(2908 S. K. m. 44, 82) (YCGK. 02.05.2000 T. 2000/9-92 E. 2000/94 K.)
Dernekler Yasasına muhalefet suçundan sanık Cebrail U'ın 2908 sayılı Yasanın 44/2. maddesi aracılığıyla 82., TCY'nın 59/2. ve 647 sayılı Yasanın 4 ve 6. maddeleri uyarınca 228.150.000 lira ağır para cezasıyla cezalandırılmasına ve cezasının ertelenmesine ilişkin Mersin 1. Asliye Ceza Mahkemesinden verilen 14.6.2001 gün ve 154-1080 sayılı hüküm sanık vekili tarafından temyiz edilmekle dosyayı inceleyen Yargıtay 9. Ceza Dairesince 24.9.2001 gün ve 2076-2387 sayı ile; "Sanık tarafından yapılan konuşma metninin dernek merkezinde basın açıklaması şeklinde basın mensuplarına dağıtılması eyleminde atılı suçun yasal unsurları itibariyle oluşmadığı gözetilmeden yazılı şekilde hüküm tesisi" isabetsizliğinden bozulmuştur.
Yerel Mahkeme bu karara karşı 5.12.2001 gün ve 1123-1765 sayılı kararı ile; "Yasanın 44. maddesinin 2. fıkrasında getirilen özel mahiyetteki şekil şartının gerekçesi bir anlamda 3. fıkrada izah edilmiş, bu fıkra ile bildiri, beyanname ve benzeri yayınların yayınlanmasından önce en büyük mülki amir tarafından kontrol edilmesi, muhtemel bir suça meydan verilmemesi öngörülmüştür. Bu durumda sanığın dernek merkezinde "basına ve kamuoyuna" başlıklı bildiriyi 2908 sayılı Kanunun 44/2. maddesinde öngörüldüğü şekilde 24 saat öncesi en büyük mülki amirliğe ve C.Savcılığına tebliğ etmeden okuması ve yayınlanmak üzere basın mensuplarına vermesinde müsnet suçun unsurları oluşmuştur. Adı geçen madde izinsiz bildiri okumayı değil, bildirinin okunması ve yayınlanmasından önce gerekli hukuki şartlara uyulmamasını müeyyide altına almaktadır. Sanığa isnat edilen ve Yasanın 44/2. maddesinde bahsedilen suç şekli bir suçtur. Şekil şartları yerine getirilmemiştir." gerekçesiyle önceki hükümde direnmiştir.
Bu hükmün de sanık vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya Yargıtay C.Başsavcılığının 27.3.2002 günlü "bozma" isteyen tebliğnamesi ve Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 16.4.2002 gün ve 735-854 sayılı görevsizlik kararı ile Birinci Başkanlığa gönderilmekle Ceza Genel Kurulunca okundu, gereği konuşulup düşünüldü.
CEZA GENEL KURULU KARARI
Somut olayda Özel Daire ile Yerel Mahkeme arasındaki uyuşmazlık, sanığın dernek binasında düzenlediği basın toplantısı sırasında okuduğu yazılı metni toplantıyı izleyen basın mensuplarına dağıtmak şeklinde oluşan eyleminde yüklenen suçun unsurlarının bulunup bulunmadığına ilişkindir.
Konuya ilişkin 2908 sayılı Dernekler Yasasının "Bildiri Yayınlanması" başlığını taşıyan 44. maddesinin 1. fıkrasında "Dernekler, yönetim kurullarınca karar verilmeden bildiri, beyanname veya benzeri yayınlar yapamaz ve dağıtamazlar. Yayımlanacak bildiri, beyanname ve benzerlerinde, bunların yayınlanması kararına katılan yönetim kurulu başkan ve üyelerinin adı, soyadı ve imzalarının bulunması şarttır."
Maddenin 2. fıkrasında, "Bildiri, beyanname ve benzerlerinin yayınlanmasına ilişkin yönetim kurulu kararı ile hazırlanan yayın metninin birer örneğinin, yayımın ihbarı amacıyla gün ve saati yazılı alındı belgesi karşılığında, mahallin en büyük mülki amirliğine ve Cumhuriyet savcılığına verilmesi zorunludur. Bildiri, beyanname ve benzeri yayınlar, mahallin en büyük mülki amirliğine verilişinden itibaren 24 saat geçmedikçe dağıtılamaz ve basına verilemez" hükümleri yer almaktadır.
Görüldüğü üzere, bir dernek adına bildiri, beyanname ya da benzeri yayınlar yapma ve dağıtma yetkisi, o derneğin yönetim kuruluna ait olup, yönetim kurulundan bu konuda yazılı bir karar alınması, bu karar ile yayınlanacak metnin birer örneğinin yayımın ihbarı amacıyla mahallin en büyük mülki amirliğine ve Cumhuriyet savcılığına verilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Buyurucu nitelikteki bu kurallara uymayanlar aynı yasanın 82. maddesi gereğince cezalandırılacaklardır.
Ancak, açıklanan bu hükmün hangi hallerde uygulanacağının, kapsamının sağlıklı bir şekilde belirlenebilmesi için maddedeki bazı kavramların açıklanmasında yarar vardır. Bunlar "bildiri", "beyanname", "yayım" ve "yayın" kavramlarıdır. Ceza Genel Kurulumuzun 2.5.2000 gün ve 92-94 sayılı kararında da vurgulandığı üzere;
Bildiri; halka, bir konuyu bildirmek için yazılan yazı, tebliğdir. Ayrıca, bilimsel bir konu üzerinde yapılan açıklama anlamını taşımaktadır.
Beyanname; bildiri, bir konuda yapılan yazılı açıklama anlamına gelmektedir.
Yayım; yazılı bir metnin basılıp dağıtılması, neşir; yayın ise, basılıp dağıtılan şeyler, neşriyat şeklinde açıklanabilir.
Yukarıda değinilen bu kavramlardan da açıkça anlaşıldığı üzere, Dernekler Yasasının 44. maddesinin her iki fıkrasında getirilen düzenleme yazılı olarak önceden kararlaştırılıp hazırlanan bir metnin basılarak dağıtılmasına ilişkindir. Oysa, dernek adına belli bir konuda basın toplantısı düzenlenmesi halinde ise, yazılı bir metnin basılarak dağıtılması değil, bir takım sözlü açıklamaların yapılması söz konusudur. Sözlü açıklamaların iyi anlaşılabilmesi için, konuşma metninin basın mensuplarına dağıtılması halinde, "yayım" veya "yayın" kavramlarından ya da benzerlerinden birinin yapıldığının, dağıtıldığının kabulü olanaksızdır. Genişletici yorum yapılmak suretiyle aksinin kabulü, başka bir deyişle sözlü açıklamaların da madde hükmünün kapsamına dahil edilmesi, basın mensuplarının sorularına muhatap olan dernek yöneticilerinin cevaplarının ve açıklamalarının da cezalandırılması gibi bir durum yaratacaktır ki bu da yasal olmayan bir biçimde özgürlüklerin sınırlandırılması sonucunu doğuracaktır. Kaldı ki yasa koyucu herhangi bir kuşkuya yer vermeyecek şekilde maddede, yazılı bir metnin basılarak dağıtılmasının yönetim kurulu kararına bağlanıp ilgili makamlara bildirilmesini öngörmüştür.
Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde;
Ç... Hukukçular Derneği Mersin Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı olan sanığın olay günü Dernek binasında bir kısım Dernek üyelerinin ve basın mensuplarının hazır bulunduğu basın toplantısında, F tipi cezaevi yapılanmasının fiziki koşulları ve kuralları açısından kişilerin ruhsal ve bedensel yapıları üzerindeki etkileri ile bu tip cezaevi uygulamasının doğuracağı olası sonuçlar konusunda görüşlerini içeren konuşma metnini okumak suretiyle açıklamalar yapması ve okuduğu yazılı metni konuşmasının sonunda toplantıda hazır bulunan basın mensuplarına dağıtması şeklindeki eyleminde, Dernekler Yasasının 44. maddesinde öngörülen, "bildiri", "beyanname" ya da "benzeri yayımlar" yapılması ve dağıtılması söz konusu değildir.
Bu itibarla, Yerel Mahkemenin, eylemin 2908 sayılı Dernekler Yasasının 44. maddesinin 2. fıkrasındaki buyurucu kurala aykırılık oluşturduğu görüşüyle sanığın aynı Yasanın 82. maddesi uyarınca cezalandırılmasına ilişkin uygulaması isabetsiz olduğundan, direnme hükmünün bozulmasına karar verilmelidir.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle, Yerel Mahkeme direnme hükmünün BOZULMASINA, dosyanın yerine gönderilmek üzere Yargıtay C.Başsavcılığına tevdiine, 04.06.2002 günü oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy