-D.9/96 Birleştirilmiş
Yargıta/Ceza 15-16-17-18/96
(Dava No: 352/96, Lefkoşa)

Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Mustafa H. Özkök, Gönül Erönen.

Yargı-tay/Ceza 15/96
(Dava No: 352/96, Lefkoşa)

İstinaf eden: KKTC Başsavcılığı, Lefkoşa.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Sinan Şemiler, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Yargıtay/Ceza: 16/96
(Dava No: 3-52/96, Lefkoşa)

İstinaf eden: KKTC Başsavcılığı, Lefkoşa.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Hamit Şemiler, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Yargıtay/Ceza: 17/96
(Dava No: 352/96, Lefkoşa)

İstinaf e-den: KKTC Başsavcılığı, Lefkoşa.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Ali Akansel, Lefkoşa
A r a s ı n d a.
Yargıtay/Ceza: 18/96
(Dava No: 352/96, Lefkoşa)

İstinaf eden: KKTC Başsavcılığı, Lefkoş-a.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Bülent Şemiler, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

İstinaf edeneler namına: başsavcı Yardımcısı Muavini Osman Talat Enginsoy
Aleyhine istinaf edilenler namına: Avu-kat Ali Dana

H Ü K Ü M

Taner Erginel: Bu istinafta esas karar Sn. Gönül Erönen tarafından okunacaktır.

Gönül Erönen: Huzrumuzda birleştirilerek dinlenmesine karar verilen 15-16-17-18/96 sayılı istinaflar Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 352/96 sayılı ceza da-vasında 11/3/1996 tarihinde verdiği hüküm aleyhine İddia Makamı tarafından yapılmıştır.

352/96 sayılı davada Sanık 1 Sinan Şemiler, Sanık 2 Hamit Şemiler, Sanık 3 Ali Akansel ve Sanık 4 Bülent Şemiler aleyhine getirilen 5 davanın içeriği aynen şöyledir:--

1. Dava: fasıl 154 Ceza Yasasının 20 ve 371. maddeleri ile 26/87 sayılı yasa ile tadil olunan 11/76 sayılı Bankalar Yasasının 10(3) maddelerine aykırı, Sanıklar 15.3.92 ile 3.4.92 tarihleri arasında İddia Makamınca bilinmeyen bir günde, lefkoşa'da Sanık -1,2,3'ün Akdeniz Garanti Bankası Ltd.'de Yönetim Kurulu üyesi odlukları bir snada, yapılacak Yönetim Kurulu Toplantısında Sanık 4'ün Kardeş ve Babasının Sanık 4'ün kredi talebi müzakeresine iştirak edip oy vermeleri için gizli ittifakta bulunmak.

2. Dava-: Fasıl 154 Ceza Yasasının 20. maddesi ile 26/87 sayılı Yasa ile tadil olunan 11/76 sayılı Bankalar Yassının 10(3) ve 19(4) maddelerine aykırı 3.4.92 tarihinde Lefkoşa'da, Sanık 1, 2 ve 3'ün Akdeniz Garanti Bankası Ltd.'in Yönetim Kurulu üyesi oldukları bi-r esnada Sanık 1 ve 2, Sanık 4'ün Kardeş, ve Babası olmalarına rağmen Sanık 4'ün kredi talebi müzakeresine iştirak edip rey verdiler, ve Sanık 4'e 860.500 US Amerikan Doları kredi verilmeisni onaylamak.

3. Dava: Fasıl 154 Ceza Yasasının 20, 255 ve 371. m-addelerine aykırı 15.3.92 ile 3.4.92 tarihleri arasında İddia Makamınca bilinmeyen bir günde Lefkoşa'da bir cürüm işlemek, yani Akdeniz Garanti Bankası Ltd.'den US 865.000 Amerikan Dolarını sirkat etmek için gizli ittifak yapmak.

4. Dava: fasıl 154 Ceza -yasasının 20, 255 ve 269. maddelerine aykırı Sanıklar 3.4.92 ile 19.5.92 tarihleri arasında İddia Makamınca bilinmeyen bir günde, Lefkoşa'da Akdeniz garanti Bankası Ltd.'de direktör olarak görev yapmakta oldukları bir esnada Akdeniz garanti Bankası Ltd.'in- Newyork'taki Amerikan Express Bank nezdindeki cari hesabından Bülent Şemiler'in İstanbul'daki Türk Saluva Bankasındaki hesabına 860.500 Amerikan Doalrı paranın havale edilmesini sağlamak suretiyle Akdeniz garanti Bankası Ltd.'e ait 860.500 Amerikan Doları-nı sirkat etmek.

5. dava: fasıl 154 Ceza yasasının 311(b)(iii) maddesine aykırı Sanık 1, 18.5.1992 tarihinde Lefkoşa'da Akdeniz Garanti Bankası Ltd.'de Müdür olarak görev yapmakta olduğu bir esnada doalndırmak kastı ile Saık 4'e verilen 860.500 Amerikan -Doları krediyi muhasebe kayıtlarına geçirmeyi ihmal etmek.

Davanın ilk tahkikatı 7.3.96 tarihinde yapılmıştır. İlk tahkikat maksatları bakımından İddia Makamı 4 tanık çağırmıştır. Bu tanıkların bazıları savunma Avukatları tarafından istintaka tabi tutulm-uştur. İlk tahkikat maksatları bakımından İddia Makamınca Mahkemeye sunulan şahadet şöyledir:-

Akdeniz Garanti Bankası 1989 yılında Hasan Şehzade ve arkadaşları tarafından kurulmuş 1991 yılı sonlarında Yönetim el değiştirip Şemiler ailesinin yönetimine g-eçmiştir. 1994 Nisan ayında geçirilen kriz neticesinde Bakanlar Kurulunun 4.5.94 tarihli kararı ile Merkez Bankasının denetimine verilmiştir ve bir süre sonra tamamen şemiler ailesinin yönetiminden çıkmıştır. Netciede İnkişaf Sandığı ile Vakıf Bank Bankanı-n çoğunluk hisselerine sahip olmuştur.

Ceza davasına konu olan 3.4.92 tarihli direktörler toplantısı ve karar 25.1.89 ile 22.6.92 tarihleri arasında gerçekeşmiştir. İlgili karar Akdeniz garanti Bankasının Ana Sözleşmesi ve tadil edilmiş tüzüğünün 74. mad-desine terstir.

Bu maddeye göre bankanın azami direktör sayısı 11'dir. Halbuki 3.4.92 tarihli toplantıda 3 Direktör toplantıya katılmıştır. Bunlar 352/96 sayılı davada Danık 1 durumunda olan Sinan Şemiler, samık 2 Hamit Şemiler ve Sanık 3 durumunda olan -Ali Akansel idi. 3.4.92 tarihli bu toplantıda alınan kararın 7. amddesi veya başka deyişle "7 No'lu karar" ile 352/96 sayılı ceza davasında Sanık 4 durumunda bulunan kişiye 865.000 Dolar Döviz kredisi verilmesi onaylanmıştır. 7 No'lu karar aynen şöyledir:
-
"Bülent Şemiler'e 36 ay vadeli 13 faizli uygun gayrımenkul ipotek alınamsı şartıyle 865,000 USD Döviz Kredisi'nin onaylanmasına".

Sanık 1 Sinan Şemiler 7 No'lu karara katılmamıştır. Sanık 4, Tanık 1'e bu parayı borç aldığını ve ödeyeceğini sölemiş ve 5-.5.92 tarihini taşıyan bir borç sebnedi imzalamıştır. Sanık 4 5.5.1992'de ada haricinde idi. İlgili borç senedinde hesap numarası, kefil ve şahit bulunmamaktadır. Sanık4'ten karar doğrultusund konu kredi için ipotek alınmadı.

Sanık 4, 21.4.92 tarihinde -KKTC'den çıkış yaparak adaya 8.5.92 tarihinde geri dönmüştür. 25.9.95 tarihli Onay belgesine göre Akdeniz Garanti Bankasının Direktörler Kurulu ve Sekreteri, Sanık 1ı, Sanık 2 ve 3'ün yanısıra Çetin Kürşat ve Mesut Günsev'den oluşmaktadır. Sanık 1 ve 4 kar-deştir. Sanık 2, Sanık 1 ve 4'ün babasıdır. Borç Senedindeki kayıtlara göre 5.5.92 tarihinde Akdeniz Garanti Bankasının Amerikan Express Bank nezdindeki hesabından Newyork't'ki Türk Saluva Bankasına 860.500 dolar havale edilmiştir. 3.4.92 tarihindeki kara-rın yanısıra çeşitli tarihlerde de Yönetim Kurulunun 3 imza ile karar aldığı olmuştur.

İlgili dönemde ve halen Akdeniz Garanti Bankasındaki kredi verme işlemi normlade şöyle yapılmakta idi. Normal bir kredi vermede ilk önce kredi kullanacak olan kişi yaz-ılı veya sözlü müracaat da bulunur. Bunun üzerine Banka Şube Müdürü kredi öneri Formunu doldurup bu Formda talep edilen kredi miktarını, kredinin ne maksatla kulalnılacağını ve talep edilenler ile ilgili bilgileri ve teminatları gösterdi. Böyle bir başvuru- Şube Müdürü tarafından uygn görülmesi halinde Genel Müdürlüğe gönderilir. Genel Müdür ve Yönetim Kurulu böyle bir kredi talep müracaatını gündemine koyar. Banka Yönetim Kurulunu toplantıya çağırdı. Toplantı yeter sayıısı bakımından en az 5 üyenin hazır bu-lunması gerklidir. Ancak Yönetim Kurulu kendisi toplanıp toplantı yeter sayısı olarak başka bir sayı tesbit ettiği hallerde o sayı ile de toplanabilirdi. Yönetim Kurulu toplantısında kredi talebi tezekkür edilip teminatlar uygun bulunduğu takdirde Yönetim -Kurulu toplanısında kredi talebi tezekkür edilip teminatlar uygun bulunduğu takdirde Yönetim Kurulu talep edilen krediyi ilgili şubeye bildirilir, ilgili Şube Müdürü bir borç senedi hazırlar, matbu borç senedinin boş yerleri dodlurulur ve kredi talep eden -şahsı kefilleri ile birliktye Bankaya davet ederdi. Kefillerinin huzurunda ve bankadan iki şahit huzurunda kredi kullancak olan şahıs bir borç senedini imzalar aynı şekilde kefiller de imzalar ve 2 memur da şahit olarak bu borç senedini imza ederlerdi. Bu -ilem tamamlanırken ayrıca bir de damga pulu harcıda tahsl edilmekte idi. Borçlanacak kredinin miktarı büyük olduğu takdirde borç senedi Maliyeye gönderilmekte ve damga pulu harcı Maliyece mühürlenerek tahsil edilmekteydi. Teminat oalrak gayrimenkul gösteri-leekse ipotek senedi hazırlanır. İpotek kaydetmek için Banka memuru ve müşteri Tapuya gider ve gerekli işlemler yapılırdı. Bütün bu işlemler tamamlandıktan sonra müşteri için Plasman jesabı açılmakta kredi kullanan şahsa para ödenirken bu plasman hesabına -borç kaydedilmekte idi. İlgili meselede Sanık 4'e Plasman hesabı açılmış değildir.

Sanıklar itham edildikleri davalar ile ilgili gönüllü ifade verdiler. Sanıklar vermiş oldukları gönüllü ifadelerinde şu hususları beyan etmişlerdir:-

Sanık 1, gönüllü if-adesinde şu hususları ifade etmiştir. Akdeniz Garanti Bankasının Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü olan Sanık 1, Türkiye'de olan kardeşi Sanık 4'ün 865.000 Dolar kredi talebi olduğu hususunu görüşmek üzere Yönetim Kuruluna aktardığını 3.4.92 tarihli t-oplantıda, Sanık 1, 2 ve 3'den oluşan Yönetim Kurulu 10 değişik gündem maddesini ele alıp onayladığı günde, gündemin 7. maddesi oalrak 865.000 ABD Doları Döviz kredisinin Snık 4'e verilip verilmeyeceğinin görüşüldüğünü, bu gindem maddesinin görüşülmesine S-anık 4'ün kardeşi olması ve önergeyi kendisinin sunması nedeni ile katılmadığını, Sanık 2 ve 3'ün katıldığını ve Sanık 4'e ilgili kredinin verilmesine karar verildiğini belirtmiştir. Daha sonra kredi işlemlerinin tamamlanması için talimat verildiğini, bu i-şlemlerin tamamlanmasından sonra kredi transferininilgili birimler tarafından yapıldığını ve kredi transferi ile ilgili konuda yapılan belgeleme ve işlemlerde herhangi bir rolü olmadığını belirtmiştir.

Sanık 2, gönüllü ifadesinde yukarıda Sanık 1 tarafın-dan aktarılan bilgilere ek oalrak teminat alınamsı aşrtı ile kredinin verilmesini uygun bulduğunu, Yönetim Kurulu üyelerinin karar aldıktan sonra görev ve yetkilerinin sona erdiğini, kredinin verilip verilmeemsi ile bir ilgisi bulunmadığını, Yönetim Kurlun-un görevinin sadece karar almak odluğunu, karardan sornaki işlemlerini ita Amirlerinin görevine girdiğini belirtmiştir. Sanık 3 ise, gönüllü ifadesinde kredi şeklinde borçlanmalara ilişkin işlemler ve kredi verilmesi hakkında karar alındıktan sonra kendile-rinin sorumlu bulunmadığını bütün sorumluluğun icarının başı olan Genel Müdüre ait olduğunu belirtmiştir.

İlk tahkikatın tamamlanmasını müteakip savunma Avukatı Sanıkların Ağır Ceza Mahkemesine havalesi için Mahkeme huzurunda yeterli şahadet bulunmadığı -cihetle serbest kalmaları hususunda Mahkemeye hitapta bulunarak bu doğrultuda talepte bulunmuştur.

İddia Makamı ise Sanıkların yargılanmak üzere Ağır Ceza Mahkemesine havale edilmeleri için yeterli şahadetin Mahkeme huzurunda bulunduğunu beyan ederek San-ıkların Ağır Ceza Makemesine havalesini istemiştir.

Alt Mahkeme ilk tahkikat sonucunda 11.3.96 tarihinde vermiş olduğu kararda Sanık 1, 3 ve 4'ü aleyhindeki davalardan Ağır Ceza Mahkemesine havale etmek için huzurunda yeterli şahadet bulunmadığı kanısına- vararak Sanık 1, 3 ve 4'ü serbest bırakmıştır. Keza Sanık 2'yi aleyhindeki 1., 3., 4., ve 5. davalardan Ağır Ceza Mahkemesine havale etmek için yeterli sebep bulunmadığı kanaatine vararak serbest bırakmış, bu arada huzurundaki şahadetin Sanık 2 aleyhindek-i 2. davadan Ağır Ceza Mahkemesine havale etmek için yeterli olduğu kanaatine varmış ve Sanık 2'yi 2. davadan Ağır Ceza Mahkemesine havale etmiştir.

İddia Makamı, Alt Makemenin Sanıkların serbest bırakılmalarına ilişkin verdiği hükümden işbu istinafı dos-yalamıştır. Birleştirirlerek dinlenmiş olan bu istinaflardaki istinaf ihbarnameleri 8 istinaf sebebi içermekle beraber şu şekilde özetlenebilir:-

Yargılanmaları yapılmak üzere Ağır Ceza Mahkemesine havale etmek için huzurunda Sanık 1, 2, 3 ve 4 aleyhine -itham oldukları suçlarla ilgili yeterli sebep ve şahadet mevcut odluğu halde, ilk tahkikat safhasında davanın yargılamasını yapıyormuş gibi hareket ederek huzurundaki şahadeti gereğinden fazal eleştirmesi sonucu, Sanıkalrı itham oldukalrı suçlardan yargıla-mak üzere Ağır Ceza Mahkemesine havale etmeyip serbest bırakmakla Alt Mahkeme, bu konudaki yasal mevzuatı yanlış değerlendirerek hatalı hareket etmiştir.

İddia Makamı getirmiş olduğu bu istinafta Alt Mahkemenin esasen Fasıl 155 madde 93 tahtındaki yetki-lerini kullanarak Ağır Ceza Mahkemesine havale istemini incelemesi gerekirken bu yetkilerini Fasıl 155madde 74 tahtında yetkilerle karıştırdığını, bunu yaparak hata ettiğini ileri sürmektedir. Şöyle ki: Alt Mahkeme dasıl 155 madde 74(b) tahtında aranan Pri-ma Facie (ilk nazarda) müdafaaya çağırmak için sanıklar aleyhinde dava var mı yok mu prensiplerini uygulamıştır. Fakat Fasıl 155 madde 93(h) altında Ağır Ceza Mahkeemsine havale etmek için yeterli sebep (sufficient grounds) olup olamdığını aramamıştır. Alt- Mahkeme bunu yaaprken huzurundaki şaahdeti eleştirmiş ve suç unsuru aramıştır. şahadeti bu şekilde değerlendirirken yargılama yapan bir Mahkeme gibi davranmış, ilk tahkikat safhasında yetkilerini aşmıştı. İddia Makamına göre ilk tahkikatı yapan Mahkemenin- gerekçe vermeksizin huzurundaki davada Ağır Ceza mahkemesine havale etmek için yeterli sebep görmesi halinde bu havaleyi yapması gerekmektedir.

Alt Mahkeme, kararında havalenin yapılmasını reddederken fasıl 155 madde 94'e dayandığını belirtti. İddia Mak-amı madde 94'deki koşulların, yani çelişkili şahadetin olmaması nedeniyle bu meselede 94. maddenin uygulana-mayacağını ileri sürmüştür. Keza İddia Makamı, Alt Mahkemenin ilk tahkikat safhasında davanın tüm unsurlarının isbat edilmesi gereğini aradığından, -madde 93'deki prensipleri değil de, madde 74'deki prensipleri uyguladığını ileri sürmüştür. İddia Makamı neticede özetle Alt Mahkemenin 74. maddede aranan karine (presumption) ile 93. maddede aranan ihtimal (probability) kavramlarını birbirine karıştırdığı-nı iddia etmiştir.

Daha sonra söz alan savunma Avukatı yaptığı ilk tahkikatların gayesinin Sanık aleyhine getirilen davanın süzgeçten geçirilerek yargılamayı gerektirecek bir davanın var olup olmadığını tesbit etmek için olduğunu, ilk tahkikat safhasında- Fasıl 155 madde 93 (h) de geçen "yeterli" kavramının suç ile ilgili yeterli şahadet sunmak olduğunu ve "yeterli sebep" olabilmesi için ilk tahkikat safhasında Sanık aleyhindeki davanın tüm unsurlarının var olması gerektiğini, herhangi birinin olmaması hal-inde havalenin yapılamayacağını beyan etmiştir. Savunma Avukatına göre, Alt Mahkeme kararında mevcut şahadeti herhangi bir şekilde kredibilite değerlendirilmesine veya ağırlık tesbitine gitmemiştir. Mahkeme sadece yeterli şahadetin var olup olmaıdğını araş-tırmıştır. "Prima Facie'deki (ilk nazarda) şahadet" ile "yeterli şahadet" tanımları arasında önem- senecek bir fark olmadığı görüşünü ileri süren savunma avukatı bu görüşünü otoritelerle desteklemeye çalışmış ve Alt Mahkeme huzurundaki şahadetin yukarıdaki- görüşlerini basıl desteklediğinetemas etmiştir.

1985 Anayasasının 139. maddesinin (2). fıkrası "Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır" demektedir. Herhangi bir Mahkeme herhnagi bir işlem yaparken vereceği herhangi bir kararın g-erekçelerini belitmek zorudnadır. Mahkemenin söz konusu kararda bir neticeye nasıl vardığını bir şekilde belirtmesi gerekir. Bu kural istisnasız Mahkemenin vereceği her karar için geçerlidir. Bu nedenle İddia Makamının konu havale ile gerekçe verilmesinin -gerekmediği iddiası yanlıştır.

"Jury" sisteminin bulunmadığı KKTC hukuk sisteminde yargıç gerek ilk tahkikat safhasında gerekse yargılayan Mahkeme oalrak olgusal ve hukuksal hususlara bakmakla ve bu hususlardaki görüşleri neticesinde kararını vermekle gö-revlidir. Kararını verirken Anayasanın amir hükmü gereği gerekçe vermek zorundadır. kabul edilmelidir ki KKTC'deki ilk tahkikatların dinlenmesi' safha- alrında yapılan etüd neticesinde Mahkemeler genellikle alışılagelmiş olan bir usulle yargılayan Mahkeme -görünümüne getirmemek için detaylı gerekçe vermemektedirler.

Huzurumuzdaki istinaf yukarıda değinilen hususlar göz önünde bulundu- rularak incelendiğinde aşağıda izahını yaptığım sonuçlara varmaktayız.

Duruşma safhasında ilk nazarda huzurunda yeterli ş-ahadet bulunup bulunmadığına ilişkin savlarda incelenmesi gereken yasal nevzuat Fasıl 155 madde 74'dür.

74(1)(b)(c) aynen şöyledir:

"(B) At the close of the case for the prosecution, the accused or his advocate may submit that a prima facie case has not- been made out against the accused sufficiently to require him to make a defence and, if the Court sustains the submission, it sahll acquit the accuse."
(C) at the close of the case of the prosecution, if it appearss to the Court that a prima facie case- is made out against the accused sufficiently to require him to make a defence, the Court shall call upon him for his defence and shall inform him that he may make a statement, without being sworn, from the place where he then is, in which case he will not- be liable to cross-examination or give evidence in the witness box, after being swoern as a witness, in which case he will be liable to cross-examination as a witness,"

Sanığı mahkum edebilmek için yeterli şahadet bulunmadığı zaman Sanığın beraat etmesi- grekir (sustainss a submission of insufficient evidence). Keza ilk tahkikatlarla ilgili madde 93 altında da aranan (sufficient grounds) yeterli sebep olduğuna göre bunların birbirlerine yakın veya benzer kavramlar olduğunu söyleyebiliriz. Ancak her iki ka-vram farklı amaçlar ve ölçüler çerçevesinde kullanılmaktadır. Yaptığımız incelemede bu hususu göz önünde bulundurabiliriz.

Konumuza ariyeten ışık tutmak ve bir çok içtihadi kararlarda incelenmiş olmasına keza tahkikatlarla ilgili fazla içtihadi karar bul-unmaamasına rağmen, "submission of no case" meselelerinde yargılayan Mahkemenin yetkisi ile ilk tahkikat safhasında Ağır Ceza Mahkemesine havale edip etmemek için karar verecek olan Mahkmenin aradığı "şahadet yeterliliği" ve "niteliği" konusunu incelemenin- yerinde olacağı görüşündeyiz.

İngiltere'de "no case"in ileri sürüldüğü meselelerde bu alanda hukuk temelini oluşturan kurallar 1962 Practice Note de bulunmaktadır. 1962 practice Note, KKTC'de Fasıl 155 madde 74 altında uygulanan prensiplerde baz alınmak-tadır.