(1412 S. K. m. 365, 366) (765 S. K. m. 268)
Dava: Görevi sırasında hakime hakaret suçundan sanık Naim'in beraatına ilişkin, Çemişgezek Asliye Ceza Mahkemesince 02.02.1995 gün ve 13-4 sayı ile verilen kararın, şikayetçi tarafından temyizi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dördüncü Ceza Dairesi'nce, 30.01.1996 gün ve 86-679 sayı ile; esastan inceleme yapılarak usul ve yasaya uygun bulunan hükmün onanmasına karar verilmiştir.
Yargıtay C. Başsavcılığı ise, 01.04.1996 gün ve 43732 sayı ile; (Katılma isteği dilekçe ile veya beyanın zabıt katibi tarafından zapta geçirilmesi ve zaptın hakim tarafından havale edilmesi suretiyle yapılmalıdır. Dosyada şikayetçi, duruşmadaki beyanında davaya katılma isteğini açıklamış, beyan duruşma tutanağına geçirilmiş ve şikayetçinin davaya katılmasına karar verilmiştir. Bu katılma kararı usule uygun değildir. Şikayetçiye davayı temyiz etme hakkı vermez. Bu nedenle, Özel Daire onama kararı kaldırılarak temyiz isteğinin reddine karar verilmelidir) açıklaması ile itiraz etmiştir.
Dosya, Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilmekle; Ceza Genel Kurulu'nca okundu, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun Beşinci Kitap İkinci Faslında, 365 ve sonra gelen maddelerinde düzenlenmiş bulunan Müdahale Faslında, 365 ve sonra gelen maddelerinde düzenlenmiş bulunan Müdahale Yolu İle Dava; suçtan bireylerin de doğrudan doğruya zarar görmeleri durumunda, bireyin de kovuşturma görevinde rol alabilmesini olanaklı kılmaktadır. Her ne kadar kovuşturmayı hukuken teşkilatlanmış toplum olan Devletin ilgili makamları (C. Savcısı) yapmakta ise de, iddia makamını C. Savcısı ile birlikte bireyin de işgal etmesi, kamu davasını suçtan zarar gören bireyin katılması demektir. CYUY., bu müesseseyi kısaca kamu davasına katılma olarak düzenlemektedir.
Kamu davasına katılmada asıl ceza davası tekdir. Davanın tek olması, katılmanın tali bir dava olmasına engel değildir. Zira, katılma isteği hakkında mahkemenin kabul veya red biçiminde bir karar vermesi gerekmektedir. Bu haliyle kamu davasına katılma asıl ceza davasının ötesinde ayrı bir davadır.
Kamu davasına katılma ayrı bir dava olduğuna göre, zaman ve yöntemi nasıl olacaktır? CYUY.'na göre, kamu davasına katılma soruşturmanın her halinde olanaklıdır. 3206 sayılı Yasa ile ilk soruşturma kaldırılmış olduğunca göre, soruşturma sözcüğünden son soruşturmayı anlamak gerekir. Bu demektir ki, hazırlık soruşturması sırasında kamu davasına katılma olanaklı değildir. Esasen bu, hazırlık soruşturmasının tabiatında vardır. Zira, henüz açılmış bir kamu davası bulunmadığı gibi, kamu davasına katılma hususunda karar verecek merciin önüne dava gelmişte değildir. Çünkü, kamu davasına katılma isteği sözkonusu olduğunda, merci yani mahkeme C. Savcısından görüşünü sorduktan sonra, bu hususta bir karar verecektir.
Kamu davasına katılmayı, bir dava olarak kabul ettiğimize göre, dava açılmasında aranın özelliklerin aranacağı kuşkusuzdur. Bir davanın açılmasında sıfat, istek ve zaman koşulları önemlidir. Sıfatı bulunmayan bir kimsenin dava açma hakkı da yoktur. Bunun yanında dava açılabilmesi bir şekil koşuluna da bağlıdır. Örneğin, temyize başvurmak bir davadır. Temyize başvuracak kişinin istekte bulunması gerekmektedir. Bu istek dilekçe ile veya zapta geçirilmek üzere zabıt katibine beyanda bulunulması ve bu zaptın hakime havale ettirilmesi suretiyle olur. Bir istisnası CYUY,'nın 305. maddesinde düzenlenmiştir. Onbeş sene ve ondan yukarıda hürriyeti bağlayıcı cezalar ile ölüm cezalarına ait hükümler Yargıtay'ca kendiliğinden incelenir. Bunun dışında temyiz davası açılabilmesi için yukarıda açıklandığı biçimde istekte bulunulması gerekir. Başka şekilde dava açmak olanağı yoktur.
Keza, davanın ilanihaye açılabilmesi sözkonusu değildir. Belli bir zaman diliminde açılmaması durumunda, zamanaşımı veya hak düşürücü süre engeliyle karşı karşıya kalır. Örneğin, temyiz davasında süre, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir haftadır.
Kamu davasına katılmada da bir sürenin bulunduğu kuşkusuzdur. Davanın açıldığı andan itibaren hüküm verilinceye dek, yani son soruşturma aşamasında katılma isteğinde bulunabilir. Bu demektir ki, hazırlık soruşturması sırasında olduğu gibi, yasa yolu aşamasında da davaya katılma olanağı yoktur. Ancak, hüküm herhangi bir nedenle bozulur ve tekrar son soruşturma aşamasına dönülürse yeniden hüküm verilinceye dek davaya katılma olanaklıdır.
Bu açıklamalardan sonra uyuşmazlığın esasına bakmak gerekirse, kamu davasına katılma da yöntem (sul) nasıl olmalıdır? Kamu davasına katılma tali bir dava olduğuna ve kural olarak bir davada bulunması gereken isteğin dilekçe ile veya zabıt katibine yapılacak beyanın zapta geçirilmesi ve hakime havale ettirilmesi suretiyle yapılması gerektiğine göre, kamu davasına katılmada farklı bir yöntemin geçerli olduğu söylenemez. Esasen CYUY.'nın 366. maddesinde katılma yöntemi açık bir biçimde düzenlenmiştir. BUNA GÖRE; KATILMA, MERCİİNE VERİLECEK BİR DİLEKÇE VEYA TUTANAK DÜZENLEMEK ÜZERE ZABIT KATİBİNE YAPILACAK BİR BEYANLA OLUR. BU TUTANAK HAKİME TASDİK ETTİRİLİR.
Bu merci, C. Savcısı'nı dinledikten sonra davaya katılmak isteği hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verir.
Demek ki, katılmak isteği dilekçe veya tutanak düzenlemek üzere sabıt katibine yapılacak bir beyanla olur. Bunun dışında kalan bir yöntemle, (duruşmada sözlü olarak katılma isteğinde bulunmak gibi...) davaya katılmak isteğinde bulunulamaz. Esasen bu husus 15.03.1939 gün ve 39/28; 16.05.1945 gün ve 27/10 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararlarında açık bir biçimde vurgulanmış olup, Ceza Genel Kurulu ile Özel Dairelerin duraksamasız uygulamaları da bu yöndedir.
Hatta bu nedenle, geçen yasama döneminde Hükümet, TBMM.'ne sunduğu "1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Yasal Tasarısı"nın 42. maddesi ile CYUY.'nın 366. maddesini; "Müdahale, kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye müdahale istemini içeren sözlü başvurunun mahkeme tutanağına geçirilmesi suretiyle olur.
Duruşma sırasında şikayeti içeren beyan üzerine, şikayetçiden müdahale yolu ile davaya katılmak isteyip istemediği sorulur.
C. Savcısı'nın dinlemesi veya yazılı görüşünün alınmasından sonra davaya müdahale isteminin uygun olup olmadığına karar verilir" biçiminde değiştirmek üzere girişimde bulunmuş, ancak bu tasarı yasalaşamamıştır.
Görüldüğü üzere, Hükümetin yukarıda açıklanan bu tasarısı ve TBMM. Adalet Komisyonu'ndaki çalışmalar sırasında yasa koyucu, davaya katılmak usulünü değiştirmek ve genişletmek istemiş, duruşmada tutanağa geçirilen sözlü beyan ile veya şikayetçi olduğunu söyleyen suçtan zarar gören kişinin davaya müdahil olarak girip girmeyeceğinin sorulması suretiyle belirlenmesi ve C. Savcısı'ndan görüşü alındıktan sonra bu hususta olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi gerektiğini düzenlemek istemişse de, bu husus yasalaşmamıştır.
O halde, mevcut düzenlemeye göre; duruşma tutanağına geçirilecek sözlü beyan katılma isteği olarak kabul edilip, bu hususta katılma kararı verilmesi yasaya uygun değildir.
Usulüne uygun biçimde davaya katılmasına karar verilmeyen şikayetçinin de hükmü temyize hakkı yoktur.
Suçtan zarar gören mağdur Gürsel'in dilekçe ile veya tutanak düzenlenmek üzere zabıt katibine beyanda bulunmak suretiyle, usulüne uygun biçimde davaya katılma isteğinde bulunmadığı, şikayetçi sıfatıyla dinlendiği 22.09.1994 tarihli duruşmada sözlü olarak davaya katılmak isteğini açıkladığı, bu isteğin duruşma tutanağına geçirildikten sonra davaya katılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, CYUY.'nın 366. maddesindeki usule uygun biçimde dilekçe ile veya zapta geçirilmek üzere zabıt katibine beyanda bulunmak suretiyle davaya katılma isteğinde bulunmayan, şikayetçinin duruşmadaki sözlü beyanını usulüne uygun katılma olarak kabul edip davaya katılmasına karar verilmesi şikayetçiye müdahil sıfatını bahşetmeyeceği gibi davayı temyiz etme hakkı da vermez. Bu nedenle itirazın kabulüne, Özel Daire onama kararı kaldırılarak, şikayetçinin temyiz isteminin CYUY.'nın 317. maddesi uyarınca reddine karar verilmelidir.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle, Yargıtay C. Başsavcılığı itirazının kabulüne, Özel Daire onama kararı kaldırılarak, şikayetçinin temyiz isteminin CYUY.'nın 317. maddesi uyarınca reddine, 16.04.1996 tarihinde yasal oyçokluğuyla karar verildi.
(YKD EKİM 1996)
Full & Egal Universal Law Academy