-
Yargıtay / Aile Hukuku 3/81
D.3/81 (Lefkoşa Aile Mahkemesi İstidaNo.60/80)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Mahkeme Heyeti :Salih S.Dayıoğlu, N.Ergin
Salâhi,Aziz Altay
İstinaf Eden - :Kutlu Adalı (alâkadar şahıs)
ile
Aleyhine istinaf edilen :1.Halil Adalı (Müstedi),
2.KTFDBaşsavcılığı(Müstedaaleyh)
arasında
İstinaf eden namına : Tahir Seroydaş
Aleyhine ist-inaf edilen (2)
namına : Ruşen Aksun
Aleyhine istinaf edilen (1) hazır.
_______________________________________________________
16/74 sayılı Türk Cemaati Soyadı Yasası-Soyadı ihtilâfı
16(2)-Soyadının başkaları tarafından kullanılması ha-linde madde l6/2'ye göre mahkemelerden men emri alınması.
H.U.M.K. Emir 9, Nizam l0-Mahkemenin sadece huzurunda taraf olan kişilerin hak ve menfaatlerini ilgilendiren hususlarda karar vermesi.
Aleyhine istinaf edilen No.I'e "Adalı" soyadının kullanılmasına- hak verirken bu soyadını kullanan kişilerin 16/74 sayılı Türk Cemaatı Soyadı Yasası açısından haklarını etkiler. Yasal hakkı etkilenen kişinin gıyabında ona dinlenme hakkı verilmeden İlk Mahkemenin emir vermesi hukuk ilkelerine aykırıdır.
İstinaf eden- kişinin kararı verilen yasal işlemde taraf olması gerekir. Ancak bunun istisnası vardır, o da yargısal bir işlemde taraf olabilirliği muhtemel olan hakları rencide edilmiş ise istinaf etme hakkını haizdir. İstinaf eden haklarının rencide edilmesi halinde - "Certiorari" veya "Prohibition" emriyle de haksızlıgı bertaraf edebilirdi.
Aleyhine istinaf edilen No. I "Adalı" soyadını almak için ilgili makama başvurdu. İlgili makam "Adalı" soyadının daha önce başkaları tarafından alındığı gerekçesiyle istemi reddet-ti. Bunun üzerine aleyhine istinaf edilen No. 1 Lefkoşa Aile Mahkemesine müracaat etti. Başsavcılık bu müracaata karşı çıktı. Ancak daha sonra itirazı geri çekti ve aleyhine istinaf edilen No. 1 okulda "Adalı" soyadı ile anıldığını ifade eden bir belge sun-arak belge ışığında Mahkemeden "Adalı" soyadı aldı.
İstinaf eden ilgilı şahıs Mahkemenin kararını çok sonra öğrendi ve bu kararın kendi yasal haklarını etkileyen bir karar olduğunu, kendisinin taraf yapılmadan alındığını belirterek iptalini talep etti.
İst-inaf Mahkemesi istinaf edenin soyadı haklarının rencide edildiği için Mahkemeye müracaat edip hakkını arayabileceği ve bunda taraf yapılmadığı için taraf olabilirliği muhtemel bir kişi olarak istinaf edebileceğini belirterek, Mahkemenin verdiği soyadı kara-rını iptal etti ve istidanın tekrar dinlenmek üzere İlk Mahkemeye gönderilmesine karar verdi.
----------------------
HÜKÜM
Salih S.Dayıoğlu: İşbu istinaf Lefkoşa Aile Mahkemesi tarafından verilen 8.10.1980 tarihli emrinden yapılmıştır.-
Aleyhine istinaf edilen No.1 "Adalı" soyadını almak için ilgili makama müracaat ettiği zaman ilgili makam "Adalı" soyadının daha önceden başkaları tarafından alındığı gerekçesiyle bu istemi reddetti. Bunun üzerine aleyhine istinaf edilen No.1 Aile Mahkem-esine müracaat ederek "Adalı" soyadının kendisine verilmesini talep etti. İstidada müstedaaleyh olarak KTFD Başsavcılığını gösterdi. Başsavcılık ise yapılan müracata itiraz dosyaladı ve buna ekli Kayıt Dairesi Müdürü tarafından yapılan yemin varakasında sa-ir şeyler meyanında "Adalı" soyadının önceden alındığını ve halen sekiz aile reisinin bu soyadını taşımakta olduğunu belirtti ve müracaatın kabulüne karşı çıktı.
8.10.1980 tarihinde Başsavcı adına savcı itirazını geri çektiğini bildirdi. 8.10.1980 tarihin-de aleyhine istinaf edilen No.l sadece 1974-75 ders döneminde mezun olan aleyhine istinaf edilen no.1'in okulda arkadaşları tarafından "Adalı" soyadı ile anıldığını ifade eden bir belgeyi sunmakla yetindi ve bunun üzerine Mahkeme de savcının itirazını geri- çekmesi ve sözü edilen
belge ışığında müracaatın kabul edilmesine karar verdi.
İstinaf eden Mahkemenin bu kararını çok sonra öğrendi ve işbu istinafı dosyaladı. İstinaf edenin istinaf sebepleri yasal haklarını etkileyen kararın kendisinin taraf yapılmada-n ve bilgisi dışında alındığı ve ibraz edilen şahadetin yeterli olmadığı noktalarında toplanmaktadır.
İlk Mahkemenin aleyhine istinaf edilen No.1'e "Adalı" soyadını kullanmasına hak verirken bu soyadını kullanmakta olan kişi veya kişilerin 16/74 sayılı Tü-rk Cemaatı Soyadı Yasası açısından bu gibi kişilerin haklarını etkilediğine kuşku yoktur. Bu durumda yasal hakkı etkilenen kişinin gıyabında ve ona herhangi bir dinlenme hakkı verilmeden İlk Mahkeme hükmünü vermiştir. Oysa hukuk ilkelerine ve Hukuk Muhakem-eleri Usulü Tüzüğünün Emir 9 nizam 10'una göre bir mahkeme sadece huzurunda taraf olan kişilerin hak ve menfaatlarını ilgilendiren hususlarda karar verebilir. Bu hususta Yargıtay/Asli Yetki 4/77'de sayfa 8'de Yargıtay şöyle dedi:
"Hukuk ilkelerine göre bi-r mahkeme bir davada veya istidada ancak Hukuk Muhakemeleri Usulü uyarınca taraf olan kişiler lehine veya aleyhine bir karar verebilir. İlk Mahkemenin verdiği hüküm incelendiğinde müstedinin almaya hakkı olduğu addolunan gallenin diğer galleharların hissel-erinden çıkarılması öngörülmektedir. Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğünün Emir 9 Nizam 10'una göre bir mahkeme sadece huzurunda taraf olan kişilerin hak ve menfaatlarını ilgilendiren hususlarda karar verebilir. Taraf olmayan herhangi bir kişi aleyhine veya b-öyle bir kişinin menfaatını etkileyecek nitelikte olan bir hüküm veremez."
Önümüzdeki meselede de "Adalı" soyadını yasal olarak kullanma hakkı yasanın öngördüğü şekilde müracaat edip bu hakkı Kayıt Dairesi'nce tescil ettiren kişiler kullanabilir. Bunların- dışında soyadını başkaları kullanamaz.Kullandıkları takdirde bu soyadını tescil ettiren kişi veya kişiler Yasanın 16 (2) maddesi uyarınca mahkemeye müracaat edip mahkemeden bir men emri talep edebilirler. Böyle bir hakka sahip bulunan kişi veya kişilerin -bilgisi dışında ve onların gıyabında veya onlara da bir dinlenme hakkı verilmeden soyadlarını münhasıran kendilerinin kullanabileceği haklarını etkileyen bir kararın istihsali düşünülemez.
Aleyhine istinaf edilen No.1 tarafından yapılan müracaatta istinaf- edenin taraf olmadığı ve bu nedenle de taraf olmayan bir kişinin verilen karardan istinaf edemeyeceği iddia edildi. Genellikle istinaf eden kişinin, kararı verilen yargısal işlemde taraf olması gereklidir. Ancak bunun da istisnaları vardır. Yargısal bir i-şlemde taraf olabilirliği muhtemel olan bir kişinin özellikle hakları rencide edilmiş ise istinaf yolu açık olduğu sürece istinaf edebildiği birçok İngiliz içtihat kararlarında mevcuttur. (Gör: The Supreme Court Practice 1970 part I sayfa 775. (a) Crawcour- v. Salter 1882 W.R. 329, (b) Re Youngs Doggelt v Revett 1885. 30 Ch. I. 421). (c) In re Securities Insurance Co.1894 2 A.C. p.410 at p.413. (d) In re B, An Infant 19571 A.C. p.12 at p.17.
Önümüzdeki meselede de istinaf edenin esas istidada taraf olabilir-liği bir yana, yasal hakkının etkileneceği nedeniyle bilfül taraf yapılması gerekli idi. Bu durumda İlk Mahkemenin verdiği karar Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğünün hükümleri uyarınca taraf olmayan kişilerin hak ve menfaatlarını etkilediğinden kararın iptal- edilmesi gerekir. İstinaf edenin, istinaf etme hakkının yanında taraf yapılmadığı bir yargısal işlemde kendisine müdafaa hakkı verilmeden yasal haklarının rencide edilmesini "certiorari" veya "Prohibition" emirnameleriyle de bertaraf edebilirdi ve -bu yol daha seri olduğu cihetle belki de daha uygun olabilirdi. Aleyhine istinaf edilen No.1'in istidası tüm ilgililerin taraf yapılmak suretiyle yenıden dinlenip bir karara bağlanması gerekmektedir.
İlk Mahkeme mürac,aatı betekrar tezekkür ederken aleyhi-ne istinaf edilen No.1'in Kayıt Dairesi ne yaptığı müracaata aldığı olumsuz yanıt muvacehesinde meselenin 16/74 sayılı Yasanın 17 (1) maddesinde yer alan "ihtilaf" olup olmadığını veya meselenin Anayasanın 118. maddesi çerçevesinde mütalâa ediıip yetkisı o-lup olmadığını araştırıp karar vermekte serbesttir.
Sonuç olarak istinaf kabul ve İlk Mahkemenin verdiği emir iptal edilir. Müstedaaleyhin istinaf edilen No.1 tarafından yapılan istida yukarıda söylenenler de dikkata alınmak suretiyle tekrar dinlenmek üze-re ilk Mahkemeye iade edilir. Masraflar için herhangi bir emir verilmez.
Salih S.Dayıoğlu
N.Ergin Salâhi
Aziz Altay
20 Mayıs 1981
Full & Egal Universal Law Academy