-D.33/80
Yargıtay/Ceza 58/80
(Ceza İstida 2/80;Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi.
İstinaf eden-: K.T.F.D. Başsavcılığı.
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Şakir Ahmet, Edremit, Girne.
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıdemli Savcı Akın A. Sait.
Aleyhine istinaf edilen namına: Osman Dağlı ve Menteş A-ziz.
Taammüden adam öldürme - Fasıl 154 Ceza Yasasının 203(1)(2) ve 204. maddelerine aykırı taammüden adam öldürme.
Kefaletle serbest bırakılma istidası - Fasıl 155 Ceza Usulü Yasasının 157(2) maddesi - Ölümle cezalandırılabilen bir suçtan itham edilen -Sanığın bir Yüksek Mahkeme Yargıcının vereceği emirle serbest bırakılabilmesi - Başvuruyu dinleyen Yüksek Mahkeme Yargıcının davanın duruşması yapılana kadar bazı koşullara tabi olarak Sanığın serbest kalmasına emir vermesi.
Kefaletle serbest bırakma emri- aleyhine istinaf - Yüksek Mahkeme Yargıcının Sanığı kefaletle serbest bırakma emri aleyhine Başsavcılığın istinafı - Sanık avukatının ön itirazı.
İstinaf hakkı - 1976 Mahkemeler Yasasının 37(2) maddesi ve Fasıl 155 Ceza Muhakemeleri Usülü Yasasının 131, -132, 133, 135, 136 ve 137. maddeleri - 1976 Mahkemeler Yasasının 37(2) maddesi ve Fasıl 155 Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının kurallarına bağlı kalmak koşulu ile ceza yetkisini kullanan bir mahkeme kararına karşı Yüksek Mahkemeye istinaf edilebilmesi - Bir- Yüksek Mahkeme Yargıcının Fasıl 155 madde 157(2) uyarınca verdiği karara karşı istinaf etme yetkisinin bulunmaması.
Yargıtayın yetkileri - Anayasanın 117(2) maddesi - Yargıtayın istinafen ve İlk Mahkeme olarak bakmağa yetkili olduğu konular Mahkemenin ta-nımı - Fasıl 8 Mahkemeler Yasasının tefsir bölümü ve 14/1960 sayılı Adalet Mahkemeleri Yasasının tefsir bölümü - 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının tefsir bölümü.
Yetki - Bir Yüksek Mahkeme Yargıcının Fasıl 155 madde 157(2) altında verdiği kefaletle serbes-t bırakma emrine karşı yapılan istinafı Yargıtayın istinafen görme yetkisi bulunmaması.
Yetki Ölümle cezalandırılabilen bir şahsın kefaletle serbest bırakılmasına Ağır Ceza Mahkemesinin emir verme yetkisi olmaması.
OLAY: Sanık Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemes-inde adam öldürmekle itham edildi. Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemesi davayı bir sonraki Ağır Ceza Mahkemesine erteleyerek Sanığın o tarihe kadar tutuklu kalmasını emretti. Sanık Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 157(2) maddesi uyarınca Yüksek Mahkemeye başvurara-k yargılanıncaya kadar kefaletle serbest kalmayı talep etti. Başvuruyu dinleyen Yüksek Mahkeme Yargıcı Sanığın yargılanacağı tarihe kadar kefaletle serbest kalmasını emretti.
Başsavcılık Yüksek Mahkeme Yargıcının verdiği emrin hatalı olduğunu ileri sürere-k istinaf etti.
İstinafın duruşmasına başlamadan önce Sanık avukatı, Yargıtayın bir Yüksek Mahkeme Yargıcının Fasıl 155 madde 157(2) uyarınca verdiği emre karşı istinaf edilemiyeceğini ön itiraz olarak ileri sürdü. Yüksek Mahkeme önce ön itirazı dinleyere-k karara bağladı.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, herhangi bir mahkemenin kararına karşı istinaf yapılabilmesi için bir yasa maddesinin buna yetki vermesi gerektiğini belirtti. 1976 Mahkemeler Yasasının 37(2) maddesi ile Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 131, 132,- 133, 135, 136 ve 137. maddelerinin hangi hallerde istinaf edilebileceğini düzenlediğini istinaf konusu olabilecek kararlar arasında bir Yüksek Mahkeme Yargıcının Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 157(2) maddesi uyarınca verdiği emrin bulunmadığını dikkate- alan Yüksek Mahkeme istinafı dinlemeye yetkili olmadığı sonucuna vardı ve ön itirazı kabul etti.
Azınlık kararı bir Yüksek Mahkeme Yargıcının Ceza Usulü Yasasının 157. maddesine dayanarak kullandığı yetkinin Yargıtayın ilk mahkeme olarak kullandığı yetki-lerden olduğu ve böyle bir yetki kullanılarak verilen karara karşı yapılan istinafa, KTFD Anayasasının 117(2) ve 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 6(4) maddesi ile verilmiş yetkilere dayanarak, Yargıtayın istinafen bakabileceği görüşünü izhar etti.
Atıfta -Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- 45/80 sayılı Yargıtay/Ceza - D. 26/80.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
1- Halsbury's Laws of England III. Ed. Vol. 9, Para. 829, Sayfa 355.
2- Supreme Court Practice 1973. Para.3046
3- The Supreme Court Practic-e 1973 Vol.II, para.3313.
----------
H Ü K Ü M
Ülfet Emin, Başkan: Sanık, aleyhine istinaf edilen Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemesinde Fasıl 154 Ceza Yasasının 203(1), (2) ve 204. maddelerine aykırı olarak taammüden katillikle itham edilmiştir. Lefkoşa Ağır C-eza Mahkemesi 8.10.1980 tarihinde Fasıl 155 madde 48'e dayanarak sanık aleyhinde olan davanın duruşmasının bir sonraki Ağır Ceza Mahkemesine ertelenmesine ve sanığın o tarihe dek tutuklu kalmasına karar verdi.
Sanık Fasıl 155 ceza Usulü Yasasının 157(2) m-addesi uyarınca Yüksek Mahkemeye başvurarak yargılanıncaya kadar kefaletle serbest bırakılması isteminde bulundu. Ceza Usulü Yasasının 157. maddesinin (2). fıkrasına göre ölümle cezalandırılabilen bir suçtan itham olunan bir sanık ancak bir Yüksek Mahkeme -Yargıcının vereceği emir ile serbest bırakılabilir. Sanığın itham olunduğu suç ölümle cezalandırılabilen bir suçtur. Bu nedenle Ağır Ceza Mahkemesinin sanığın kefaletle serbest bırakılması için emir vermeye yetkisi yoktu.
Sanığın kefâletle serbest bırakıl-masını sağlamak için yaptığı başvuruyu dinleyen bir Yüksek Mahkeme Yargıcı sanığın davasının duruşmasının yapılana ya da başka bir emir verilene dek bazı koşullara tabi olmak üzere serbest bırakılmasına emir verdi.
Başsavcılık Yüksek Mahkeme yargıcının ve-rdiği emrin hatalı olduğunu ileri sürerek işbu emre karşı istinaf eyledi. İstinafın duruşmasına başlar başlamaz sanığın avukatı Yargıtayın bir Yüksek Mahkeme yargıcının Ceza Usulü Yasasının 157(2) maddesi uyarınca verilen bir emre karşı yapılan bir istinaf-a bakmaya yetkisi olmadığını ön itiraz olarak ileri sürdü ve ön itirazın esas istinafın duruşmasına gidilmeden önce karara bağlanması isteminde bulundu. Başsavcılık namına bulunan Kıdemli Savcı da bu istemi uygun buldu. Mahkeme de yapılan ön itirazın ilk ö-nce karara bağlanmasının uygun olacağına karar verdi.
Herhangi bir mahkemenin veya yargıcın kararına karşı istinaf yapılabilmesi için bir yasada yetki verilmesi gerekir. 1976 Mahkemeler Yasasının 37(2) maıddesi, Fasıl 155, Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasını-n kurallarına bağlı kalmak koşulu ile ceza yetkisini ilk mahkeme olarak kullanan bir mahkemenin kararına karşı Yüksek Mahkemeye, Yargıtay olarak istinaf edebileceğini öngörmektedir. Yüksek Mahkeme Yargıtay/Ceza 45i80 sayılı İstinafta verdiği karar ile 9/76- sayılı Mahkemeler Yasasının 37(2) maddesi uyarınca ceza yetkisini ilk mahkeme olarak kullanan bir mahkemenin, mahkümiyet veya verilen ceza kararı dışında, her kararına istinaf Fasıl 155 Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının kurallarına bağlı olarak yapılabile-ceğine karar vermiştir. İstinaf etme hakkı Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 131, 132, 133, 135, 136 ve 137. maddeleri uyarınca yapılmaktadır. Yasanın 131. maddesine göre yürürlükte olan başka bir yasanın hükümleri saklı kalmak koşulu ile ceza yetkisi kull-anan herhangi bir mahkemenin hüküm veya kararlarından istinaf yasa tahtında öngörüldüğü hallerde yapılabilir. İstinaf etme yetkisi veren Fasıl 155 Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 132, 133, 135, 136, 137 ve diğer ilgili maddelerini esaslıca inceledik. Bu -yasanın veya başka herhangi bir asanın herhangi bir maddesi bir Yüksek Mahkeme yargıcının Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 157(2) maddesi uyarınca verdiği bir emirden istinaf yapılabileceği hususunda herhangi bir hüküm içermemektedir. Herhangi bir yetki v-erilmediği cihetle Yüksek Mahkemenin, Yargıtay olarak bu gibi hallerde istinafa bakma yetkisi yoktur kanısındayım.
Kıdemli Savcı ise böyle bir yetkinin Anayasanın 117. maddesinin (2) fıkrası uyarınca Yüksek Mahkemeye, Yargıtay olarak, verildiğini ileri sü-rmüştür. Anayasanın ll7(2) maddesine göre Yüksek Mahkeme, Yargıtay olarak Anayasanın veya herhangi bir yasanın gösterildiği hallerde ilk mahkeme olarak ve istinafen davalara bakma yargı yetkisine sahiptir. Ancak ilk mahkeme olarak yetki verildiği hallerde -bu yetki Yüksek Mahkemenin atayacağı Yüksek Mahkeme yargıcı veya yargıçları tarafından kullanılır. Bu suretle verilecek kararlara karşı Yüksek Mahkemeye, Yargıtay olarak, istinafen başvurma hakkı vardır. Kuşkusuz bu maddeye göre Yüksek Mahkemenin, Yargıtay- olarak kendisine ilk mahkeme olarak davalara bakma yetkisi verildiği ve bu ilk mahkeme olarak verilen yetkinin Yüksek Mahkemenin atayacağı bir veya birden fazla yargıçlar tarafından kullanıldığı hallerde, verilen kararlara karşı Yüksek Mahkemeye, Yargıtay- olarak, istinafen başvurulabilir. Ceza Muhakemeleri Usul Yasasının 157(2) maddesine bakıldığında kefalet ile serbest bırakma yetkisi bir Yüksek Mahkeme yargıcına verildiği açıkça görülmektedir. Söz konusu madde Anayasanın 117(2) maddesinin öngördüğü gibi -Yüksek Mahkemeye, Yargıtay ve ilk mahkeme olarak bir davaya bakma yetkisi vermemektedir.
Bu durumda Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının 157(2) maddesi uyarınca verilen bir emre karşı herhangi bir istinaf yapılamıyacağı kanısındayım. Dolayısıyla söz konusu m-adde uyarınca verilen bir emre karşı yapılan bir istinafa da, Yüksek Mahkemenin, Yargıtay olarak, bakmaya yetkisi yoktur kanısındayım ve istinafın reddolunması gerektiği görüşündeyim.
Salih S. Dayıoğlu: Sayın Başkanın serdettiği görüşlerle ve vardığı son-uçla hemfikirim.
N. Ergin Salâhi: Fasıl 155 Ceza Usulü Yasası, madde 157(2) fıkrası altında Yüksek Mahkeme yargıcının verdiği bir karar neticesi Yüksek Yargıtay olarak gelen bu davada sanık avukatı iptidai bir itiraz yaparak özellikle yukarıda iktibası ya-pılan madde altında kullanılan yetkinin tek hakime verildiğini ve yine Fasıl 155'in istinafla ilgili maddeleri gözden geçirildiğinde 157(2) altında verilen bir karardan istinaf yapılamıyacağını ileri sürmüştür. Fasıl 155, madde 157( 2) aynen şöyledir:
'In- no case a person upon whom sentence of death has been passed shall be released on bail; and no person charged of any offence punishable with death shall be released on bail, except by an order of a Judge of the Supreme Court."
Bu maddeden görülebileceği -gibi hakikaten yetkinin Yüksek Mahkemenin bir yargıcı tarafından kullanılacağı görülmektedir. Diğer konulara girmeden evvel bu yetki bir Yüksek Mahkeme yargıcı tarafından kullanılmakla beraber bir Mahkeme tarafından kullanılıp kullanılmadığı ve bir yargıç -oturum yaptığı hallerde bunun Mahkeme teşkil edip etmeyeceğinin tezekkür edilmesi gerekir.
Halsbury's Laws of England III. Ed. Vol.9 paragraf 829, sayfa 355'de Court and Judge başlığı altında Mahkeme ve hakimin ayırımı yapılarak tarifi şöyle yapılmaktadır-:
"Generally speaking the expression "the court" used in a statute means the court sitting in banc, that is to say, a judge or judges sitting in open court. The expression "a judge" means a judge sitting in chambers. .. ...... ..."
Buradan sarahatla görü-leceği gibi açık mahkemede şahadet dinlenerek karar verilen her hususta oturum tek hakim tarafından yapılmış olsa dahi yapılan oturum bir mahkeme oturumudur ve bu hususta herhangi bir şüphe yoktur. Önümüzdeki meselede oturum yapan Yüksek Mahkeme hakimi açı-k Mahkemede şahadet dinlemiş ve bir karara varmıştır. Esasen bizden farklı olarak İngiltere'de bilâhare yapılan değişikliklerle bu gibi meselelerde "Bail" yani sanıkların kefaletle serbest bırakılması Yüksek Mahkeme hakimlerinin hakim odasında (in chambers-) görülüp karara varılmasına dair nizamlar konmuştur. Ancak bu nizamlar bizde mevcut değildir ve olmadığına göre de şimdiye kadar yapıldığı gibi sanıkların kefaletle serbest bırakılması "Bail" konularının açık Mahkemede görülmesi gerekir. Durum bu olduğuna- göre bu oturumu yapan mahkemenin ne sıfatla ve hangi statü ile oturum yaptığına karar verilmesi gerekir. Mahkemenin tarifi Fasıl 8 Mahkemeler Kanununun tefsir bölümünde ve bilâhare 14/1960 Mahkemeler Kanununun tefsir bölümünde şu şekilde izah edilmektedir-.
" 'Court' means the Supreme Court or any Judge thereof and a District Court or any member thereof, having jurisdiction."
KTFD Anayasasından sonra geçirilen 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasında ise aynı tefsir kullanılmakta ve Mahkeme şu şekilde tarif edilm-ektedir:
" 'Mahkeme' Yüksek Mahkemeyi veya bir yargıcını veya bu yasa veya diğer bir yasa ile kurulan yetkili Alt Mahkeme veya bir yargıcını anlatır."
Görülebileceği gibi bu tefsirlere sadık kalınarak, yetkili olarak tek yargıcın oturum yaptığı hallerde -duruma göre "Mahkeme" bir Yüksek Mahkemeyi veya Kaza Mahkemesini veya 9/76 Mahkemeler Yasası altındaki bir mahkemeyi anlatması gerekir. Bu meselede bir Yüksek Mahkeme yargıcı yetkili olarak oturum yaptığı cihetle "Mahkeme" deyimi Yüksek Mahkeme olarak kabu-l edilmesi gerekir. Aksi halde bu meseledeki mahkemenin 9/76 sayılı Mahkemeler Yasası altında tasnifi ve tanımı yapılan "Mahkeme" deyiminin hangi sıfatını taşıdığını sormak gerekir ki bunun da tek yanıtı kuşkusuz ilk mahkeme olarak yetki kullanan Yargıtay -olması gerekir.
Bu durum İngiltere'de de aynıdır: Supreme Court Practice 1973 para.3406 da şöyle denmektedir:
"1. ............
2. A Judge of the High Court sitting in court shall be deemed constitute of court of the High Court."
2. olarak esas üzerind-e durulması gereken husus tek yargıç halinde oturum yapan Yüksek Mahkemenin Fasıl 155, madde 157 altında kullandığı yetkilerin Yargıtayın ilk mahkeme olarak kullandığı yetkiler kapsamına girip girmediğidir.
Anayasanın 117(2) maddesi aynen şöyledir:
"Bu m-addenin (3). fıkrası kuralları saklı kalmak koşulu ile, Yüksek Mahkeme, Yargıtay olarak, bu Anayasanın veya herhangi bir Yasanın gösterildiği hallerde İlk Mahkeme olarak ve istinafen davalara bakma yargı yetkilerine sahiptir." Görülebileceği gibi Anayasada- ve keza 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasına aktarılmış şekli ile Yargıtayın yetkileri iki sınıfa ayrılmaktadır.
Yargıtayın Yüksek Mahkeme olarak istinaf yolu ile bakmağa
yetkili olduğu konular;
Direkt İlk Mahkeme olarak bakmağa yetkili olduğu konular.
-
İlk Mahkeme olarak Yargıtayın bakmaya yetkili olduğu konular ise 1960 Adalet Mahkemeleri Yasasının 19. maddesinde belirlenerek 3 başlık altında toplanmıştır. 19(c) başlığı altında ise şöyle denmektedir:
"To hear and determine such other matters as the c-ourt may be empowered to hear and determine in the first instance under this or any other Law in force for the time being."
Görülebileceği gibi 19(c) altında Yüksek Mahkemenin (Yargıtayın) İlk Mahkeme olarak görmeye yetkili olduğu konular (a) ve (b) para-graflarında kesinlikle belirlendikten sonra (c) paragrafı altında bu yetki gayet geniş tutulmuş ve herhangi bir Yasa altında verilen yetkiler de Yargıtayın İlk Mahkeme yetkileri kapsamına konmuştur. Kanımca yukarıda değindiğim gibi tek yargıcın yetkili ola-rak oturum yaptığı bir Yüksek Mahkemede Yüksek Mahkeme sıfatını taşıması gerektiğinden önümüzdeki meselede İlk Mahkeme (original jurisdiction yetkisini kullanan bir mahkemedir kanaatindeyim.
Fasıl 155 madde 157(2)'de Yüksek Mahkeme sözcüğünün kullanılmadı-ğı ve yetkinin bir yargıca verildiği iddia edilmiştir. Kanımca Kıbrıs Kanunları Fasıl 155'in ilgili maddesini ve bu Yasanın geçirildiği tarihlerdeki mevzuatı göz önünde bulundurduğumuzda Yüksek Mahkemeye İlk Mahkeme olarak yetki verildiği, Avukatlar Kanunu-nun disiplin hususundaki haller haricinde bütün meselelerde tek yargıcın Yüksek Mahkemeyi oluşturacağına dair hükümler mevcuttur. Bak: Eski Kıbrıs Kanunları Fasıl 11, madde 31 ve yeni Kıbrıs Cumhuriyeti Kanunları Fasıl 8, madde 22. Bu nedenle Fasıl 155 mad-de 157(2) altında esasen İlk Mahkeme olarak Yüksek Mahkemeye daha sarih bir yetki verilmiş olsa dahi bu yetkiyi yine tek hakim kullanacağına göre burada Yüksek Mahkeme tabirini kullanmak fazla ve lüzumsuz kalacaktı. Bu yönden konuyu tefsir ettiğimizde yuka-rıda iktibas edilen maddede Yüksek Mahkeme sözcüğünün yer almamış olması hukuki açıdan durumu değiştirmediği kanaatindeyim.
Fasıl 155 madde 157(2) altında Yüksek Mahkemenin bir yargıcı tarafından kullanılan yetki Yüksek Mahkemenin İlk Mahkeme olarak kulla-nılan bir yetkisi olduğu kararına yukarıdaki gerekçeler ışığında vardıktan sonra bu karardan istinaf edilip edilemeyeceği hususuna değinmek gerekir. Ne gibi hallerde istinaf yapılacağı Fasıl 155'in ilgıli maddelerinde görülmektedir. 157'nin (2). fıkrasında- verilen karardan istinaf edileceğine dair herhangi bir hüküm mevcut değildir. Esasen İngiltere'de de verilen bir kararda Yüksek Mahkemenin bir kararı olduğu gerekçesi ile istinaf hakkı tanınmamıştır. Bak: The Supreme Court Practice 1973 Vol.II, para.3313.- Ancak bizde K.T.F.D. Anayasasının geçirilmesinden sonra durum değişmiştir. Gerek Anayasanın 117(2) maddesinin ikinci bendi ve gerekse 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 6(4) maddesi bu gibi hallerde Yüksek Mahkemeye Yargıtay olarak kesin yetki vermektedir.
-
Yukarıdaki gerekçeler ışığında kanaatimce Yüksek Mahkemenin Yargıtay olarak istinafen önümüzdeki konuya bakmaya yetkisi vardır.
Ülfet Emin, Başkan:
-
Sonuç olarak yapılan ön itiraz oyçokluğu ile kabul edilir ve Yüksek Mahkemenin Yargıtay olarak bu istinafa bakmaya yetkisi olmadığı hususunda oyçokluğu ile karar verilir.
-
Son günlerde Yüksek Mahkemeye, Yargıtay olarak gelen ceza istinaflarında ceza yetkisi kullanan mahkeme veya yargıçların verdiği
kararlara karşı yürürlükteki yasalar uyarınca istinaf yapılamayacağı belirlenmiştir. Ceza veya diğer ilgili yasalarda bir boşlu-k bulunmaktadır. Örneğin Ağır Ceza Mahkemesinin beraat kararlarından, mahkemelerin mahkûmiyet ve cezaya karşı kararları dışındaki kararlardan, yürürlükteki yasalar uyarınca istinaf yapılamaz, Yüksek Mahkeme yargıcının 157(2) maddesi uyarınca kefaletle serb-est bırakılıp bırakılmama hususunda verdiği karara karşı da istinaf yapılamayacağı bu istinafta belirlenmiştir. Kanımızca ceza yetkisini kullanan mahkeme veya yargıcın her kararından istinaf yapılabilmelidir. Bu nedenle Başsavcılığın durumu ele alması ve e-n erken bir zamanda boşlukların doldurulmasını sağlamek için hükümet ve KTF Meclisi ile gereken teması yapmasını öneririz.
(Ülfet Emin) (Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi)
Başkan Yargıç Ya-rgıç
13 K asım 1980
Full & Egal Universal Law Academy