(4857 S. K. m. 1, 2) (5521 S. K. m. 1)
Dava ve Karar: Davacı, cezai şart alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.
Hüküm süresi içinde davalı temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı banka vekili; davalı ile müvekkil banka arasında 29/05/2012 tarihli belirli süreli iş hizmet sözleşmesi aktedildiğini, 03/09/2012 - 02/09/2015 tarihleri arasında geçerli olacak şekilde aktedilmiş olan sözleşmenin 20. maddesinin " Personel 03/09/2012 tarihinden itibaren bankanın gösterdiği yerde göreve başlayacağını kayıtsız şartsız kabul ve taahhüt eder. 03/09/2012 tarihinde bankanın gösterdiği yerde göreve başlamaması halinde 8.500,00 TL cezai şart ödemeyi kabul, beyan ve taahhüt eder " şeklinde düzenlendiğini, tarafların karşılıklı olarak cezai şart hususunda mutabık kaldıklarını ve davalının sözleşmeyi kendi hür iradesi ile imzaladığını, 29/05/2012 tarihli belirli süreli iş sözleşmesinin açık hükümlerine rağmen davalının 28/06/2012 tarihli dilekçe ile 03/09/2012 tarihinde özel nedenlerden dolayı işe başlamayacağını, iş sözleşmesinin cezai şartsız feshedilmesini talep ederek tek taraflı olarak iş akdini feshettiğini ve hizmet sözleşmesi hükümlerine aykırı davrandığını iddia ederek, belirli süreli iş sözleşmesinden kaynaklı cezai şart tutarı olan 8.500,00 TL ' nin davalıdan tahsilini talep etmiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı vekili; davacı banka ile 29/05/2012 tarihli 03/09/2012 - 02/09/2015 tarihlerini kapsayan belirli süreli hizmet sözleşmesi imzalandığını, ancak davalının 28/06/2012 tarihli dilekçesi ile davacı bankaya müracaat ederek özel nedenlerden dolayı işe başlayamayacağını, iş sözleşmesinin cezai şartsız feshedilmesini talep ettiğini, davacı banka tarafından bu dilekçeye herhangi bir yanıt verilmediğini, bunun üzerine kendisinin sözleşmenin imzalanmasının üzerinden daha bir ay bile geçmeden ve işin başlamasına " daha yaklaşık iki aydan fazla bir süre varken vermiş olduğu dilekçedeki tek taraflı fesih iradesine istinaden işe başlamadığını, bu nedenle sözleşmedeki cezai şartı da ödemediğini, söz konusu cezai şarttan sorumlu tutulmasının mümkün olmadığını, 2012 yılında yüksek okulu bitirdiğini, işsizlik olgusunun yüksek boyutlarda olduğu ülkemizde iş bulamama korkusu ile davacı bankanın iş teklifini kabul etmek zorunda kaldığını, bu nedenle sözleşmeye konulmuş olan cezai şartı da işsiz kalma korkusu ile kabul ettiğini, davalının davacı bankaya, matbu şekilde önüne getirilen iş sözleşmesini, söz konusu cezai şartı kaldırırsanız imzalarım deme şansının bulunmadığını, sözleşmenin imzalanması sırasında davacı banka karşısında tamamen güçsüz konumda olması sebebi ile imzalamak zorunda kaldığı cezai şarttan sorumlu tutulmasının mümkün olmadığını beyan ederek davanın reddini savunmuştur.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:
Mahkemece davanın kabulüne hükmedilmiştir.
D) Temyiz:
Kararı davalı temyiz etmiştir.
E) Gerekçe:
Uyuşmazlık, taraflar arasındaki ilişkinin 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve bu bağlamda iş mahkemesinin görevi noktasında toplanmaktadır.
4857 sayılı İş Kanununun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince, 4 üncü maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, işverenler ile işveren vekillerine ve işçilerine, çalışma konularına bakılmaksızın bu Kanunun uygulanacağı belirtilmiştir.
Kanunun 2 nci maddesinde bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ile tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar işveren olarak tanımlanmıştır. İşçi ve işveren sıfatları aynı kişide birleşemez.
Yasanın 8 inci maddesinin birinci fıkrasına göre iş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Ücret, iş görme ve bağımlılık iş sözleşmesinin belirleyici öğeleridir.
İş sözleşmesini eser ve vekâlet sözleşmelerinden ayıran en önemli ölçüt bağımlılık ilişkisidir. Her üç sözleşmede, iş görme edimini yerine getirenin iş görülen kişiye (işveren-eser sahibi veya temsil edilen) karşı ekonomik bağımlılığı vardır.
İş sözleşmesini belirleyen ölçüt hukukî-kişisel bağımlılıktır. Gerçek anlamda hukukî bağımlılık işçinin işin yürütümüne ve işyerindeki talimatlara uyma yükümlülüğünü içerir. İşçi edimini işverenin karar ve talimatları çerçevesinde yerine getirir. İşçinin işverene karşı kişisel bağımlılığı ön plana çıkmaktadır. İş sözleşmesinde bağımlılık unsurunun içeriğini, işçinin işverenin talimatlarına göre hareket etmesi ve iş sürecinin ve sonuçlarının işveren tarafından denetlenmesi oluşturmaktadır. İşin işverene ait işyerinde görülmesi, malzemenin işveren tarafından sağlanması, iş görenin işin görülme tarzı bakımından iş sahibinden talimat alması, işin iş sahibi veya bir yardımcısı tarafından kontrol edilmesi, işçinin bir sermaye koymadan ve kendine ait bir organizasyonu olmadan faaliyet göstermesi, ücretin ödenme şekli, kişisel bağımlılığın tespitinde dikkate alınacak yardımcı olgulardır. Bu belirtilerin hiçbiri tek başına kesin ölçüt teşkil etmez. İşçinin işverenin belirlediği koşullarda çalışırken kendi yaratıcı gücünü kullanması ve işverenin isteği doğrultusunda işin yapılması için serbest hareket etmesi bağımlılık ilişkisini ortadan kaldırmaz. Çalışanın işyerinde kullanılan üretim araçlarına sahip olup olmaması, kâr ve zarara katılıp katılmaması, karar verme özgürlüğüne sahip bulunup bulunmaması bağımlılık unsuru açısından önemlidir.
İş sözleşmesinde işçi işveren için belirli veya belirsiz süreli olarak çalışır. Vekâlet sözleşmesinde ise vekil kural olarak uzmanlığı bakımından iş sahibinin talimatları ile bağlı değildir. İş sözleşmesinin varlığı ücretin ödenmesini gerektirir. Oysa vekâlet için ücret zorunlu bir öğe değildir. Vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümlerde iş sözleşmesinin aksine sosyal nitelikte edimlere ve koruma yükümlülüklerine rastlanmaz. Vekil bağımsız olarak iş görür, bu nedenle faaliyetini sürdüreceği zamanı belirlemede kısmen de olsa serbestliğe sahiptir. Bütün zamanını tek bir müvekkile özgülemek zorunda olmayan vekil, farklı kişilerle vekâlet sözleşmeleri yapabilir. Ekonomik olarak tek bir işverene bağımlı değildir.
Tüzel kişilerde yönetim hakkı ile emir ve talimat verme yetkisi organlarını oluşturan kişiler aracılığıyla kullanılır. Tüzel kişiler yönünden tüzel kişinin kendisi soyut işveren, tüzel kişinin organını oluşturan kişiler ise somut işveren sıfatını haizdir.
Ticaret şirketleriyle tüzel kişilerde somut işveren sıfatını taşıyan organ bir kurul olabileceği gibi tek başına bir kişiye verilen yetki çerçevesinde gerçek kişinin de organ sıfatını kazanması mümkündür.
Limitet, hisseli komandit ve kolektif şirketlerde yönetim yetkisi şirket ortaklarından birine bırakıldığında, bu kişi müdür sıfatıyla kişi-organ sayılır. Türk Ticaret Kanununun 319 uncu maddesine göre, anonim şirketler yönünden yönetim ve temsil yetkisinin yönetim kurulu üyelerine bırakılması halinde, bu kişi veya kişiler kişi-organ sıfatını kazanır. Şirketi temsil ve yönetime yetkili kişi-organ sıfatını taşıyan kişiler işveren konumunda bulunduklarından işçi sayılmazlar.
5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 1 inci maddesine göre, iş mahkemelerinin görevi "İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi"dir. İşçi sıfatını taşımayan kişinin talepleriyle ilgili davanın, iş mahkemesi yerine genel görevli mahkemelerde görülmesi gerekir.
Somut uyuşmazlıkta, taraflar arasında 29/05/2012 tarihinde 03/09/2012 - 02/09/2015 tarihlerini kapsayan hizmet sözleşmesi imzalanmış ve davalı 28/06/2012 tarihli dilekçesi ile işe başlayamayacağını bildirmiş ve işe başlamamıştır. Görüldüğü gibi davacı banka ile davalı arasında henüz iş ilişkisi kurulmamış ve taraflar işçi - işveren sıfatını almamışlardır. Dolayısıyla davaya konu uyuşmazlığın İş Mahkemesinde görülme imkanı yoktur. Davaya bakma görevinin genel Mahkemelere ait olup, İş Mahkemesinin görevi dışında kaldığı gözden kaçırılarak görevsizlik kararı verilmesi gerekirken davanın esası hakkında karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç:
Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, 14.03.2016 gününde oybirliği ile, karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy