(4857 S. K. m. 6) (1475 S. K. m. 14)
Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalılar vekillerince istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
YARGITAY KARARI
A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili, müvekkilinin ... AŞ' nin şehir hatları işletmesinde elektrik teknisyeni olarak çalışmaktayken 2007'de emekli olduğunu, daha sonra 30.01.2008'de emekli olduğu Haliç tersanesinde tekrar elektrik teknisyeni olarak işe başladığını, 30.01.2008'den önce işyeri İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı davalı ...'ya devredildiğini, davacı çalışmaya devam ederken ... AŞ. bir kısım iş ve faaliyetleri ile özelleştirilip ayrıldığını bu kez arada hiç boşluk bırakmadan İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesinde kurulan İstanbul Şehir Hatları AŞ. nezdinde çalışmaya başladığını, 31.12.2011 de geçerli bir neden olmadan iş akdi feshedilerek işten çıkarıldığını, son olarak davalı ... Org. Ltd. Şti. işyerindeki işçileri devraldığını ileri sürerek, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, genel tatil ücreti ve yıllık ücretli izin alacağını talep etmiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı İstanbul Şehir Hatları AŞ. vekili, davacının diğer davalıların çalışanı olup müvekkil şirket personeli olmadığını, davacı ile müvekkil arasında herhangi bir hizmet akdi bulunmadığını, bu nedenle müvekkili şirkete husumet yöneltilemeyeceğini, müvekkili şirketin İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nden devraldığı iskeleler ve gemileri işletmek üzere organizasyonu tamamlayarak 30.09.2010 tarihinde hizmet vermeye başladığını, ... ile müvekkili şirket arasında hiçbir şekilde devir işlemi söz konusu olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
Davalı İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili, davacı ile müvekkili şirket arasında herhangi bir hizmet akdi bulunmadığını, tek yetkili işveren olarak bünyesinde çalıştıran diğer davalı atölye hizmetleri alımı yapan yüklenici şirket olduğunu, müvekkili şirket nezdinde davacının hiçbir kaydı bulunmadığını, bu nedenlerle müvekkil şirkete husumet yönetilmeyeceğini, ... ile yüklenici diğer davalı arasındaki ilişkisin kesinlikle işçi teminine yönelik bir ilişki olmayıp hizmet alımı işi olduğunu, zamanaşımı definde bulunduklarını savunarak davanın reddini istemiştir.
Davalı ... Org.Ltd. Şti. vekili, davacının işinin diğer davalı şirketin asıl işi olduğunu, başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi olarak işlem görmesi gereken davacının mezkur taleplerden şirkete husumet yöneltilemeyeceğini, husumetten davanın reddi gerektiğini, herhangi bir alacağı bulunmadığunı savunarak davanın reddini istemiştir.
C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti ve Yargılama Süreci:
Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
D) Temyiz:
Kararı davalılar vekilleri temyiz etmiştir.
E) Gerekçe:
1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalı İstanbul Şehir Hatları AŞ. vekili ve Davalı ... Org.Ltd. Şti. vekilinin tüm, davalı İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2-İşyeri devrinin iş ilişkisine etkileri ile işçilik alacaklarından sorumluluk bakımından taraflar arasında uyuşmazlık söz konusudur.
İşyeri devrinin esasları ve sonuçları 4857 sayılı İş Kanunu'nun 6 ncı maddesinde düzenlenmiştir. Sözü edilen hükümde, işyerinin veya bir bölümünün devrinde devir tarihinde mevcut olan iş sözleşmelerinin bütün hak ve borçlarıyla devralan işverene geçeceği öngörülmüştür. Devir tarihinden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlar açısından, devreden işverenle devralan işverenin birlikte sorumlu oldukları aynı yasanın üçüncü fıkrasında belirtilmiş, devreden işverenin sorumluluğunun devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır.
Değinilen Yasanın 120 nci maddesi hükmüne göre, 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesi halen yürürlükte olduğundan, işyeri devirlerinde kıdem tazminatına hak kazanma ve hesap yöntemi bakımından belirtilen madde hükmü uygulanmalıdır. Anılan maddeye göre, işyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde, işçinin kıdemi işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanmalıdır. Bununla birlikte, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları, işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır.
İşyerinin miras yoluyla intikali 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 599 uncu maddesinde düzenlenmiş, sözü edilen madde hükmünde mirasbırakanın ölümü ile mirasçıların bir bütün olarak mirasa hak kazanacakları açıklanmıştır.
İşyerinin önceleri gerçek kişi ya da kişilerce işletilmesinin ardından şirketleşmeye gidilmesi durumunda, bu işlem de bir tür işyeri devri sayılmalıdır. Önceki gerçek kişi olan işverenlerin devralan tüzel kişi ortakları olması bu devir ilişkisini ortadan kaldırmamaktadır (Yargıtay 9.HD. 22.7.2008 gün 2007/ 20491 E, 2008/ 21645 K.). Aynı şekilde daha önce tüzel kişi şirket olan işverenin işyerini bir gerçek şahsa devretmesi de mümkündür. Devralanın şirketin hissedarlarından biri olması da sonucu değiştirmeyecektir. Adi ortaklardan bir ya da bazılarının hisselerini devri de sorumlulukların belirlenmesi noktasında işyeri devri olarak işlem görmelidir.
İşyeri devrinin temel ölçütü, ekonomik birliğin kimliğinin korunmasıdır. Avrupa Adalet Divanı kararlarına göre, maddî ve maddî olmayan unsurların devredilip devredilmediği ve devir anındaki değeri, işgücünün devri, müşteri çevresinin devri, işyerinde devirden önce ve sonra yürütülen faaliyetlerin benzerlik derecesi, işyerinde faaliyete ara verilmişse bunun süresi, işyeri devrinin kriterleri arasında kabul edilmektedir.
Basın İş Kanununa tabi işyerleri bakımından, işyerinin belirleyici unsurlarından olan marka, logo ve yayın imtiyaz hakları gibi maddî olmayan unsurların devri de işyeri devri olarak değerlendirilmelidir (Yargıtay 9. HD., 19.1.2010 gün, 2009/42958 E., 2009/354 K).
Maddî ve maddî olmayan unsurların devri söz konusu olmaksızın da işgücünün önem taşıdığı sektörlerde ekonomik birliğin önemli unsurunu olan işçilerin devri de, işyeri devri olarak kabul edilmelidir.
Devirden sonra işyerindeki ekonomik birliğin kimliğini koruyup korumadığının saptanabilmesi için, yürütülen faaliyetin devirden sonra yeni işveren tarafından aynı veya özdeş biçimde sürdürülmesi ölçütü yanında, işyerinin taşınmaz ve taşınır malları ile maddî olmayan varlıkların, işyerinde çalışan işçilerin sayı ve uzmanlık bakımından çoğunluğunun, bunun yanı sıra müşteri çevresinin devredilip devredilmediği, devir öncesi ve sonrasındaki faaliyetler arasında benzerlik olup olmadığı, devir sebebiyle işyerinde faaliyet askıya alınmışsa askı süresi gibi koşullar da göz önünde tutulmalıdır.
4857 sayılı Yasanın 6 ncı maddesinde yazılı olan “hukukî işleme dayalı” ifadesi geniş şekilde değerlendirilmeli, yazılı, sözlü ve hatta zımnî bir anlaşma da yeterli görülmelidir.
İşyerine Bankalar Kanunu hükümleri çerçevesinde Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurumu tarafından el koyulması ise işyeri devri niteliğinde değildir. Bu durumda yönetim hakkına müdahale edilmekte veya bankacılık faaliyetleri askıya alınmaktadır.
Yine özelleştirme işlemi sonucu kamuya ait hisselerin devri de işyeri devri olarak değerlendirilemez. Özelleştirmede işyeri aynı tüzel kişilik altında faaliyetini sürdürmekte sadece kamuya ait hisselerin bir kısmı ya da tamamı el değiştirmektedir. Bununla birlikte, tamamı kamuya ait olan bir işyerinin özelleştirme işlemi sonucu başka bir işverene geçmesi işyeri devri niteliğindedir (Yargıtay 9.HD. 8.7.2008 gün ve 2008/25370 E, 2008/ 19682 K.).
İşyeri devri fesih niteliğinde olmadığından, devir sebebiyle feshe bağlı hakların istenmesi mümkün olmaz. Aynı şekilde işyeri devri kural olarak işçiye haklı fesih imkânı vermez.
İşyerinin devri işverenin yönetim hakkının son aşaması olup, işyeri devri çalışma koşullarında değişiklik anlamına da gelmez. Dairemizin kökleşmiş kararlarına göre işyeri devri işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanımaz. İşyeri devrinin çalışma koşullarını ağırlaştıran bir yönü olup olmadığı belirlenmelidir (Yargıtay 9.HD. 27.10.2008 gün 2008/ 29715 E, 2008/28944 K.).
Bu açıklamalar ışığında, iş hukukunda işyeri devrinin işçilik alacaklarına etkileri üzerinde ayrıca durulmalıdır. İşyeri devri halinde kıdem tazminatı bakımından devreden işveren kendi dönemi ve devir tarihindeki son ücreti ile sınırlı olmak üzere sorumludur. 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında, devreden işverenin sorumluluğu bakımından bir süre öngörülmediğinden, 4857 sayılı Yasanın 6 ncı maddesinde sözü edilen devreden işveren için öngörülen iki yıllık süre sınırlaması, kıdem tazminatı bakımından söz konusu olmaz. O halde kıdem tazminatı işyeri devri öncesi ve sonrasında geçen sürenin tamamı için hesaplanmalı, ancak devreden işveren veya işverenler bakımından kendi dönemleri ve devir tarihindeki ücret ile sınırlı sorumluluk belirlenmelidir.
Feshe bağlı diğer haklar olan ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücretlerinden son işveren sorumlu olup, devreden işverenin bu işçilik alacaklarından herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.
İşyerinin devredildiği tarihe kadar doğmuş bulunan ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, bayram ve genel tatil ücretlerinden 4857 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi uyarınca devreden işveren ile devralan işveren müştereken müteselsilen sorumlu olup, devreden açısından bu süre devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlıdır. Devir tarihinden sonraki çalışmalar sebebiyle doğan sözü edilen işçilik alacakları sebebiyle devreden işverenin sorumluluğunun olmadığı açıktır. Bu bakımdan devirden sonraya ait ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, bayram ve genel tatil ücreti gibi işçilik alacaklarından devralan işveren tek başına sorumlu olacaktır.
Somut uyuşmazlıkta, dosyadaki bilgi ve belgelere göre davacının 30.01.2008- 31/12/2010 tarihleri arası davalı İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş. asıl işverenliğinde, 01.01.2011- 30.11.2011 tarihleri arasında ise İstanbul Şehir Hatları Turizm San. ve Tic. A.Ş. asıl işverenliğinde ve ... Org.Ltd.Şti.nin alt işveren işçisi olarak çalıştığı, davacının iş sözleşmesinin feshedildiğini iddia ettiği 31.12.2011 tarihinde ... İletişim Ltd.Şti. firmasında sigortalı göründüğü ve bu firmanın da İstanbul Şehir Hatları A.Ş.'nin alt işvereni olduğu, davacının akabinde 01.01.2012-07.01.2012 arası alt işveren ... AŞ. nezdinde sigortalı olduğu ve iş sözleşmesinin feshedildiği anlaşılmıştır.
Gerek İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve gerekse İstanbul Şehir Hatları Turizm San ve Tic A.Ş. devir tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı kuruluşlardır. Davacının çalıştığı işyeri aynıdır. İki asıl işveren arasındaki ilişki incelendiğinde arada işyeri devri olduğu ortaya çıkmakta olup davacı talepleri buna göre değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki ilke kararında da açıklandığı üzere, fazla mesai ücreti ve genel tatil ücreti bakımından devreden işveren ile devralan işveren müştereken müteselsilen sorumlu olup, devreden açısından bu süre devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlıdır. Devreden işveren davalı İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin 01.01.2011 tarihinde işyerini devrettiği, bu davalıya karşı davanın ise 23.01.2014 tarihinde açıldığı dikkate alındığında devir tarihinden itibaren iki yıllık hak düşürücü süre geçtiğinden ve bu nedenle davalı İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. fazla mesai ücreti ve genel tatil ücreti alacağından sorumlu olmadığından bu davalı yönünden fazla mesai ücreti ve genel tatil ücreti talebinin reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
F) Sonuç:
Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 09.03.2020 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)