlığı saptandığında kabulüne karar verilen alacaklardan indirilmesi gerektiği düşünülmeden yazılı şekilde eksik inceleme ile sonuca gidilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten bozulmasına, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 28.02.2011 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy